Шағын кәсіпкерлік субьектілердің есебі және есеп беруі
Бухгалтерлік есеп стандарттарының рөлі мен құрылымы
Бухгалтерлік есеп стандарттары — есеп жүйесін реттеудің екінші деңгейі. Олар қаржылық есеп беретін барлық субъектілер үшін міндетті нормативтік-құқықтық құжаттар болып табылады. Стандарттар негізінде есептің жекелеген учаскелері бойынша, сондай-ақ шаруашылық субъектілерінің салалық ерекшеліктерін ескеретін бухгалтерлік есеп жүргізудің базалық тәртіптері айқындалады.
Стандарттар есептің әртүрлі аспектілерін сипаттайды және әдістер мен амалдарды дұрыс қолдануды талдауға арналған әдістемелік негіз әрі практикалық құрал ретінде қызмет етеді.
Маңызды дерек
1997 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстан Республикасы халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттарына көшу аясында, әдістемелік ұсынымдармен толықтырылып отыратын 20 стандартты енгізді.
Қазақстандағы есеп стандарттарының негізгі топтары
- Жалпы әдістемелік стандарттар (мысалы, №4 «Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп» және т.б.).
- Әлеуметтік саясатқа қатысты стандарттар (мысалы, №16 «Зейнетақымен қамсыздандыру шығындарының есебі» және т.б.).
- Мүлік пен құралдардың жекелеген түрлері бойынша стандарттар (№6 «Негізгі құралдар», №7 «Тауарлы-материалдық қорлар», №8 «Қаржылық инвестициялар» және т.б.).
Қазақстандық бухгалтерлік есеп стандарттарының (БЕС) тізімі
Төменде Қазақстанда қолданылған бухгалтерлік есеп стандарттарының (БЕС) нөмірі, атауы және енгізілген жылы көрсетілген.
| Стандарт нөмірі | Стандарт атауы | Енгізілген жылы |
|---|---|---|
| БЕС 4 | Ақша қаражатының қозғалысы туралы есеп | 1997 |
| БЕС 5 | Табыстар | 1997 |
| БЕС 6 | Негізгі құралдар есебі | 1997 |
| БЕС 7 | Тауарлы-материалдық қорлар есебі | 1997 |
| БЕС 8 | Қаржылық инвестициялар есебі | 1997 |
| БЕС 9 | Шетел валютасындағы операциялар есебі | 1997 |
| БЕС 10 | Байланысты тараптар туралы ақпаратты ашу | 1997 |
| БЕС 11 | Корпорациялық табыс салығы бойынша есеп | 1997 |
| БЕС 12 | Күрделі құрылысқа арналған келісімшарттар | 1997 |
| БЕС 13 | Консолидирленген қаржылық есептілік және еншілес серіктестіктерге инвестициялар есебі | 1997 |
| БЕС 14 | Тәуелді шаруашылық серіктестіктерге инвестициялар есебі | 1997 |
| БЕС 15 | Қаржылық есептілікте бірлескен қызметке қатысу үлесін көрсету | 1997 |
| БЕС 16 | Зейнетақымен қамсыздандыру шығындарының есебі | 1997 |
| БЕС 17 | Жал (лизинг) есебі | 1997 |
| БЕС 18 | Инвестициялық қорлар есебі | 1997 |
| БЕС 19 | Зейнетақы жинақтаушы қорлардың есептілігі мен құрылуы | 1997 |
| БЕС 20 | Мұнай-газ өндіруші қызметтің есебі және есептілігі | 1997 |
| БЕС 21 | Банктердің қаржылық есептілігі | 1998 |
| БЕС 23 | Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің есебі және есептілігі | 1998 |
| БЕС 24 | Бухгалтерлік қызметті ұйымдастыру | 1998 |
| БЕС 25 | Зейнетақы активтерін басқару жөніндегі компаниялардың есебі және есептілігін қалыптастыру | 1998 |
| БЕС 27 | Есепті кезең аяқталғаннан кейінгі күтпеген жағдайлар мен оқиғалар | 1999 |
| БЕС 28 | Материалдық емес активтер есебі | 2000 |
| БЕС 29 | Ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар (ҒЗТКЖ) шығындарының есебі | 2000 |
| БЕС 30 | Қаржылық есептілікті ұсыну | 2003 |
| БЕС 31 | Таза табыс немесе зиян, есепті кезеңдегі елеулі қателер және есеп саясатының өзгерістері | 2003 |
| БЕС 32 | Жалпы сақтандыру саласында сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарының қаржылық есептілігі | 2003 |
| БЕС 33 | Делдалдық қызмет операцияларын ақпараттандыру және есепке алу | 2004 |
2008 жылдан кейінгі қолданылу тәртібі: ұлттық және халықаралық стандарттар
2008 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» заңының 2-бабына сәйкес, мемлекеттік мекемелерді, ірі кәсіпкерлік субъектілерін және жария мүдделі ұйымдарды қоспағанда, дара кәсіпкерлер мен ұйымдар қаржылық есептілікті ұлттық стандарттарға сәйкес жасайды. Қолданылатын стандарт санатқа байланысты анықталады.
1) ҚЕ №1 Ұлттық стандарт
Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес шаруа немесе фермер қожалықтары, ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіретін заңды тұлғалар, сондай-ақ оңайлатылған декларация негізіндегі арнайы салық режимін қолданатын шағын кәсіпкерлік субъектілері бухгалтерлік есепті Қаржылық есептіліктің №1 ұлттық стандарты бойынша жүргізеді.
2) ҚЕ №2 Ұлттық стандарт
1-тармақта аталғандарды қоспағанда, шағын кәсіпкерлік субъектілері, коммерциялық ұйымдар, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес Қазақстан аумағында тіркелген шетелдік заңды тұлғалардың филиалдары мен өкілдіктері бухгалтерлік есепті Қаржылық есептіліктің №2 ұлттық стандарты бойынша жүргізеді.
3) Орта кәсіпкерлік субъектілері
Орта кәсіпкерлік субъектілері, сондай-ақ оралымды басқару құқығына негізделген мемлекеттік кәсіпорындар (қазыналық кәсіпорындар) бухгалтерлік есепті Қаржылық есептіліктің №2 ұлттық стандарты бойынша жүргізеді.
Халықаралық стандарттар қашан міндетті?
Ірі кәсіпкерлік субъектілері мен жария мүдделі ұйымдар қаржылық есептілікті халықаралық стандарттарға сәйкес жасауға міндетті.
Сонымен қатар, 1–3-тармақтарда көрсетілген ұйымдар есеп саясатын бекіткен олардың басқарушы органдарының шешімі бойынша қаржылық есептілікті халықаралық стандарттарға сәйкес жасауға құқылы.