Тарихи шығармалар мен әдебиеттердің басылып шығарулуы
Тарихи шығармалардың жазылуы және басылып шығуы
Кореяда басқа Қиыр Шығыс елдеріндегідей тарихқа ерекше мән берілген. Тіпті сарай ішінде тарихи деректерді тұрақты түрде жазып отыратын арнайы бөлімше жұмыс істеген. Бастапқыда бұл мекеме Сагван деп аталды.
Бөлімшенің атауы мен қызметінің өзгеруі
- 1308 жылы Сагван реформаланып, Емун Чхунчхугван деп аталды.
- Кейін бірнеше өзгерістен соң атауы Чхунчхугван ретінде бекіп, 1894 жылға дейін сақталды.
Негізгі міндеті (I)
Қазіргі уақытта болып жатқан оқиғалар мен фактілерді жүйелі түрде жинақтап, сақтап отыру.
Негізгі міндеті (II)
Өткен дәуір тарихын жазып, өңдеп, басып шығару арқылы оны кейінгі ұрпаққа жеткізу.
Объективтілік және архивтік қауіпсіздік
Сагван жазбаларының объективті болуы үшін билеуші тарихшылардың мәтініне араласа алмаған. Қолжазбалар арнайы тарихи архивтерде бір-бірінен алшақ сақталып, соғыс немесе өрт болған жағдайда барлығы бір мезетте жойылып кетпеуі мақсат етілген.
Тарихшылар тек патшаның іс-әрекетін ғана емес, өзге бөлімшелер қызметкерлерінің жұмысы мен шешімдерін де толық баяндап жазып отырған. Бұл сол кезеңнің оқиғалары туралы жан-жақты мәлімет беру үшін қажет болды.
Жазылған тарихи еңбектер
- Самгук саги — 1145 жыл
- Самгук юса — 1281 жыл
- Когымнок — Пак Иллян (?-1096)
- Когым санчжон немун — Чхве Юн (1102–1162), 50 том
- Пхённён тхоннок — Ким Гван және т.б.
Кореядағы ортағасырлық білім жүйесі
Ортағасырларда Кореядағы білім беру жүйесі едәуір дамыды. 930 жылы Кукхак атты жоғары оқу орны ашылып, онда негізінен жоғары тап өкілдерінің балалары білім алды. Оқу бағдарламасында конфуцийлік ілімдермен қатар медицина және астрономия да оқытылды.
992 жылғы кеңею: жаңа оқу орындары
992 жылы білім беру саласы жаңа деңгейге көтерілді: астананың маңында үш жоғары оқу орны ашылды.
X ғасырдың соңына қарай бұл оқу орындарының әрқайсысында шамамен 300 білімгерден болған. Бұл білім жүйесінің жақсы жолға қойылғанын көрсетеді.
Құлдырау себептері және кейінгі серпін
Дегенмен 1130 жылға қатысты деректе Кукчахакта 200 ғана білімгер болғаны айтылады. Бұған жемқорлықтың күшеюі және жердің жекеменшікке беріле бастауы әсер етті: мемлекеттік қызмет атқармай-ақ, бай-қуатты өмір сүру мүмкіндігі пайда болып, оқу-білімге ынта төмендеді.
Соған қарамастан білім саласы дамуын жалғастырды. Мәселен, 1109 жылы әскери тапты даярлауға бағытталған арнайы бағыт (мамандық) енгізілді. XII ғасырдан бастап елде жекеменшік мектептер көптеп ашыла бастады.
Жекеменшік мектептер және Чхве Чхунның үлесі
1053 жылы жоғары санатты шенеунік Чхве Чхун мемлекеттік қызметтен кетіп, өз ауылына оралып, 9 жекеменшік мектеп ашты. Білім берудегі жетістіктері үшін оны корей халқы «Корей халқының Конфуцийі» деп атаған.
Мемлекеттік емтихан және пәндер
Қызметке қабылдануда мемлекеттік емтиханнан өту жоғары таптағы әр білімгердің негізгі мақсаты болды. Алғашында емтихан жылына бір рет өткізілсе, кейін бос орындардың азаюына байланысты екі-үш жылда бір рет тапсырылатын болды.
Емтиханда конфуцийлік ілімдермен бірге медицина, астрономия және құқық салалары бойынша да сұрақтар қойылған.
Әдебиет пен поэзияның жандануы
Корё дәуірінде әдебиет пен поэзия да айтарлықтай жанданды. Осы кезеңнің ең әйгілі ақындарының бірі — Ли Гюбо. Оның белгілі еңбектерінің қатарына «Тонмёнван пхён» жатады.
Кейінгі кезең авторлары
Корё кезеңінің соңында еңбектері жарық көрген ғалым әрі ақын Ли Сынхю болды. Оның «Чеван унги» атты еңбегі 1287 жылы жазылған.
Қытай тіліндегі дәстүр және корейлік нақыш
X–XV ғасырларда корей жазушылары көбіне қытай тілінде жазғанымен, олардың шығармаларынан корейлік мәнер мен ұлттық нақыш айқын байқалып тұрды.