Қазақша рефераттар

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ШАҒЫН БИЗНЕСТІ ҚАРЖЫЛЫҚ ҚОЛДАУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ

Қазақстан Республикасында шағын бизнесті қаржылық қолдауды жетілдіру жолдары

Қазақстанда шағын кәсіпкерлікті дамытуға бағытталған жеделдетілген шаралар өзектілігін жоғалтпай отыр. Шағын бизнес субъектілерін кеңейту және олардың қызметін жандандыруға мүмкіндік беретін институционалдық жағдайларды жетілдіру елдің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға тікелей ықпал етеді.

Нарықтың толығуы

Шағын кәсіпорындар нарықты тауарлар мен қызметтермен толықтырып, сұранысқа жылдам бейімделеді.

Экспорт әлеуеті

Икемді өндіріс пен мамандану экспортты ұлғайтуға және жаңа нишаларды игеруге мүмкіндік береді.

Жергілікті ресурстар

Жергілікті шикізатты тиімді пайдалану аймақтық дамуды жеделдетіп, қосылған құнды арттырады.

Кілт сөздер шағын бизнес кәсіпкерлік шағын кәсіпорындар мемлекеттік қолдау

Шағын бизнестің экономикадағы рөлі және қаржыландыру түйткілдері

Шағын бизнес — Қазақстан экономикасындағы реформалардың маңызды бағыттарының бірі. Үлкен көлемдегі инвестицияны көп талап етпейтін мұндай кәсіпорындар әлеуметтік тұрақтылықты күшейтіп, нарықтық кеңеюге серпін береді және бәсекеге қабілеттілікті арттырудың нақты қайнар көзі саналады.

Қазіргі жағдайда шағын кәсіпорындарды дамыту ең алдымен қаржылық қамтамасыз ету және қаржылық-несиелік құралдарды тиімді қолдану мәселелерімен тығыз байланысты. Нарықтық ортада негізгі капитал көзі ретінде көбіне жеткіліксіз меншік қаражаты қалып отыр. Бұл — несие нарығына қолжетімділіктің шектеулілігі, пайыздық мөлшерлемелердің жоғары болуы, сондай-ақ бірқатар мемлекеттік емес бағдарламалар мен қорлардың қаржы ресурстарына қоятын талаптары салдарынан туындайды.

Негізгі мәселе: несие саясаты

Көп жағдайда несие тек кепіл мүлік арқылы беріледі. Ал кепілге жарайтын активтері шектеулі шағын кәсіпорындар қажетті қаржыландыруды ала алмайды. Сондықтан шағын бизнесті қолдауға маманданған банк немесе екінші деңгейлі банктер құрамындағы арнайы бөлімшелердің рөлін күшейту маңызды.

Қажеттілік

Кепілсіз/ішінара кепілмен қаржыландыру

Қажеттілік

Пайыздық мөлшерлемелерді төмендету

Қажеттілік

Ақпараттық және консалтингтік қолдау

Кәсіпкерлік ұғымы: дербестік, тәуекел және жаңашылдық

Нарықтық қатынастар адамдардың өз ісін бастауға деген табиғи ұмтылысын күшейтіп, мүліктік дербестікке жетелейді. Нәтижесінде кәсіпкерлік — тәуекелді саналы түрде қабылдай отырып, мүліктік жауапкершілікпен пайда табуға бағытталған қызмет түрі ретінде қалыптасады.

Кәсіпкерліктің мәнін екі қырынан көрсетуге болады: біріншісі — коммерциялық бағдар, дербестік, бастамашылдық және кедергілерді жеңе білу; екіншісі — экономикалық және ұйымдастырушылық тапқырлық, жаңашылдық пен ғылыми-техникалық прогресті енгізу.

Кәсіпкер қолданыстағы заңнамаға қайшы келмейтін кез келген қызметпен айналыса алады: өндірістік-шаруашылық қызмет, көтерме және бөлшек сауда, инновациялық жобалар, консалтинг, делдалдық қызметтер, сондай-ақ бағалы қағаздармен операциялар.

Мемлекеттік бағдарламалар және институционалдық өзгерістер

Қазақстанда шағын кәсіпкерлікті дамытуға арналған жеделдетілген шаралар бағдарламалары әзірленді. Мұндай бағдарламалардың түпкі мақсаты — шағын кәсіпкерлік субъектілерін кеңейту және белсенділігін арттыру арқылы елдің бәсекеге қабілеттілігін көтеру.

