Зейнетақы реформасын жүргізілген 1 - 2 жыл ішінде, жинақтаушы зейнетақы қорларының, қажетті талаптары мен мемлекеттік реттеудің деңгейіне байланысты экономикаға қажетті инвестициямен қамтамасыз етуіне мүмкіншілігі бар екенін көрсетті
Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамтамасыз ету реформасы зейнетақы саласында негізгі субъектілер ретінде мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорларының, зейнетақы активтерін басқару компанияларының және кастодиан-банктердің пайда болуына әрі дамуына жағдай жасады.
Реформаның алғашқы 1–2 жылында-ақ жинақтаушы зейнетақы қорлары қажетті талаптар мен мемлекеттік реттеу деңгейі сақталған жағдайда экономиканы инвестициямен қамтамасыз ету әлеуеті бар екенін көрсетті. Реформаның түпкі мақсаты — қарттарды әлеуметтік қорғау және экономикалық дамуға ықпал ету. Бұған дейінгі жүйе қарттарды және жұмыс істемейтін халықты толыққанды қамтамасыз етуге жеткілікті мүмкіндік бере алмады.
Үш деңгейлі жүйе және мемлекеттік емес сектор
Қазақстан Республикасында Үкімет қабылдаған зейнетақы реформасының тұжырымдамасы үш деңгейлі зейнетақы жүйесін дамытудың қажеттігін айқындайды. Оның құрамында мемлекеттік емес зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесі де бар: ол банк және сақтандыру жүйелерінің қызметтері арқылы, сондай-ақ мемлекеттік емес зейнетақы қорлары арқылы жүзеге асырылады.
Мемлекеттік емес зейнетақы қорларының рөлі
Мемлекеттік емес зейнетақы қорлары азаматтардың қартайған шағында немесе еңбекке қабілеті төмендеген кезде материалдық негіз қалыптастыру үшін қаражат жинау қажеттілігін қамтамасыз етеді.
Активтердің қалыптасу көздері
- Кәсіпорындар мен ұйымдардың міндетті зейнетақылық жарналары
- Азаматтардың жеке жарналары
- Төлемдерді инвестициялаудан түсетін инвестициялық табыс
Ұзақ мерзімділік қағидаты
Жинақтаушы зейнетақы қорлары қызметінің ерекшелігіне байланысты ұзақ мерзімді инвестициялық тұжырымдамаларды қолдануы қажет. Осы тұрғыдан олар қаржы нарығының ұзақ мерзімді секторындағы маңызды қатысушылардың бірі болып саналады.
Қаржы жүйесіндегі тұрақтандырушы әсер
Мемлекеттік емес зейнетақы қорларының активтері, негізінен, ұзақ мерзімді сипатқа ие: олар қаржы құралдарына инвестицияланып, күнделікті айналымнан уақытша алынып тасталады. Осы себепті зейнетақы қорларының активтері елдің қаржы жүйесінде тұрақтандырушы рөл атқара алады.
Қорытынды:
Зейнетақы қорлары қаржыны жинақтауға, оны тиімді басқаруға және ел ішінде ұзақ мерзімді айналымды дамытуға жағдай жасайды. Бұл Қазақстан экономикасына аса қажет ұзақ мерзімді инвестицияны тартуға мүмкіндік беріп, қор нарығы үшін де өзіндік тұрақтандырғыш факторға айнала алады.
Жинақтаушы жүйедегі өзекті мәселелер
1) Сенімнің баяу қалыптасуы
Ең маңызды мәселе — халықтың зейнетақы қорларына деген сенімінің бірден қалыптаспауында. Тек 2000 жылдан бастап қана жинақтаушы зейнетақы жүйесіне қатысушылар саны айқын өсе бастады.
2) Еңбек нарығындағы жасқа байланысты шектеулер
Тағы бір өзекті түйін — зейнеткерлік жасына жақындаған азаматтардың жағдайы (елуден асқандар, тіпті қырықтан асқандар). Әсіресе жеке меншік кәсіпорындарда жасы ұлғайған қызметкерлерді жұмысқа алмау қалыпты құбылысқа айналғандай әсер қалдырады.
Үлкен жастағылардың денсаулығы жиірек сыр беретін шығар немесе күш-қуаты төмендеу болуы мүмкін. Алайда бұл олардың еңбек ету құқығын шектеуге негіз болмауы тиіс. Мәселені Үкімет, еңбек қорғау органдары және бақылаушы құрылымдар тарапынан жүйелі әрі қатаң түрде қарастыру қажет.