Экономикалық цикл
Кіріспе
Техникалық прогресс пен адамдар мүдделерінің арасындағы алшақтық экономикалық жүйеге күтпеген сілкіністер әкелуі мүмкін. Қоғам дамуының ерекшеліктеріне байланысты экономика белгілі бір ырғақпен тербеліп, кезең-кезеңімен толқуларға ауысады. Экономикалық теорияда мұндай құбылыстар экономикалық толқулар немесе экономикалық цикл деп аталады.
Экономикалық цикл — жұмысбастылық, өндіріс және инфляция деңгейлерінің уақыт бойынша мерзімдік ауытқулары.
Жұмыссыздық — әлемдегі ең өзекті мәселелердің бірі. Бұл құбылыс әсіресе бір экономикалық жүйеден екіншісіне өтпелі кезеңді бастан өткеріп жатқан елдерде айқын байқалады. Мұндай үдеріс Қазақстанда да жүріп жатыр және ол өзімен бірге жаңа әлеуметтік-экономикалық қиындықтарды алып келеді.
Жұмыссыздық адамдардың өмірімен тікелей байланысты және күнделікті тұрмысқа бірден әсер етеді. Жұмысынан айырылу табыстың төмендеуіне, өмір сүру деңгейінің құлдырауына, сондай-ақ психологиялық күйзелістің күшеюіне әкеледі. Сол себепті саясаткерлер сайлауалды бағдарламаларында жұмыс орындарын құру мәселесіне ерекше көңіл бөледі.
Зерттеудің өзектілігі
- Жұмыссыздықтың пайда болу себептерін анықтау.
- Мемлекеттің ықтимал шараларын айқындау.
- Жұмыссыздықтың экономикалық жүйедегі рөлін кешенді бағалау.
Сонымен бірге, көптеген экономистердің пікірінше, жұмыссыздықты тек қана «зұлымдық» ретінде қарастыру дұрыс емес. Белгілі бір деңгейдегі жұмыссыздық еңбек нарығында бәсекені күшейтіп, еңбек сапасын арттыруға ынталандыруы мүмкін. Осы көзқарасты түсіндіру де осы жұмыстың мақсаттарының бірі болып табылады.
Инфляция да халықтың тұрмыс жағдайына елеулі кері әсер етеді. Тауарлар мен қызметтердің бағасы бірнеше есе өсуі мүмкін, ал жалақының соған сай қарқынмен арта бермеуі жиі кездеседі. Ақшаның құнсыздануы тұрғындардың сатып алу қабілетін төмендетіп, әлеуметтік теңсіздікті тереңдетеді.
Инфляцияның негізгі салдарлары
Халық әл-ауқаты
Сатып алу қабілеті төмендейді, өмір сүру деңгейі құлдырайды.
Өндіріс
Өндіріс қарқыны бәсеңдеп, экономикалық өсімнің пропорциясы бұзылады.
Ынталандыру
Еңбекке және инвестицияға деген ынта әлсіреуі мүмкін.
Тұрақтылық
Ақша-несие, қаржы және валюта тетіктері әлсіреп, тұрақсыздық күшейеді.
Инфляция көбіне тауар тапшылығының күшеюімен, көлеңкелі экономиканың жеделдеуімен және экономикалық құқықбұзушылықтардың артуымен қатар жүруі ықтимал. Сонымен қатар ол халықаралық экономикалық қатынастарға және жұмыс күшін ұдайы өндіру шарттарына да теріс ықпал етеді.