Қаржылық жағдайдың мәні және оны талдау мақсаты туралы қазақша реферат
Қаржылық жағдайдың мәні
Нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың маңызы өте жоғары. Бұл кәсіпорындардың дербестікке ие болуымен, сондай-ақ меншік иелері, қызметкерлер, коммерциялық серіктестер және басқа контрагенттер алдында өндірістік-кәсіпкерлік қызмет нәтижелері үшін толық жауапкершілікке ие болуымен байланысты.
Қаржылық тұрақтылыққа әсер ететін факторлар
- Пайда болу орны бойынша: ішкі және сыртқы.
- Маңыздылығы бойынша: негізгі және негізгі емес.
- Құрылымы бойынша: қарапайым және күрделі.
- Әрекет ету уақыты бойынша: тұрақты және уақытша.
Ішкі факторлар: басқарылатын тіректер
Кәсіпорын тұрақтылығы, ең алдымен, өндіріс шығындарымен тығыз байланысты өндірілген өнімнің құрамы мен құрылымына тәуелді. Тұрақты және айнымалы шығындар арасындағы арақатынас та маңызды рөл атқарады.
Активтердің құрамы мен құрылымы
Өнім түрі мен өндіріс технологиясымен байланысты маңызды фактор — активтердің тиімді құрамы және құрылымы, сондай-ақ басқару стратегиясын дұрыс таңдау.
Ағымдағы активтерді басқару
Басқарудың мәні — ағымдағы жедел қызметке жеткілікті, бірақ артық емес ең төменгі ақша қалдығын ұстап тұру.
Қаржы ресурстары және таза табыс
Өз қаржы ресурстары, соның ішінде таза табыс неғұрлым көп болса, кәсіпорын өзін соғұрлым сенімді сезінеді. Маңыздысы — тек көлемі емес, таза табыстың бөліну құрылымы, әсіресе өндірісті дамытуға бағытталған үлесі.
Қарыз капиталы және тәуекел
Қарыздық капитал нарығынан қосымша қаражат тарту кәсіпорынның қаржылық мүмкіндіктерін арттырады, бірақ сонымен бірге қаржылық тәуекелді де ұлғайтады: кәсіпорын кредиторлармен уақытында есептесе ала ма деген қауіп күшейеді. Бұл тұрғыда резервтер төлем қабілеттілігінің қаржылық кепілі ретінде ерекше мәнге ие.
Жинақтайтын ішкі көрсеткіштер
- Кәсіпорынның салалық топқа жатуы.
- Өнім (жұмыс, қызмет) құрылымы және сұраныстағы үлесі.
- Төленген жарғылық капиталдың мөлшері.
- Шығындардың көлемі және олардың ақшалай табыспен салыстырғандағы динамикасы.
- Мүлік пен қаржы ресурстарының жағдайы (қорлар мен резервтерді қоса алғанда).
- Кәсіпорынды басқарудың тиімділігі.
Сыртқы факторлар: нарық пен реттеу ықпалы
Сыртқы факторларға шаруашылық жүргізудің жалпы экономикалық ахуалы, қоғамдағы техника мен технология деңгейі, төлем қабілетті сұраныс, тұтынушылар табысының деңгейі, Қазақстан Республикасының салық және несие саясаты, кәсіпорын қызметін реттейтін заңнамалық актілер, сыртқы экономикалық байланыстар және басқа да әсерлер жатады.
Контрагенттермен қарым-қатынас
Тұрақты қаржылық жағдайды қалыптастыруға контрагенттермен (салық органдары, банктер, жабдықтаушылар, сатып алушылар, акционерлер және басқалар) өзара қарым-қатынас айтарлықтай әсер етеді. Серіктестермен реттелген іскерлік байланыс — жақсы қаржылық жағдайдың негізгі шарттарының бірі.
Қаржылық сенімнің өлшемдері
- Акционерлер: тұрақты тиімділік пен дивиденд тәртібін күтеді.
- Облигация иелері: пайызды уақытында және номиналды толық өтеуді күтеді.
- Банктер: несие беру алдында қаржылық жағдай мен қамтамасыз етуді тексереді.
- Жабдықтаушылар мен сатып алушылар: төлем қабілеті жоғары серіктесті таңдайды.
- Салық органдары: міндеттемелердің уақытылы және толық орындалуын қалайды.
Қорытынды мәні
Қаржылық жағдай кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігін және іскерлік байланыстардағы әлеуетін айқындайды, сондай-ақ кәсіпорын мен оның серіктестерінің экономикалық мүдделері қаншалықты қорғалғанын бағалауға мүмкіндік береді.
