Ағымдағы активтер
Нарықтық экономика жағдайында қаржылық талдаудың маңызы
Нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың маңызы өте жоғары. Бұл кәсіпорындардың дербестік алуымен, сондай-ақ меншік иелері, қызметкерлер, коммерциялық серіктестер және басқа контрагенттер алдындағы өндірістік-кәсіпкерлік қызмет нәтижелері үшін толық жауапкершілікке ие болуымен байланысты.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы белгілі бір кезеңдегі қаржылық тұрақтылықты және шаруашылық қызметін үздіксіз жүргізу, қарыз міндеттемелерін уақтылы өтеу үшін жеткілікті қаржы ресурстарымен қамтамасыз етілуін сипаттайды.
Негізгі ұғымдар
- Активтер
- Кәсіпорынның ресурстары; олардың құрамы мен құрылымындағы өзгерістер қаржылық әлеуетті көрсетеді.
- Меншікті капитал және міндеттемелер
- Мүліктің қалыптасу көздері; арақатынасы қаржылық тұрақтылықты айқындайды.
Баланс активтерінің құрамы мен динамикасын талдау (2006)
Кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметіне толық сипаттама беру үшін соңғы жылдардағы қаржылық қорытынды есеп элементтері қарастырылады. Активтер, меншікті капитал және міндеттемелер кәсіпорынның қаржылық жағдайын бухгалтерлік баланста айқындайтын негізгі элементтер болып табылады.
«Индустриальное снабжение» ЖШС бойынша баланс активтерінің құрамы мен орналасуын бағалау мақсатында 2006 жылдың басы мен соңы салыстырылады.
Кесте 3.1 — 2006 жылғы баланс активтерінің құрамы мен орналасуы
| Көрсеткіштер | 2006 ж. басы (тг.) | Үлес, % | 2006 ж. аяғы (тг.) | Үлес, % | Өзгеріс (тг.) | Өзгеріс, % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Активтердің құны (барлығы) | 14 740 648,9 | 100 | 96 880 972,08 | 100 | 82 140 324 | 557,2 |
| Ұзақ мерзімді активтер | 55 344,2 | 0,37 | 1 363 986,46 | 1,4 | 1 308 642,2 | 2364,5 |
| — Материалдық емес активтер | 55 344,2 | 0,37 | 41 381,94 | 0,042 | -13 962,2 | -25 |
| — Негізгі құралдардың қалдық құны | — | — | 1 322 604,52 | 1,36 | 1 322 604,5 | — |
| Ағымдағы активтер | 14 685 304,7 | 99,56 | 95 516 985,62 | 98,59 | 80 831 681 | 550,4 |
| — Тауарлы-материалдық босалқылар | 6 965 439,35 | 47,25 | 21 277 952,57 | 21,96 | 14 312 513 | 205,4 |
| —— Материалдар | 1 130,43 | 0,007 | 123 071,73 | 0,12 | 121 941,3 | 10 787,1 |
| —— Тауарлар | 6 964 308,92 | 47,24 | 21 154 880,84 | 21,83 | 14 190 572 | 203,7 |
| — Қысқа мерзімді дебиторлық берешек | 7 569 543,41 | 51,35 | 63 584 739,56 | 65,63 | 56 015 196 | 740 |
| —— Алынуға тиісті берешек | 6 562 159,2 | 44,51 | 45 991 603,05 | 47,47 | 39 429 444 | 600,8 |
| —— Берілген аванстар | — | — | 7 648 848,54 | 7,89 | 7 648 848,5 | — |
| —— Басқа дебиторлық берешек | 1 007 384,21 | 6,83 | 9 944 287,97 | 10,26 | 8 936 903,7 | 887,1 |
| — Ақша қаражаты | 150 321,98 | 1,019 | 10 654 293,49 | 10,99 | 10 503 972 | 6987,6 |
Негізгі қорытындылар
- Баланс валютасы бір жылда 82 140 324 теңгеге немесе 557,2% өсті. Бұл өсім кәсіпорын дамуының оң динамикасын көрсетеді.
