Қазақша рефераттар

Аумақтық сайлау комиссиялары

Қазақстан Республикасындағы сайлау органдары жүйесі

Қазақстан Республикасында сайлауды әзірлеу мен өткізуді ұйымдастыратын мемлекеттік сайлау органдары — сайлау комиссиялары. Сайлау комиссияларының біртұтас жүйесі бірнеше деңгейден тұрады және әр деңгей өзіне тән өкілеттіктерді жүзеге асырады.

Орталық сайлау комиссиясы (ОСК)

«Сайлау туралы» Конституциялық заңның 11-бабы ОСК-ның құрылу тәртібін, құрамын және қызметін айқындайды. ОСК — Республика сайлау комиссияларының біртұтас жүйесіне басшылық жасайтын, тұрақты жұмыс істейтін орган.

Құрамы

  • Төраға
  • Төрағаның орынбасары
  • Хатшы
  • Мүшелер

Тағайындау тәртібі

ОСК төрағасы, төраға орынбасары, хатшысы және мүшелері Республика Президентінің ұсынуы бойынша Парламент Мәжілісі тарапынан сайланады және қызметтен босатылады.

Төраға мен хатшының жоғары білімі болуы тиіс.

Негізгі өкілеттіктері (12-бап)

  • Республика аумағында сайлау туралы заңдардың орындалуына бақылау жүргізеді және олардың біркелкі қолданылуын қамтамасыз етеді.
  • Президент пен Парламент Мәжілісі депутаттарының сайлауын әзірлеу мен өткізуді ұйымдастырады; Парламент Сенаты депутаттарының сайлауын ұйымдастыру мен өткізуге басшылық етеді.
  • Парламент Мәжілісі депутаттарын сайлау жөніндегі сайлау округтерін құрып, оларды бұқаралық ақпарат құралдарында жариялайды.
  • Сайлау науқанын өткізу шығыстарының шекті сметасын әзірлеп, Республика Үкіметіне ұсынады.
  • Облыстар (республикалық маңызы бар қалалар мен астана) әкімдерінің ұсынуы бойынша аумақтық және округтік сайлау комиссияларын құрады.
  • Сайлау комиссияларының қызметіне басшылық жасайды.
  • Президенттікке кандидаттарды тіркейді.
  • Парламент пен мәслихат депутаттарының сайлауын тағайындайды.

Аумақтық сайлау комиссиялары

Аумақтық сайлау комиссияларына облыстық (республикалық маңызы бар қалалар және астана), аудандық, қалалық және қаладағы аудандық сайлау комиссиялары жатады.

Құрылуы

Облыстық сайлау комиссиялары облыс әкімдерінің ұсынуы бойынша ОСК шешімімен құрылады және Президент, Парламент, мәслихат депутаттарының, сондай-ақ жергілікті өзін-өзі басқару органдары мүшелерінің сайлауын ұйымдастыру мен өткізуді қамтамасыз етеді.

Төмен тұрған аумақтық комиссиялар тиісті әкімнің ұсынуы бойынша жоғары тұрған аумақтық комиссияның шешімімен құрылады.

Құрамы және жариялау мерзімі

  • Құрамы: 9 адамнан 15 адамға дейін.
  • Сайлау тағайындалғаннан кейін 10 күннен кешіктірілмей БАҚ-та жарияланады.
  • Жергілікті өзін-өзі басқару органдары мүшелерінің сайлауы бойынша — 7 күннен кешіктірілмей жарияланады.

Негізгі өкілеттіктері

  • Әкімшілік-аумақтық бөліністер аумағында сайлау заңдарының орындалуына бақылау жүргізеді.
  • Президентті, Парламент пен мәслихат депутаттарын және жергілікті өзін-өзі басқару органдары мүшелерін сайлауды әзірлеу мен өткізуді қамтамасыз етеді.
  • Сенат депутаттары сайлауын қамтамасыз етеді және Сенат депутаттығына кандидаттарды тіркейді.
  • Мәслихат депутаттарын сайлау жөніндегі сайлау округтерін құрады, тізімдерін жариялайды және сайлаушыларды комиссиялардың орналасқан жері туралы хабардар етеді.

Округтік сайлау комиссиялары

Округтік сайлау комиссияларының қызметі «Сайлау туралы» Конституциялық заңның 15–16-баптарымен реттеледі. Олар ОСК шешімімен, облыс (республикалық маңызы бар қалалар және астана) әкімдерінің ұсынуы бойынша құрылады және сайлау округтерінде Парламент Мәжілісі мен мәслихат депутаттарының сайлауын ұйымдастыру мен өткізуді қамтамасыз етеді.

Құрамы

Округтік сайлау комиссиясының құрамы — 7 адам.

Негізгі өкілеттіктері

  • Тиісті сайлау округі аумағында сайлау заңдарының орындалуына бақылау жүргізеді.
  • Парламент Мәжілісі және мәслихат депутаттарын сайлауды өткізуді ұйымдастырады.
  • Учаскелік сайлау комиссияларының қызметін ұйымдастырады және үйлестіреді.
  • Парламент Мәжілісі мен мәслихат депутаттығына ұсынылған кандидаттарды тіркейді.
  • Округ бойынша дауыс беру учаскелерінің реттік нөмірлерін белгілейді және өзге де ұйымдастырушылық мәселелерді шешеді.

Учаскелік сайлау комиссиялары

Ең төменгі деңгейдегі сайлау органы — учаскелік сайлау комиссиялары («Сайлау туралы» Конституциялық заңның 17–18-баптары). Олар тиісті әкімдердің ұсынуы бойынша жоғары тұрған сайлау комиссияларының шешімімен құрылады.

Құрамы

Комиссия құрамы — 7 адам.

Тиісті сайлау учаскесінде Президентті, Парламент Мәжілісінің және мәслихаттардың депутаттарын, сондай-ақ жергілікті өзін-өзі басқару органдары мүшелерін сайлауды ұйымдастыру мен өткізуді қамтамасыз етеді.

Негізгі міндеті

Дауыс беру үдерісін учаске деңгейінде тікелей ұйымдастыру және нәтижелерді белгіленген тәртіппен рәсімдеу.

Өкілеттіктері

  • Сайлау іс-шараларын жүргізеді.
  • Комиссияның орналасқан жері туралы сайлаушыларды хабардар етеді.
  • Сайлау учаскесі бойынша сайлаушылар тізімін жасайды.
  • Дауыс беруге арналған үй-жайды дайындайды.
  • Дауыс беруді ұйымдастырады.
  • Дауыс санауды жүргізеді және учаске бойынша дауыс беру нәтижелерін анықтайды.
  • Арыздар мен шағымдарды қарайды.

Қорытынды

Қазақстан Республикасындағы сайлау комиссияларының көпдеңгейлі жүйесі сайлау заңнамасының орындалуын бақылауға, сайлау науқанын ұйымдастыруға және дауыс беру нәтижелерін айқындауға арналған. Бұл құрылым ОСК-дан бастап учаскелік комиссияларға дейінгі нақты бөлінген өкілеттіктер арқылы сайлау үдерісінің жүйелі әрі бірізді жүруін қамтамасыз етеді.