Фьючерстік және форвардтық контрактілер
Клирингтік операциялар
Биржада келісімдер жасалу барысында саудаға қатысушылар арасында өзара қарыздық міндеттемелер туындауы мүмкін. Осы міндеттемелерді тиімді өтеу үшін есеп айырысу палатасы сауда сессиясы аяқталғаннан кейін мәмілелерді талдап, әрбір қатысушы бойынша таза нәтижені (нетто-позицияны) анықтайды. Бұл көп мәрте қайталанатын, қолайсыз аралық есеп айырысулардың алдын алады.
Фьючерстік және форвардтық контрактілер
Негізгі мәні
Бұл — белгілі бір тауарды болашақта сатып алу немесе сату туралы келісім. Мұндай құралдар бағаның өзгеруіне байланысты тәуекелді басқаруға және жоспарлауға мүмкіндік береді.
Форвардтық контракт
Форвардтық контракт — тараптар арасында алдын ала келісілген баға бойынша болашақта орындалатын мәміле. Контракт бойынша есеп айырысу әдетте оны орындау сәтінде жүзеге асырылады.
Опциондар
Фьючерстік контрактілерді сатып алу-сату кезінде тәуекел деңгейі кейде спекулянттардың мүмкіндіктерінен де жоғары болуы мүмкін. Осы жағдайда опцион тәуекелді төмендететін құрал ретінде қолданылады: клиент белгілі бір құқыққа ие болады, бірақ өзіне тиімді болмаса, фьючерсті сатып алуға немесе сатуға міндетті емес.
Егер клиент мәміледен бас тартса, сатушы сатып алушыдан тәуекел бағасын алады. Тәуекел бағасы — алдын ала келісілген және әртүрлі жағдайларды ескере отырып белгіленетін сыйақы (премия) мөлшері.
Хеджирование
Фьючерстік нарықтың негізгі қызметтерінің бірі — тәуекелді болдырмауға ұмтылатын тұлғалардан (хеджерлер) тәуекелді қабылдауға келіскен тұлғаларға (спекулянттар) тәуекелді аудару.
Стандартталған контрактілер
Контрактілер стандартталған болғандықтан, әр мәміле сайын қарама-қарсы тараптың сенімділігін жеке тексеру қажеттілігі азаяды.
Жоғары ликвидтілік
Ликвидтілік бағаның болашақтағы өзгерісіне қарамастан, тауарды салыстырмалы түрде тұрақты бағамен сату мүмкіндігін арттырады.
Спекуляция
Хеджер нарықтың тұрақтылығына мүдделі болса, спекулянт, керісінше, құбылмалылықтан пайда табуға ұмтылады. Келісімнен түсетін пайда кейде салыстырмалы түрде аз болғандықтан, спекулянт нәтижені ұлғайту үшін әртүрлі стратегияларды қолдана алады.
Спекулянт көбіне нақты тауарды иеленуге қызығушылық танытпайды; оның мақсаты — баға айырмасынан табыс табу. Спекуляциямен жоғары мамандандырылған трейдерлермен қатар, брокерлер арқылы тапсырыс беретін жеке тұлғалар да айналыса алады.