Қасқасу шатқалы флорасының тіршілік формасы
Таксономиялық талдау
Бұл тарауда Қасқасу шатқалы флорасына таксономиялық талдау жасалып, сирек кездесетін өсімдіктердің тіршілік формалары сипатталды. Сонымен қатар өсімдік ресурстары және оларды қорғау мәселелері бойынша қысқаша мәліметтер берілді.
Жұмыстың негізгі мақсаты
- Қасқасу шатқалы флорасының түрлік құрамын жинақтау.
- Өзіндік ерекшелігі бар өсімдіктердің маңызын анықтау.
- Маңызды және сирек түрлерді қорғау қажеттілігін негіздеу.
Негізгі систематикалық топтардың арақатынасы
1-кестеде көрсетілгендей, жабық тұқымдылар (Magnoliphyta) 682 түрді құрап, жалпы флораның 97%-ын береді. Оның ішінде: қос жарнақтылар (Magnoliopsida) — 512 түр (75%), дара жарнақтылар (Liliopsida) — 170 түр (25%). Папоротниктәрізділер — 13 түр (1,84%), жалаңаш тұқымдылар — 6 түр (0,85%), қырықбуынтәрізділер — 3 түр (0,42%).
Нәтиже: Қасқасу шатқалы аумағында Орта Азия флорасына тән негізгі тұқымдастардың басым бөлігі кездеседі, алайда олардың туыс пен түр саны бойынша үлесі әркелкі.
1-кесте. Қасқасу шатқалы флорасының негізгі систематикалық топтары
Тұқымдас / туыс / түр саны және үлесі
| Таксон | Тұқымдастар саны | Туыстар саны | Түрлер саны | Үлесі, % |
|---|---|---|---|---|
| Equisetophyta | 1 | 1 | 3 | 0,42 |
| Polypodiophyta | 8 | 11 | 13 | 1,84 |
| Pinophyta | 2 | 6 | 6 | 0,85 |
| Magnoliphyta (жабық тұқымдылар) | 74 | 351 | 682 | 97 |
| Magnoliopsida (қос жарнақтылар) | 58 | 263 | 512 | 75 |
| Liliopsida (дара жарнақтылар) | 16 | 87 | 170 | 25 |
| Барлығы | 85 | 369 | 703 | 100 |
Ірі тұқымдастар және олардың үлесі
2-кестедегі деректерге сүйенсек, түр саны бойынша ірі тұқымдастар қатарына мыналар жатады: Asteraceae (78 түр, 11,09%), Poaceae (66 түр, 9,3%), Brassicaceae (65 түр, 9,2%), Fabaceae (58 түр, 8,2%), Lamiaceae (55 түр, 7,8%), Rosaceae (49 түр, 6,9%), Apiaceae (29 түр, 4,1%), Caryophyllaceae (24 түр, 3,4%). Жалпы түрлер санының 59,9%-ы осы 8 тұқымдастың үлесіне тиесілі.
3-кесте. Ірі тұқымдастардағы туыс пен түр саны
| № | Тұқымдас | Туыстар саны | Түрлер саны | Жалпы түр санынан, % |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Asteraceae | 42 | 78 | 11,09 |
| 2 | Poaceae | 34 | 66 | 9,3 |
| 3 | Brassicaceae | 34 | 65 | 9,2 |
| 4 | Fabaceae | 22 | 58 | 8,2 |
| 5 | Lamiaceae | 22 | 55 | 7,8 |
| 6 | Rosaceae | 23 | 49 | 6,9 |
| 7 | Apiaceae | 19 | 29 | 4,1 |
| 8 | Caryophyllaceae | 13 | 24 | 3,4 |
Зерттелген аумақта 9 тұқымдас 24–78 түрді, 5 тұқымдас 9–17 түрді, 19 тұқымдас 4–7 түрді, ал 52 тұқымдас 1–3 түрді біріктіретіні анықталды.
Ең ірі туыстар
Қасқасу шатқалында кездесетін 369 туыстың ішінде төмендегі 8 туыс 7–18 түр аралығында біріккен. Бұл дерек флораның жекелеген таксондар бойынша шоғырлануын көрсетеді.
4-кесте. Қасқасу шатқалы флорасының ең ірі туыстары
| № | Туыс | Түрлер саны | Жалпы түр санынан, % |
|---|---|---|---|
| 1 | Astragalus | 18 | 2,5 |
| 2 | Dracocephalum | 11 | 1,5 |
| 3 | Cousinia | 10 | 1,4 |
| 4 | Allium | 8 | 1,1 |
| 5 | Rosa | 8 | 1,1 |
| 6 | Scutellaria | 8 | 1,1 |
| 7 | Oxytropis | 7 | 0,9 |
| 8 | Euphorbia | 7 | 0,9 |
Қорытынды байқаулар
- Қасқасу шатқалы флорасы түр санының салыстырмалы аздығымен сипатталады.
- Флористикалық спектрі жалпы алғанда Батыс Тянь-Шань тау жүйесінің басқа аудандарымен сәйкес келеді және айқын айырмашылық байқалмайды.
Тіршілік формалары
5-кестеде Қасқасу шатқалы флорасындағы өсімдіктердің тіршілік формаларының таралуы берілген. Негізгі үлесті көпжылдық шөптесін өсімдіктер құрайды.
