Софистердің құқықтық - саяси идеялары
Кіріспе
Б.з.д. I мыңжылдықтың басында Ежелгі Грекияда жеке әрі тәуелсіз полистер түрінде бірнеше қала-мемлекеттер қалыптасты. Алғашқы қауымдық құрылыстан қоғамдық өмірдің ерте таптық және қоғамдық формаларына көшу әлеуметтік жіктелу үдерісін күшейтті.
Қоғамдық қайшылықтардың тереңдеуі
Ру ақсүйектері мен қайыршыланған қауым мүшелерінің, байлар мен кедейлердің, еріктілер мен құлдардың арасындағы күрес барған сайын шиеленісе түсті. Осындай жағдайда ежелгі грек полистерінде басқарудың өздері қолдайтын түрін орнықтыру үшін әртүрлі әлеуметтік топтар арасында ымырасыз тартыс жүрді.
Сол дәуірдегі басқару формаларының негізгі түрлері мыналар болды: аристократия (ескі немесе жаңа ақсүйектер тобы), олигархия (байлар мен дәулеттілер тобы) және демократия (халық билігі).
Аристократия
Биліктің ақсүйектер тобының қолында шоғырлануы.
Олигархия
Басқарудың байлар мен дәулеттілер мүддесіне негізделуі.
Демократия
Халықтың саяси шешімдерге қатысуына сүйенетін билік формасы.
Осы күрестің нәтижесінде б.з.д. VI–V ғасырларда әртүрлі полистерде басқарудың өзіндік үлгілері қалыптасып, әрі қарай дамыды. Афиныда демократия, Фивыда олигархия, ал Спартада аристократиялық тәртіп орнықты.
Саяси-құқықтық ойдың айнасы
Бұл өзгерістер Ежелгі Грекияның саяси және құқықтық ілімінде айқын көрініс тапты: полистік құрылым, азаматтық мәртебе, биліктің заңдылығы, әділет және басқару формалары туралы пікірталастар кейінгі философиялық-құқықтық дәстүрге берік негіз қалады.
Бөлімдерге қысқаша шолу
Софистер
Құқық пен саясат туралы прагматикалық көзқарастарды алға тартып, пікірталас мәдениетін дамытқан бағыт.
Сократ
Софистердің релятивизмін сынға алып, ізгілік, әділет және ақиқат ұғымдарын рационалды тұрғыда негіздеуге ұмтылды.
Платон
Мемлекет құрылымын тәртіп пен иерархияға негіздеп, аристократиялық басқару моделін теориялық деңгейде сипаттады.
Аристотель
Полисті саяси қауымдастық ретінде талдап, басқару формаларын салыстырмалы тұрғыда жүйелеуге үлес қосты.
Қорытындыға бағыт
Курстық жұмыстың соңғы бөлімінде Ежелгі Грек мемлекеттілігінің дағдарысқа ұшырау себептері мен оның саяси-құқықтық ойға ықпалы қарастырылады, сондай-ақ қолданылған әдебиеттер тізімі беріліп, талдаудың дереккөздік негізі көрсетіледі.