Қаржылық жағдайды талдаудың мақсаты
Қаржылық жағдайдың объективті әрі дәл бағасын алудың тиімді жолы — талдау. Ол кәсіпорынның даму бағытын бақылауға, шаруашылық қызметіне кешенді баға беруге мүмкіндік береді және басқарушылық шешімдер мен өндірістік-кәсіпкерлік қызмет арасындағы байланысты күшейтеді. Талдау, сондай-ақ, кәсіпорынның қаржы ресурстарын өткен кезеңде қаншалықты дұрыс басқарғанын анықтауға көмектеседі.
Тепе-теңдік қағидасы
Қаржы ресурстарының жағдайы нарық талаптарына сай болуы және кәсіпорынның даму қажеттіліктерін жаба алуы тиіс. Қаржылық тұрақтылықтың жеткіліксіздігі төлем қабілетінің әлсіреуіне және дамуға қажет қаражаттың жетіспеуіне әкеледі; ал шамадан тыс тұрақтылық артық қорлар мен резервтер арқылы шығындарды көбейтіп, дамуды баяулатуы мүмкін.
Негізгі міндеттер
- Қаржылық жағдайға баға беру және есеп беру кезеңіндегі өзгерісін талдау.
- Активтер мен олардың қалыптасу көздерінің сәйкестігін, орналастыру мен пайдаланудың тиімділігін бағалау.
- Айналым капиталының көлемін, оның өзгерісін және ағымдағы міндеттемелермен арақатынасын анықтау.
- Қаржы-есеп айырысу және несие тәртібінің сақталуын тексеру.
- Активтер мен міндеттемелер құрылымын зерттеу.
- Ағымдағы активтердің айналымдылығын, оның ішінде дебиторлық берешек пен қорлардың айналымын талдау.
- Баланс өтімділігін, тұрақтылық пен төлем қабілеттілігінің абсолюттік және салыстырмалы көрсеткіштерін анықтау.
- Табыстылықты бағалау және салыстырмалы көрсеткіштерге әсер ететін факторларды есептеу.
- Іскерлік белсенділікті анықтау.
- Қысқа және ұзақ мерзімді болжам жасау, яғни қаржылық стратегияны айқындау.
Талдау логикасы және қаржылық қызметтің рөлі
Қаржылық жағдайды талдау кәсіпорынның шаруашылық қызметін талдаудың қорытындылаушы кезеңі болып саналады. Ол үш негізгі сатыны қамтиды: жабдықтау, өндіріс және өткізу. Осы сатылардың жиынтығы кәсіпорынның коммерциялық, өндірістік және қаржылық нәтижесін қалыптастырады.
Қаржылық қызметтің мазмұны
Кәсіпорынның қаржылық қызметі — меншікті және тартылған капиталдың көлемі мен құрамына өзгеріс әкелетін қызмет. Ол қаржы ресурстарының жүйелі түсуіне және тиімді пайдаланылуына, есеп айырысу мен несие тәртібін сақтауға, меншікті және қарыз қаражаттарының арақатынасын ұтымды ұстауға, сондай-ақ тұрақтылыққа қол жеткізуге бағытталуы тиіс.
Өндіріс–сату нәтижелерімен байланыс
Қаржылық, өндірістік және коммерциялық жақтар өзара тығыз байланысты. Қаржылық табыс көбіне өндіріс және сату көрсеткіштерімен айқындалады: түсімнің түсуі өнімді сату көлеміне, жоспарланған ассортиментті сақтауға, өнім сапасының талапқа сай болуына және үздіксіз өндіру мен жеткізу тәртібіне тәуелді.
Себеп–салдар байланысы: сапа, ақша ағыны, өндіріс
Сапа төмендесе және өткізуде қиындық туса, кәсіпорын шотына ақша қаражаттарының түсуі баяулап, төлем қабілеті әлсірейді.
Ақша қаражаты жетіспесе, материалдық ресурстар жеткізілімінде іркіліс пайда болып, өндіріс процесі тоқтап қалуы мүмкін.
Шығындар өссе (нормалардың артуы, еңбек өнімділігінің төмендеуі, артық шығындар), қосымша қаржыландыру қажеттілігі туындайды.
Қорытынды тұжырым
Еңбек және материалдық ресурстар шығыны алдымен өнімнің өзіндік құнында, кейін табыста көрініс табады. Табыстың өзгеруі кәсіпорынның жалпы қаржылық жағдайына тікелей ықпал етеді. Сондықтан қаржылық жағдайды жүйелі талдау — тұрақты даму мен тәуекелді басқарудың шешуші құралы.