5-кесте. Қасқасу шатқалы флорасының тіршілік формалары
| № | Тіршілік формасы | Саны | Жалпы түр санынан, % |
|---|---|---|---|
| 1 | Ағаш | 17 | 2,4 |
| 2 | Бұта | 37 | 5,2 |
| 3 | Жартылай бұта | 22 | 3,1 |
| 4 | Шөптесін өсімдіктер (көпжылдық) | 439 | 62,4 |
| 5 | Шөптесін өсімдіктер (екіжылдық) | 38 | 5,4 |
| 6 | Шөптесін өсімдіктер (біржылдық) | 150 | 21,3 |
| Барлығы | 703 | 100 | |
2-кесте. Қасқасу шатқалы флорасының тұқымдастар бойынша таксондар саны
Төменде тұқымдастардың туыс және түр саны берілген (тізім қысқартусыз берілді).
| № | Тұқымдас | Туыстар саны | Түрлер саны |
|---|---|---|---|
| 1 | Athyriaceae | 1 | 1 |
| 2 | Thelypteridaceae | 1 | 1 |
| 3 | Aspidraceae | 2 | 2 |
| 4 | Aspleniaceae | 2 | 4 |
| 5 | Sinopteridaceae | 1 | 1 |
| 6 | Adiantaceae | 1 | 1 |
| 7 | Polypodiaceae | 1 | 1 |
| 8 | Ophioglossaceae | 2 | 2 |
| 9 | Equisetaceae | 1 | 3 |
| 10 | Cupressaceae | 1 | 3 |
| 11 | Ephederaceae | 1 | 2 |
| 12 | Typhaceae | 1 | 3 |
| 13 | Potamogetonaceae | 1 | 2 |
| 14 | Juncaginaceae | 1 | 1 |
| 15 | Alismataceae | 2 | 3 |
| 16 | Butomaceae | 1 | 1 |
| 17 | Poaceae | 34 | 66 |
| 18 | Cyperaceae | 3 | 6 |
| 19 | Araceae | 2 | 2 |
| 20 | Juncaceae | 1 | 3 |
| 21 | Alliaceae | 1 | 9 |
| 22 | Liliaceae | 8 | 17 |
| 23 | Amaryllidaceae | 2 | 2 |
| 24 | Iridaceae | 4 | 7 |
| 25 | Salicaceae | 2 | 5 |
| 26 | Betulaceae | 1 | 2 |
| 27 | Fagaceae | 1 | 1 |
| 28 | Celtidaceae | 1 | 1 |
| 29 | Moraceae | 1 | 1 |
| 30 | Cannabaceae | 1 | 1 |
| 31 | Urticaceae | 1 | 1 |
| 32 | Santalaceae | 1 | 2 |
| 33 | Polygonaceae | 5 | 11 |
| 34 | Chenopodiaceae | 3 | 3 |
| 35 | Caryophyllaceae | 13 | 24 |
| 36 | Paeoniaceae | 1 | 2 |
| 37 | Ranunculaceae | 7 | 15 |
| 38 | Berberidaceae | 3 | 4 |
| 39 | Papaveraceae | 4 | 7 |
| 40 | Fumariaceae | 1 | 4 |
| 41 | Capparidaceae | 1 | 1 |
| 42 | Brassicaceae | 34 | 65 |
| 43 | Resedaceae | 1 | 1 |
| 44 | Crassulaceae | 4 | 7 |
| 45 | Saxifragaceae | 1 | 2 |
| 46 | Pomiaceae | 1 | 2 |
| 47 | Rosaceae | 23 | 49 |
| 48 | Fabaceae | 22 | 58 |
| 49 | Geraniaceae | 1 | 3 |
| 50 | Biebersteiniaceae | 1 | 1 |
| 51 | Linaceae | 1 | 2 |
| 52 | Polygalaceae | 1 | 1 |
| 53 | Euphorbiaceae | 2 | 7 |
| 54 | Anacardiaceae | 1 | 1 |
| 55 | Celastraceae | 1 | 2 |
| 56 | Aceraceae | 1 | 2 |
| 57 | Balsaminaceae | 1 | 2 |
| 58 | Rhamnaceae | 1 | 2 |
| 59 | Malvaceae | 4 | 6 |
| 60 | Huperiaceae | 1 | 3 |
| 61 | Violaceae | 1 | 4 |
| 62 | Thymelaeaceae | 1 | 1 |
| 63 | Elaeagnaceae | 1 | 1 |
| 64 | Onagraceae | 1 | 2 |
| 65 | Apiaceae | 19 | 29 |
| 66 | Primulaceae | 3 | 5 |
| 67 | Limoniaceae | 3 | 4 |
| 68 | Oleaceae | 1 | 2 |
| 69 | Gentianaceae | 3 | 4 |
| 70 | Convolvulaceae | 1 | 4 |
| 71 | Cuscutaceae | 8 | 16 |
| 72 | Verbenaceae | 1 | 1 |
| 73 | Boraginaceae | 15 | 24 |
| 74 | Lamiaceae | 22 | 55 |
| 75 | Solanaceae | 1 | 3 |
| 76 | Scrophulariaceae | 7 | 23 |
| 77 | Orobanchaceae | 1 | 2 |
| 78 | Plantaginaceae | 1 | 3 |
| 79 | Rubiaceae | 2 | 6 |
| 80 | Caprifoliaceae | 1 | 6 |
| 81 | Valerianaceae | 2 | 3 |
| 82 | Morinaceae | 1 | 1 |
| 83 | Dipsacaceae | 2 | 4 |
| 84 | Campanulaceae | 5 | 6 |
| 85 | Asteraceae | 42 | 78 |
| Барлығы | 369 | 703 | |