Негізгі бағыттар

  • Заңнаманы жетілдіру және жаңа регламенттерді қабылдау.
  • Нормативтік-құқықтық актілердің нәтижелілігін бағалау институтын енгізу.
  • Мемлекеттік органдарда құқықтық ақпаратқа қолжетімділікті арттыру.
  • Әкімшілік кедергілерді азайту және бюрократияны қысқарту.
  • Кәсіпкерлікті қолдау инфрақұрылымын дамыту.

Басым міндеттер

  • Мемлекет пен жеке сектор өзара іс-қимылының жаңа идеологиясын қалыптастыру.
  • Кластерлік-желілік ұстанымға негізделген өміршең инфрақұрылымдық жүйе құру.
  • Шағын кәсіпкерлік үшін ашық әрі түсінікті құқықтық негіз қалыптастыру.
  • Көлеңкелі айналымды қысқарту.

Шағын кәсіпкерліктің секторлық бейіні және басқарудың маңызы

Дүниежүзілік тәжірибе шағын кәсіпорындардың экономиканың барлық саласында болуы тиімді екенін көрсетеді. Ірі фирмаларда материалдық, қаржылық және кадрлық ресурстар шоғырланғандықтан, олар ғылыми-техникалық шешімдерді жедел енгізе алады. Ал шағын бизнес көбіне күрделі капитал мен үлкен кооперацияны талап етпейтін салаларда, әсіресе тұтыну тауарлары мен қызмет көрсету бағыттарында тиімді дамиды.

Қазақстанда шағын кәсіпкерлік көбіне делдалдық және тез айналатын салаларда: сауда-саттық, қоғамдық тамақтану, азаматтық құрылыс, техника мен машиналарды жөндеу сияқты бағыттарда кең таралған.

Бұл жағдайлардың барлығы басқару сапасына тіреледі. Қызметтерді басқару деңгейі экономиканың көптеген қырларына ықпал ететін негізгі факторлардың бірі болып отыр.

Қолданыстағы қолдау шаралары: анықтамалар мен преференциялар

Қазақстанда шағын бизнесті мемлекеттік қолдау аясында салықтық преференциялар, мемлекеттік қаржыландыру есебінен жеңілдетілген қаржы бөлу сияқты шаралар қолданылып келеді. Дегенмен бәсекеге қабілеттілікті күшейту үшін бұл саясатты жаңа талаптарға сай жаңғырту қажет.

Шағын кәсіпкерлік субъектілеріне заңды тұлға құрмай кәсіпкерлікпен айналысатын тұлғалар да жатады. Сондай-ақ қызметкерлерінің жылдық орташа саны 50 адамнан аспайтын және активтерінің жалпы құны белгіленген шектен аспайтын заңды тұлғалар шағын кәсіпкерлік субъектісі ретінде қарастырылады. Осындай өлшемдерге сай шаруа қожалықтары да мемлекеттік қолдауға үміткер бола алады.

Инвесторларға қарастырылатын негізгі ынталандырулар

  • Мемлекеттік заттай гранттар.
  • Белгілі мерзімге дейін табыс, жер және мүлік салықтарының мөлшерлемесін төмендету.
  • Жобаны іске асыруға қажет жабдық, шикізат және материалдар импортына кеден бажын толық немесе ішінара босату.

Жеңілдіктердің көлемі инвестиция мөлшеріне, жобаны іске асыру мерзіміне, өтелімділігіне, экономиканың басым секторларына және өзге де шарттарға байланысты айқындалады.

Ұйымдық-құқықтық даму үрдісі

Заңды тұлға құрмай кәсіпкерлік жүргізу кей жағдайда, әсіресе шетелдік серіктестермен қатынаста, мүмкіндіктерді шектейді. Осы себепті кейбір өңірлерде шаруа қожалықтарының заңды тұлға ретінде бірігуі еңбек, материалдық және өзге ресурстарды шоғырландырып, мамандануды тереңдетуге жағдай жасап отыр.

Қаржылық қолдауды жетілдіру: ұсыныстар және нақты қадамдар

Шағын фирмалардың қаржылық тұрақтылығына халықтың төлем қабілетінің төмендеуі де әсер етеді. Сондықтан қолдаудың басты мақсаты — шағын кәсіпкерліктің әлеуметтік-экономикалық қызметін тиімді атқаруына жағдай жасап, өміршеңдігін ұзарту.

