Ежелгі Вавилонның мемлекеттік құрылысы туралы қазақша реферат
Хаммурапи дәуіріндегі Вавилонның мемлекеттік құрылысы
Хаммурапи заманында Вавилонда ертедегі Шығысқа тән қатаң тәртіп қалыптасты. Ел басқару ісі бір орталыққа бағындырылып, жоғарғы биліктің барлық тармақтары — заң шығарушы, атқарушы, сот және діни билік — патшаның қолына шоғырланды.
Орталықтанған билік және патшаның жеке бақылауы
Хаммурапидің шенеуніктерімен жүргізген хат-хабарларына қарағанда, басқарудың әртүрлі салаларына, әсіресе қолдан суландыру жүйесін ұйымдастыруға патшаның өзі тікелей басшылық еткен. Сондай-ақ патша атына түскен даулы істер мен шағымдарды жеке қарап, шешім шығарып, шенеуніктерге нақты жарлықтар беріп отырған.
Негізгі ерекшелік
Патша тек жалпы саясатты айқындап қана қоймай, нақты әкімшілік істерге дейін араласып, басқарудың күнделікті тетіктерін бақылауда ұстады.
Тіпті ерекше жарлықтар арқылы күнтізбеге қажетті түзетулер енгізіп отырғаны айтылады. Бұл биліктің тек әкімшілік емес, қоғамдық өмірдің тәртібіне де ықпал еткенін көрсетеді.
Бюрократиялық аппарат және жергілікті басқару
Ел басқаруда патша күрделі әрі орталыққа бағынған төрешілдік аппаратқа сүйенді. Бір шенеуніктер орталық басқармада қызмет етсе, екіншілері патшаның наместниктері ретінде жекелеген қалаларды, мысалы, Сиппарды басқарды.
Шакканум
Жоғары атағы бар шенеуніктер. Ірі әкімшілік бірліктер мен маңызды істерге жауапты болды.
Рабианум
Кішігірім қалалар мен облыстарды басқарған жергілікті әкімдер.
Осылайша басқару иерархиясы айқын қалыптасып, аймақтардағы билік патшаға тікелей тәуелді құрылымдар арқылы іске асырылды.
Салық жүйесі және сарай қазынасы
Халық түрлі салықтарды төлеуге міндетті болды. Алымдар егістіктен немесе мал төлеуінен, құрма бақтарынан, күнжіт егістігінен және балықшы қауымдарынан жиналды. Бұлармен қатар күміспен алынатын ерекше алымдар және заттай төленетін арнайы патша алымдары да болды.
Қаржының шоғырлануы
- Жиналған кірістердің негізгі бөлігі патша қазынасына түсті.
- Қазына сарай мүлкін құрап, мемлекеттің тірек ресурсы саналды.
- Сарай мүлкі шіркеу мүлкімен бірге ерекше заңмен қорғалды.
Сот билігі және құқықтық нормалардың күшеюі
Сот билігі арнайы шенеуніктердің қолында болды. Сот істері шакканумға, рабианумға, аймақтық судьяларға, сондай-ақ қала ақсақалдары мен дәулетті адамдарынан құралған ерекше соттарға жүктелді.
Дін судьялары біртіндеп маңызын жоғалтып, көбіне храмда құдайлардың бейнелері алдында ант берілген сөздерді қабылдаумен ғана шектелді.
Процестің өзгеруі
Уақыт өте сот жүргізуде алғашқы құқықтық нормалар қалыптаса бастады. Судьялардың міндеті куәлардың антпен айтқан сөзін жай қабылдай салу емес, істі «өз көзімен көріп, зерттеп, тексеру» болды.
Жауапкершілік және жазалау тетіктері
- Арнайы баптар өтірік куәлік берген адамды айыпты деп танып, жазалады.
- Судьяның үкімді өзгерткені үшін оған талап етілген сомадан 12 есе артық айып салынды.
- Сонымен қатар мұндай судьяға бұдан былай сот міндетін атқаруға рұқсат берілмеді.