Топырақ жамылғысы, өсімдіктер және жануарлар әлемі туралы қазақша реферат
Топырақ жамылғысы, өсімдіктер және жануарлар әлемі
Еуразия аумағында табиғат зоналары солтүстіктен оңтүстікке қарай алмасып, климатқа қарай топырақтың, өсімдіктің және жануарлар дүниесінің сипатын айқындайды. Төменде негізгі белдеулер мен зоналардың ерекшеліктері жинақталып берілді.
Арктикалық шөл: мұз, мүк және теңіз жағалауының құс базары
Арктикалық белдеудің қиыр солтүстігіндегі аралдарды арктикалық шөл зонасы алып жатыр. Жазы өте суық әрі қысқа, аралдарды түгелге жуық мұз жауып жатады.
Мұздан бос жерлерде мүк, қына, балдырлар өседі, ал топырақ жамылғысы толық қалыптасып, жетілмеген.
Қоңыржай белдеу ормандары: тайга және биік таулы ормандар
Өсімдік жамылғысы мен климаттық айырмашылық
Қоңыржай белдеуде ағаш текті өсімдіктердің өсуіне жағдай бар. Тайгада негізінен қылқан жапырақты ағаштар өседі. Климаттың батыстан шығысқа қарай қаталдануына байланысты Скандинавия түбегі мен Финляндияда, сондай-ақ Ресейдің еуропалық бөлігінде қарағай мен шырша кең таралған.
Ал Оралдан шығысқа қарай, Сібірде суыққа төзімді майқарағай, сібір қарағайы және қыста қылқандарын түсіретін балқарағай өседі.
Топырақ
Тайганың топырағы күлгін, көбіне батпақты болып келеді.
Жануарлар дүниесі
Тайга мен биік таудағы ормандар жақсы сақталған өңірлерде жануарлар дүниесі салыстырмалы түрде бай: зубр, бұлан, марал, елік, жыртқыштардан қоңыр аю, сондай-ақ қабан тіршілік етеді.
Қиыр Шығыста қорғауға алынған ірі жыртқыш — Уссурий жолбарысы сақталған.
Аралас және орманды аймақтардағы жекелеген деректер
Кейбір өңірлерде бұталы өсімдіктер жерге төселіп өседі. Жануарлардан бұлан, қоңыр аю, қоян сияқты орман жануарлары және саңырау құр кездеседі. Исландияда мұз басу дәуірінен бері сақталған қойөгіз (мускус өгіз) тіршілік етеді.
Орманды дала мен дала: құнарлы қара топырақ және игерілген алқаптар
Орманды дала және дала зоналары Шығыс Еуропа мен Батыс Сібір жазығының оңтүстігінде тұтас жолақ түрінде Алтайға дейін созылып, Қиыр Шығыста қайта жалғасады.
Бұл зоналарда өте құнарлы қара топырақ таралған. Сондықтан аумақтардың басым бөлігі жыртылып, егіншілікке пайдаланылған.
Шөлейт пен шөл: күрең топырақ, сортаң және құрғақшылыққа бейім өсімдіктер
Шөлейт және шөл зоналары Каспий маңы ойпатынан басталып, Қазақстан мен Орта Азияны тұтас жолақ түрінде қамтып, Моңғолия мен Қытайдың тауаралық ойыстарында таралған.
Топырақ
Шөлейтке күрең топырақ тән. Кей жерлерде тұзы бетіне шығып жататын сортаңдар кездеседі.
Өсімдіктер
Кең таралған жусанмен қатар селеу, бетеге, бұйырғын және басқа да ксерофит өсімдіктер өседі.
Климаттық белгі
Жауын-шашын аз, температураның маусымдық ауытқуы жоғары, жел әрекеті басым болады.
Субтропик: мәңгі жасыл ормандар, ыстық жаз және суармалы егіншілік
Қатты жапырақты мәңгі жасыл ормандар мен бұталар
Субтропиктік белдеуде қатты жапырақты мәңгі жасыл ормандар мен бұталар, сондай-ақ субтропиктік дала, шөлейт және шөл, әрі ауыспалы ылғалды муссондық ормандар таралған. Қатты жапырақты мәңгі жасыл ормандар мен бұталар зонасы Жерорта теңізінің таулармен қоршалған жағалауын алып жатыр.
Мұнда орманға тән қоңыр топырақ таралған. Алайда ормандарды кесу салдарынан өсімдік жамылғысы сиреген. Сақталып қалған бөліктерінде тас емен, тығын емені, жерортатеңіздік пиния қарағайы, лавр, лавр шиесі, грек жаңғағы, зәйтүн, кипарис өседі.
Тропикалық шөлдер: Арабия мен Тар шөлі
Тропикалық шөлдер Арабия түбегін және Үндістандағы Тар шөлін қамтиды. Еуразия шөлдеріне тән құма пальмасы мен тікенекті бұталар өседі.
Жануарлар дүниесі
- Желаяқ бөкендер
- Жабайы есек — онагр
- Бір өркешті жабайы түйе — нар
- Тарғыл қорқау қасқыр, шиебөрілер
- Кемірушілер өте көп кездеседі
Субэкваторлық белдеу: саванна және ауыспалы ылғалды ормандар
Субэкваторлық белдеуде жауын-шашынның түсу мөлшері жыл мезгілдері бойынша біркелкі емес. Соның нәтижесінде мұнда субэкваторлық ауыспалы ылғалды ормандар мен саванналар таралған.
Саванналар
Үндістан және Үндіқытай түбектерінің жылдық жауын-шашыны 800 мм-ден аспайтын ішкі бөліктерінде саванналар тән. Мұнда астық тұқымдастарға жататын биік шөптер арасында пальмира пальмасы, хош иісті сандал ағашы, тик және майлы ағаштар өседі.
Ауыспалы ылғалды ормандар
Субэкваторлық ауыспалы ылғалды ормандар Үндістанның батыс жағалауын, Ганг пен Брахмапутра өзендерінің төменгі ағысын, Үндіқытай түбегі жағалауын және Филиппин аралдарының солтүстігін қамтиды.
Экваторлық ылғалды ормандар: түр алуандығы мен ну тоғай
Экваторлық белдеудің ылғалды ормандары Еуразияның оңтүстігіндегі аралдарды алып жатыр. Бұл ормандарда өсімдіктердің 40 мыңнан аса түрі өседі, ал пальмалардың өзі шамамен 300 түрге жетеді.
Өсімдіктер әлемі
Ұзындығы 200–300 м-ге дейін жететін оралып өсетін ротанг пальмасы мен лианалар ағаштарды шырмап, өте қалың, өтуі қиын ну орман қалыптастырады.
Жануарлар әлемі
Жануарлар дүниесі де алуан түрлі: мүйізтұмсықтар мен жабайы бұқалардың кейбір түрлері басқа ешбір жерде кездеспейді.