Тәртіптілік тәсіл
Басқару мәдениеті және басқарушылық қызмет стилі
Басқару қызметкерлерінің мәдениеті әртүрлі қырларынан көрінгенімен, оны толық әрі нақты бағалаудың ең сенімді өлшемі — жұмыс істеу стилі. Басқарушылық қызмет стилі дегеніміз — билік органдары мен қызметкерлерінің күнделікті тәжірибеде қолданатын әдіс-тәсілдері, құралдар жүйесі және бағыныштыларға қатысты жүріс-тұрыс үлгісі.
Бұл стиль қоғамның басқа салаларындағы қызмет стилінен мемлекеттік-биліктік өкілеттіктерге сүйенуімен, нормативтік тұрғыдан нақты реттелуімен және басқару ықпалын қалыптастырып, іске асыруға бағытталуымен ерекшеленеді. Стиль ұжымдағы әлеуметтік қатынастардың тұтас ықпалымен қалыптасқанымен, ол белгілі бір деңгейде басшының тұлғасына да тәуелді. Өйткені шаруашылық пен тәрбие жұмысының табиғи байланысын практикада жүзеге асыратын — ең алдымен басшының өзі.
Мемлекеттік басқару стилінің негізгі элементтері
- Мемлекеттік билік органдарының мақсаттық, функционалдық және ұйымдық сипаттамалары.
- Басқару органдары қызметінде заңды түрде бекітілген және практикада іске асырылатын әдістер, процедуралар мен нысандар.
- Қызметкерлердің жалпы мәдени, кәсіби және жеке қабілет деңгейі.
Басшы еңбегінің тиімділігі: өлшем және әділ бағалау
Басшы еңбегінің тиімділігін тек істің ақырғы нәтижесі арқылы бағалауға болады. Шығармашылық еңбек сияқты, басшының жұмысы да «өніммен» ғана өлшенбей, қабылданған шешімдердің сапасымен және сол шешімдердің ұйым жұмысына нақты ықпал етуімен анықталады. Сондықтан басқарудағы еңбекті шешім қабылдауға кеткен уақытпен емес, нәтиженің объективті көрсеткіштері арқылы бағалау орынды.
Негізгі қағида
Басшының еңбегі басқарылатын объектіге нақты әсер етіп, нәтижеге жеткізген кезде ғана толық мәнге ие болады.
Лидерлік: басқарушыға қажет қабілет
Кез келген басқарушының біліктілігі, тәжірибесі және білімімен қатар, белгілі бір лидерлік қасиеттері болуы қажет. Лидерлік — бұл жеке адамға немесе топқа ықпал етіп, оларды белгілі бір мақсатқа жетелеу үшін жұмыс процесін ұйымдастыра және басқара алу қабілеті.
1) Тұлғалық тәсіл
Лидерлікті жеке адамның қасиеттері мен көзқарасы арқылы түсіндіреді. «Таңдаулылар» теориясына сәйкес, кей адамдарда лидерлікке тән ерекшеліктер айқынырақ болады. Дегенмен бұл қасиеттерді мақсатты түрде дамытуға болады.
2) Тәртіптілік тәсіл
Тиімділік басқарушының жеке қасиеттерінен гөрі оның бағыныштыларға көзқарасы, қарым-қатынасы және ұжымдағы мінез-құлқы арқылы анықталады. Бұл тәсіл басқару стильдерін талдауға және жіктеуге мүмкіндік береді.
Әлсіз тұсы — «басқарудың жалғыз ғана ең оңтайлы стилі бар» деген болжамға сүйеніп қалу қаупі.
3) Жағдайлылық тәсіл
Оптималды лидерлік стилі жағдайға қарай өзгеріп отырады деп қарайды. Яғни басқарушы бір ғана қалыпқа сүйенбей, мақсатқа, ресурстарға, ортаға және команда мүмкіндіктеріне бейімделе білуі тиіс.