- Ұзақ мерзімді активтердің үлесі төмен: жыл басында 0,37%, жыл соңында 1,4%.
- Материалдық емес активтер 13 962,2 теңгеге немесе 25% төмендеді.
- Ең мобильді активтер — ақша қаражаты — 10 503 972 теңгеге өсті, бұл төлем қабілеті тұрғысынан жағымды белгі.
- Дебиторлық берешек 8,4 есеге артты, бұл тәуекелді күшейтіп, қаржылық жағдайдың нашарлағанын көрсетуі мүмкін.
Негізгі коэффициенттер: активтердің мобильдігі және құрылым тиімділігі
Іске тартылу (мобильдік) коэффициенті
Бұл көрсеткіш ағымдағы активтердің барлық активтерге қатынасы ретінде анықталады және қарызды өтеуге бағытталатын қаражат үлесін сипаттайды. Коэффициент өскен сайын кәсіпорынның үздіксіз жұмыс істеу және кредиторлармен есеп айырысу мүмкіндігі артады.
Жыл басында: 0,99 (14 685 304 / 14 740 648)
Жыл соңында: 0,98 (95 516 985 / 96 880 972)
Көрсеткіштің аздап төмендеуі актив құрылымындағы мобильділік үлесінің шамалы кемігенін аңғартады.
Мобильді/иммобильді қаражаттар қатынасы
Коэффициент ағымдағы активтерді ұзақ мерзімді активтерге бөлу арқылы табылады. Өндірістік кәсіпорындарда оның деңгейі, әдетте, 0,5-тен төмен болмауы тиіс (сала ерекшеліктеріне тәуелді).
Жыл басында: 265,3 (14 685 304 / 55 344,2)
Жыл соңында: 70 (95 516 985 / 1 363 986)
Бұл көрсеткіштің төмендеуі ұзақ мерзімді активтердің өсу қарқынының күшейгенін және актив құрылымында «иммобильді» бөліктің ұлғайғанын білдіреді.
Тұрақтылыққа қатысты маңызды шарт
Кәсіпорын ең төменгі қаржылық тұрақтылыққа міндеттемелердің ағымдағы активтермен кепілдендірілген түрде жабылуы жағдайында қол жеткізеді. Тұрақтылықтың белгілерінің бірі ретінде ағымдағы және ұзақ мерзімді активтер қатынасының коэффициенті қарыз капиталы мен меншікті капитал қатынасынан жоғары болуы қажет.
Баланс пассиві: активтердің қалыптасу көздерін талдау (2006)
Талдаудың келесі кезеңі — баланс активтерінің қалыптасу көздерін бағалау. Кәсіпорын мүлкі меншікті капитал және міндеттемелер есебінен құралады. Олардың арақатынасы қаржылық тұрақтылықтың мәнін ашады.
БЕС-№30 стандартына сәйкес меншікті капитал құрамына жарғылық капитал, қосымша төленбеген капитал, резервтік капитал және бөлінбеген табыс (жабылмаған зиян) кіреді.
