Қазақша рефераттар

Құқықтың қабілеттілігінің негізінде азаматтар

Азаматтық-құқықтық қатынастардың субъектілері

Азаматтық заңдармен реттелетін қатынастардың субъектілеріне жеке тұлғалар, заңды тұлғалар, мемлекет, сондай-ақ әкімшілік-аумақтық бөліністер жатады.

Жеке тұлға деген кім?

Жеке тұлғаға Қазақстан Республикасының азаматтары, басқа мемлекеттің азаматтары, сондай-ақ азаматтығы жоқ адамдар кіреді.

Азаматтың құқық қабілеттілігі

Азамат өзінің құқықтары мен іс-әрекеттерін жүзеге асыру үшін құқық қабілеттілігі мен әрекет қабілеттілігіне ие болуы тиіс.

Анықтамасы

Құқық қабілеттілігі — азаматтың азаматтық құқықтарға және азаматтық міндеттемелерге ие болу қабілеті.

Қашан пайда болады?

Ол адам туған сәттен бастап пайда болып, қайтыс болған кезде тоқтатылады.

Құқық қабілеттілігінің негізінде азамат не істей алады?

  • Өз меншігіндегі мүлікке ие болу.

  • Мүлікті мұрагерлікке беру және өсиет ету.

  • Заңмен шектелмеген кез келген кәсіпкерлікпен айналысу.

  • Заңды тұлға құру.

  • Заңмен тыйым салынбаған кез келген мәміле жасап, міндеттемелерге қатысу.

  • Тұрғылықты жерін таңдау.

  • Әдебиет пен өнер туындыларының, ғылыми еңбектердің авторы болу, өнертапқыштық және заңмен қорғалатын өзге де интеллектуалдық қызметке авторлық құқыққа ие болу.

  • Басқа да мүліктік және мүліктік емес құқықтарға ие болу.

Аты-жөні және тұрғылықты жері

Азамат өз тегін және өз есімін, сондай-ақ қалауы бойынша әкесінің атын қоса отырып, өз атымен құқықтар мен міндеттерге ие болып, оларды жүзеге асыра алады.

Азаматтың тұрғылықты жері деп оның тұрақты немесе көбінесе тұратын елді мекені танылады.

Азаматтың әрекет қабілеттілігі

Әрекет қабілеттілігі — азаматтың өз әрекеттерімен азаматтық құқықтарға ие болуға және оларды жүзеге асыруға, өзі үшін азаматтық міндеттемелер жасап, оларды орындауға қабілеттілігі.

Қашан туындайды?

Әрекет қабілеттілігі кәмелетке толғанда, яғни 18 жастан бастап пайда болады.

14 жасқа толмағандар

Келісімдерді олардың атынан ата-аналары, асырап алушылар немесе қамқоршылар жасайды.

Өздігінен олар тек жасына лайық күнделікті тұрмыстық ұсақ мәмілелерді (жасалған кезде бірден орындалатын) жасауға құқылы.

14–18 жас аралығы

Келісімдерді ата-анасының, асырап алушының немесе қамқоршының келісімімен жасайды.

Өздігінен құқылы:

  • Табысын немесе стипендиясын билеу.

  • Өз шығармаларына, өнертапқыштық құқықтарына қатысты құқықтарын жүзеге асыру.

  • Күнделікті тұрмыстық мәмілелер жасау.

Әрекет қабілеттілігін шектеу және қамқоршылық

Әрекет қабілеттілігі жоқ деп тану

Жүйке ауруы немесе ақыл-есінің кемдігі салдарынан өз әрекеттерінің мәнін түсіне алмайтын немесе не істегенін білмейтін азаматты сот әрекет қабілеттілігі жоқ деп тануы мүмкін. Мұндай жағдайда оған қамқоршылық белгіленеді.

Әрекет қабілеттілігін шектеу

Спирт ішімдіктеріне немесе есірткі заттарға салыну салдарынан өз отбасын материалдық жағынан ауыр жағдайға ұшыратқан азаматтың әрекет қабілеттілігін сот заңда көзделген тәртіппен шектеуі мүмкін. Бұл жағдайда да қамқоршы белгіленеді.

Дегенмен, ол тұрмыстық ұсақ мәмілелерді өз бетінше жасауға құқылы.

Заңды тұлға құрмайтын кәсіпкерлік (жеке кәсіпкерлік)

Заңды тұлға құрмай-ақ мемлекеттік тіркеуден өткен сәттен бастап азаматтар кәсіпкерлік қызметпен айналысуға құқылы және осы кезден жеке кәсіпкерліктің субъектілері болып танылады.

Өзіндік кәсіпкерлік

Өзіндік кәсіпкерлікті бір азамат меншік құқығы бойынша өзіне тиесілі мүлік негізінде, сондай-ақ мүлікті пайдалануға немесе оған билік етуге мүмкіндік беретін өзге де құқықтар негізінде жүзеге асырады.

Бірлескен кәсіпкерлік

Бірлескен кәсіпкерлікті жеке кәсіпкерлер ортақ меншік құқығы бойынша өздеріне тиесілі мүлік негізінде, сондай-ақ мүлікті бірлесіп пайдалануға немесе оған билік етуге мүмкіндік беретін өзге де құқықтар негізінде жүзеге асырады.

Бірлескен кәсіпкерліктің түрлері

  • Ерлі-зайыптылар кәсіпкерлігі — ерлі-зайыптылардың бірлескен ортақ меншігі негізінде жүзеге асырылады.

  • Отбасылық кәсіпкерлік — шаруа (фермер) қожалығының ортақ меншігі немесе жекешелендірілген тұрғын үйге бірлескен ортақ меншік негізінде жүзеге асырылады.

  • Жай серіктестік — кәсіпкерлік қызмет үлестік ортақ меншік негізінде жүзеге асырылады.

Мемлекеттік тіркеу және лицензиялау

Тіркеу тәртібі

Заңды тұлға құрмай кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын азаматтарды мемлекеттік тіркеу азаматтың өзі барып тіркелуі арқылы жүзеге асырылады: ол тұрғылықты жері бойынша аумақтық салық органында есепке алынады.

Лицензия талап етілетін қызмет

Егер жеке кәсіпкер лицензиялануға жататын қызметті жүзеге асырса, онда мұндай қызметті атқару үшін лицензияның болуы міндетті.

Есте сақтаңыз

Құқық қабілеттілігі

Туғаннан бастап пайда болады және қайтыс болғанда тоқтайды.

Әрекет қабілеттілігі

Негізінен 18 жастан бастап толық көлемде жүзеге асады.

Кәсіпкерлік

Тіркеуден өткеннен кейін басталады, ал кей қызметтер үшін лицензия қажет.