Тұлғалық тәсіл аясындағы лидерлік қасиеттер
- Интеллектуалдық білім деңгейі
- Әсерлі сыртқы келбет (имидж)
- Адалдық
- Дұрыс бағыттағы пайым
- Экономикалық және әлеуметтік білім
- Өзіне деген сенімділік
Сонымен бірге әр жағдай түрлі қабілет пен қасиеттерді талап етеді: бір ортада батылдық алдыңғы қатарға шықса, басқа ортада тыңдай білу мен келісімге келу дағдысы маңыздырақ болуы мүмкін.
Басқару стилін жетілдіру бағыттары
Басқару қызметімен айналысатын адамдардың бойынан ынталандыру мен жауапкершілік сияқты қасиеттердің тұрақты көрінуі нәтижеге жетудің негізгі алғышарттарының бірі. Алайда тек жеке адамның ізденісіне ғана сүйенбей, басқару тәжірибесін игеру ұйымдасқан түрде жүргізіліп, басқару стилінің ажырамас бөлігіне айналғаны дұрыс.
1) Басқару ықпалына бағытталу
Басқарудың нақты мәні оның қоғамдық үрдістерге тигізетін ықпалында көрінеді. Ықпал тиімді жағдай қалыптастырып, дамуға серпін бергенде немесе өзгеріс енгізгенде ғана басқару толық жүзеге асады. Егер қабылданған шешімдер мен ұйымдастырушылық шаралар объектіге жетпей қалса, онда басқарудың өзі де әлсірейді.
2) Талдау мен бағалаудың жүйелілігі
Басқару қызметінің жағдайы мен сапасын талдау — тиімді шешім қабылдаудың тірегі. Мақсат — басқарылатын үрдістер туралы шынайы мәліметтерге сүйеніп, қабылданған шешімдер мен іске асқан әрекеттердің нәтижелілігін арттыру.
3) Ұжымдық (коллегиялық) нысанды кең қолдану
Ақпараттың күрделілігі, басқару үрдістерінің өзгермелілігі және мәселелердің кешенділігі жағдайында ұжымдық талқылау ұтымдылықты арттырады. Әртүрлі білім, тәжірибе және көзқарастар бірігіп, мақсаттар мен құндылықтарды жан-жақты ескергенде ғана сапалы шешім әзірлеу және оны іске асыру мүмкін болады.
4) Қоғаммен және ұйымдармен байланыстарды күшейту
Азаматтармен, ұйымдармен, топтармен және бірлестіктермен тұрақты байланыс орнату басқару стилін жетілдіреді. Тікелей кездесулер мен кері байланыс басқарудың нақты мәнін айқындап, шешімдердің өміршең болуына ықпал етеді.
Теория мен практиканың бірлігі
Басқару қызметі күш-жігерді «нормамен» дәл өлшеуге келе бермейді: ол интеллектуалдық, шығармашылық және коммуникациялық сипатқа ие. Практикалық қызмет жүйелі түрде талданып, ой елегінен өткізілмесе, оны жетілдіру қиын; ал теория тәжірибеден туындап, тәжірибеде іске аспаса, нәтиже бермейтін тілек деңгейінде қалады. Сондықтан шығармашылық ізденіс пен практикалық әрекетті қатар ұстау қажет.
Мәдениет факторы
Басқару қызметкерлерінің саяси, басқарушылық және құқықтық мәдениетін көтеру басқару стиліне тікелей әсер етеді: шешім қабылдаудың сапасы артады, коммуникация нығаяды, жауапкершілік пен ашықтық күшейеді.
Қорытынды: басқару стилі нені білдіреді?
Басқару стилі — бұл басқарушының бағыныштыларға қатысты қалыптасқан үлгілі мінез-құлқы және ұйымның мақсатына жетуі үшін адамдарға ықпал ету, оларды ынталандыру тәсілі. Ол басқарушының билікті қолдану әдістерімен ғана емес, ең алдымен адамгершілік қарым-қатынас орната білуімен және міндеттің орындалуына жауапкершілікпен қарауымен сипатталады.
Дереккөз белгісі: 4, 12-б.