Кесте 3.2 — 2006 жылғы капитал көздерінің құрамы мен құрылымы
| Көрсеткіштер | 2006 ж. басы (тг.) | Үлес, % | 2006 ж. аяғы (тг.) | Үлес, % | Өзгеріс (тг.) | Өзгеріс, % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Кәсіпорынның барлық капиталы | 14 740 648,94 | 100 | 96 880 972,7 | 100 | 82 148 643,8 | 557,2 |
| Меншікті капитал (барлығы) | 41 399,98 | 0,28 | 433 842,88 | 0,44 | 392 442,9 | 947,9 |
| — Жарғылық капитал | 97 100 | 0,65 | 97 100 | 0,1 | — | — |
| — Бөлінбеген табыс (жабылмаған зиян) | -55 700,02 | -0,37 | 336 742,88 | 0,34 | 392 442,9 | -704,5 |
| Міндеттемелер (барлығы) | 14 699 249 | 99,7 | 96 455 449,9 | 99,55 | 81 756 200,9 | 556,1 |
| — Ұзақ мерзімді міндеттемелер (банк несиесі) | 9 930 000 | 67,36 | 23 404 436 | 24,15 | 13 474 436 | 135,6 |
| — Ағымдағы міндеттемелер | 4 769 248,9 | 32,35 | 73 051 013,9 | 75,39 | 68 281 765 | 143,1 |
| —— Қысқа мерзімді кредиторлық берешек | 640 875,26 | 4,34 | 71 491 099,16 | 73,78 | 70 850 223,9 | 11 055 |
| ——— Жабдықтаушылар/мердігерлермен есеп айырысу | 640 875,26 | 4,34 | 67 227 350,7 | 69,38 | 66 586 475,4 | 10 389 |
| ——— Алынған аванстар | — | — | 4 263 748,34 | 4,4 | 4 263 748,4 | — |
| —— Бюджетпен есеп айырысу | 23 707 | 0,16 | 158 508,74 | 0,16 | 134 801,74 | 568,6 |
| —— Басқа кредиторлық берешек | 4 104 666,7 | 27,8 | 1 401 406 | 1,44 | -2 703 260,7 | -65,8 |
| ——— Жұмыскерлерге еңбекақы төлеу | — | — | 1 048 508,9 | 1,082 | 1 048 508,5 | — |
| ——— Басқалар | 4 104 666,7 | 27,8 | 352 897,49 | 0,36 | -3 751 769,2 | 91,4 |
Меншікті капитал мен міндеттемелер бойынша қорытынды
Меншікті капитал есепті жылдың соңында 392 442,9 теңгеге немесе 947,9% өсті. Жарғылық капитал сомасы өзгеріссіз (97 100 теңге) қалды. Бөлінбеген табыс (жабылмаған зиян) көрсеткіші жақсарып, 2005 жылғы 55 700,02 теңге көлеміндегі зиян 2006 жылы 336 742,88 теңге бөлінбеген табысқа ауысты.
Міндеттемелер көлемі 81 756 200,9 теңгеге немесе 556,1% артты. Ұзақ мерзімді міндеттеме (банктік несие) 13 474 436 теңгеге өсті. Ағымдағы міндеттемелер 68 281 765 теңгеге өсіп, құрылымда айқын басымдыққа ие болды.
Қаржылық тұрақтылық көрсеткіштері: тәуелсіздік және қаржыландыру коэффициенттері
Тәуелсіздік коэффициенті
Тәуелсіздік коэффициенті меншікті капиталдың барлық капиталға қатынасымен анықталады:
Ктс = Мк / Ак
Мұнда: Ктс — тәуелсіздік коэффициенті; Мк — меншікті капитал; Ак — барлық капитал (баланс валютасы).
Көрсеткіш 0,28-ден 0,44-ке дейін (яғни 0,16 пунктке) өсті.
Дегенмен бұл деңгей дамыған нарықтық экономикаларда жиі кездесетін 0,5–0,6 аралығынан төмен. Сондықтан кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы жеткіліксіз деп бағалануы мүмкін.
Қаржыландыру коэффициенті
Қаржыландыру коэффициенті меншікті капиталдың қатыстырылған капиталға (міндеттемелерге) қатынасын көрсетеді:
Кқ = Мк / Қк
Мұнда: Кқ — қаржыландыру коэффициенті; Мк — меншікті капитал; Қк — қатыстырылған капитал (міндеттемелер).
Есепті жылдың соңында: Кқ = 0,995.
Коэффициенттің < 1 болуы төлем қабілеті бойынша қауіпті деңгейге жақындағанын және қарыз тарту мүмкіндіктерінің күрделенуі ықтимал екенін білдіреді.
Жалпы нәтиже
2006 жылы кәсіпорын активтері айтарлықтай өскенімен, құрылымда дебиторлық берешектің жоғары қарқынмен ұлғаюы және міндеттемелердің өте жоғары үлесі қаржылық тәуекелді күшейтеді. Келесі талдау кезеңінде міндеттемелер сапасын, кредиторлық берешек құрылымын және дебиторлық берешекті басқару тиімділігін тереңдетіп қарастыру қажет.