Қазақша рефераттар

Дүние жүзінің саяси картасын білу

Кіріспе

Адамзат өмір сүріп отырған әлем өзара тығыз байланысты және өзара тәуелді. Біз бәріміз бір планетада қатар тіршілік етеміз, ал оны бөлшектеп танып-білу оңай емес. Дүние жүзінің экономикалық және әлеуметтік географиясы курсы осы бөлінбейтін тұтас дүниенің қазіргі заманғы бейнесін кешенді түрде түсінуге мүмкіндік береді.

Бұл пән арқылы табиғи ресурстар мен халық туралы, дүниежүзілік шаруашылық және оның ғылыми-техникалық революция жағдайындағы даму үрдістері жайында білім қалыптасады. Сонымен бірге қазіргі заманның өзекті мәселелерін ұғынуға жол ашады.

Негізгі ұғымдар

Пән аясында көптеген жаңа географиялық, экономикалық, социологиялық, демографиялық және басқа да ұғымдар мен терминдер меңгеріледі.

Социология
Қоғам және адамдардың іс-әрекеті мен мінез-құлқы туралы ғылым.
Экономикалық және әлеуметтік география
Адамзат қоғамының аумақтық ұйымдасуын зерттейтін қоғамдық-географиялық ғылым.

Пәннің мазмұны және пәнаралық байланысы

Экономикалық және әлеуметтік географияда география, экономика және социология элементтері тоғысқандықтан, ол тек географиялық әдістермен шектелмей, экономикалық және социологиялық зерттеу тәсілдерін де кеңінен қолданады. Бұл пән әлемдік өндіріс, ауыл шаруашылығы, көлік жүйелері, урбандалу, көші-қон, демография секілді құбылыстарды бір-бірімен байланыстыра талдауға үйретеді.

Әлеуметтік өлшемнің күшеюі

Ғылым бір орында тұрмайды: соңғы онжылдықтарда экономикалық география елеулі өзгерістерге ұшырап, қазіргі таңда «экономикалық және әлеуметтік география» атауымен кең таралды. Мұның себебі — экономикалық және әлеуметтік салалардың ажырағысыз байланысы.

Неліктен өндіріс пен қоғамды бөліп қарауға болмайды?

  • Өндіріс «өндіру үшін» емес, адамдардың материалдық және рухани қажеттіліктерін өтеу үшін жұмыс істейді.
  • Ғылыми-техникалық революция дәуірінде еңбек өнімділігі адамдардың білім деңгейіне, дағдысына және еңбек мәдениетіне тікелей тәуелді.
  • Өндіріс тұрғындардың тұрмыс жағдайына, қоршаған орта сапасына және демалыс мүмкіндіктеріне де байланысты.
  • Шаруашылықты негізгі өндіргіш күш — адам факторынан бөле-жарып түсіндіруге болмайды.

Сондықтан экономикалық география әлеуметтік көзқарасты күшейтіп, адамға басым назар аударатын әлеуметтік географиямен тығыз ықпалдасты.

Оқушыларға қойылатын талаптар

Дүниежүзілік экономикалық және әлеуметтік география пәні оқушыдан фактілерді жаттап қана қоймай, кеңістіктік ойлау, салыстыру, талдау және болжау дағдыларын талап етеді.

Оқушы нені білуі керек?

  • Қазіргі дүниежүзі саяси картасының жалпы сипаты, мемлекеттердің түрлері мен топтасуы.
  • Елдердің әкімшілік-аумақтық құрылымы және басқару түрлері.
  • Демографиялық жарылыс, көші-қон, урбандалу (урбанизация) ұғымдары.
  • Ғылыми-техникалық революцияның өндіріс саласына ықпалы мен әсері.
  • Әлемдік өндірістің негізгі белгілері және жетекші өндіріс салалары.
  • Әлемдік ауыл шаруашылығының ерекшеліктері, ірі өндірістік және ауыл шаруашылық аудандары.
  • Жерүсті, теңіз, өзен және әуе көлігінің өзіндік белгілері.
  • Дамыған мемлекеттердің әлеуметтік-экономикалық даму деңгейі.

Оқушы нені істей білуі керек?

  1. Дүние жүзінің экономикалық және әлеуметтік географиясының басқа ғылымдармен байланысын түсіндіру.
  2. Дүние жүзінің саяси картасымен жұмыс жасау.
  3. Кескін картаға өндіріс орындарын түсіру.
  4. Халықтың орналасу ерекшеліктері мен заңдылықтарын анықтау.
  5. Статистикалық материалдар арқылы халық саны мен жыныстық құрамын талдау.
  6. Дамушы елдерге кешенді сипаттама беру.
  7. Әр түрлі шаруашылық салалары арасындағы өзара байланысты табу.
  8. Дүние жүзі шаруашылығының дамуын болжау.
  9. Елдерге салыстырмалы сипаттама беру.
  10. Өндірістік байланыстар сызбасын құрастыру.
  11. «Үлкен жетілік» елдерінің табиғи ресурстарын бағалау.
  12. Табиғи-экономикалық факторлардың мамандану мен орналастыруға ықпалын анықтау.
  13. Сыртқы экономикалық байланыстарды болжау және бағалау.