Шағын кәсіпкерлікті дамыту үшін республикалық және өңірлік деңгейде құқықтық-әдістемелік қолдауды күшейтіп қана қоймай, жергілікті құрылымдарға қаржыны тікелей жеткізетін тетіктерді де дамыту қажет.

Салық және реттеу

  • Салық салу базасын жетілдіру.
  • Салық түрлерін нақтылау және салық заңнамасына өзгерістер енгізу.
  • Қаржы операцияларын ынталандыратын мөлшерлемелерді төмендету және төлем рәсімдерін жеңілдету.

Қолжетімді несие

  • Несие беру мерзімдерін ұлғайту.
  • Өңірлік маңызы бар өндірістік кәсіпорындарға пайыздық мөлшерлемелерді төмендету.
  • Отандық өндірісті ынталандырып, сапасыз арзан импортқа тәуелділікті азайту.

Қаржы құралдары

  • Лизингтік несиелерді дамыту.
  • Венчурлық қаржыландыру және факторингті кеңейту.
  • Кепілдік қорларын құру және өзара несиелендіру тетіктерін енгізу.

Құқықтық және нарықтық қорғау: үш басым шара

1-ші шара

Кәсіпкерлерге бағдарланған салық реформасы

Мемлекеттің таза фискалдық көзқарасын өзгертіп, тиімді инвестицияларды тартуға бағытталған салықтық ынталандыруларды енгізу қажет.

2-ші шара

Арнайы қаржылық қорлар құру

Қаржылық қолдауды жүйелендіріп, шағын бизнеске бағытталған қорларды қалыптастыру арқылы кәсіпорындардың жабылу қарқынын төмендетуге болады.

3-ші шара

Әділетті бәсекелестік және тұтынушы құқығы

Монополияға қарсы саясатты күшейтіп, тұтынушылардың құқықтарын нақты қорғау және шағын бизнесті қолдау жүйесін республика бойынша үйлестіру маңызды.

Нарыққа қолжетімділік және қауіпсіз орта

Мемлекет кәсіпкерлерді қылмыстық құрылымдардан қорғауды қамтамасыз етуі тиіс. Сонымен бірге кәсіпкерлердің қоғамдық ұйымдарын мемлекеттік, өңірлік және жергілікті деңгейлерде дамыту — кәсіби қорғаныс пен өзара қолдауды күшейтеді.

Тауар өткізу нарығын кеңейту үшін мемлекет мұқтаж өнімдерді өндіруге шағын бизнес субъектілерін тікелей тартып, мемлекеттік сатып алуда міндетті шағын квота енгізу арқылы олардың тұрақтылығын арттыра алады.

Инфрақұрылым: қолдау қорының практикалық функциялары

Шағын кәсіпкерлікті қолдау инфрақұрылымын құру — терең әрі көпқырлы міндет. Шағын кәсіпкерлікті дамыту қорының миссиясы тек сыртқы қаржы тартумен шектелмей, кәсіпкерлер үшін нақты қолжетімді сервистер ұсынумен өлшенуі тиіс.

Аймақтық бизнес-орталықтар

  • Жергілікті билікпен әріптестік арқылы ғимараттар мен кеңістіктерді қолжетімді ету.
  • Ақылы консалтинг, бизнес-жоспар әзірлеу, оқыту қызметтерін ұйымдастыру.
  • Нысаналы несиелеуді іске қосу және өңірлік бағдарламалармен байланыстыру.

Кепілдік және рәсімдерді жеңілдету

  • Басқа қаржы институттарынан несие алуда кепілдік беру тәжірибесін енгізу.
  • Несие алуға қажетті құжаттар тізбесін барынша ықшамдау.
  • Лизинг, франчайзинг сияқты құралдардың қолжетімділігін арттыру.

Шетелдік нарық тәжірибесі лизингтік және франчайзингтік қатынастардың шағын кәсіпорындар үшін тиімді екенін көрсетеді. Ірі отандық және шетелдік компаниялардың құрал-жабдықтары, технологиялары мен қаржылық мүмкіндіктерін серіктестік арқылы пайдалану да даму жолдарының бірі бола алады.

Әдебиеттер

  1. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан-2050» стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты атты Қазақстан халқына Жолдауы. Егемен Қазақстан. Астана, 2012.
  2. Шеденов Ө.Қ., Жүнісов Б.А., Байжомартов Ү.С., Комягин Б.И. Жалпы экономикалық теория. Алматы–Ақтөбе, 2002.
  3. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы. Алматы: Экономика, 2003. 250 бет.