Мемлекетіміздегі ұлтаралық қатынастар туралы қазақша реферат
Қазақстандағы ұлтаралық келісім: тәуелсіздік тәжірибесі және қоғамдық тұрақтылық
Қазақстан бүгінде өзіндік саяси және экономикалық жүйесі қалыптасқан, көптеген мемлекеттер мойындаған егемен әрі тәуелсіз ел. Тәуелсіздік жылдарындағы маңызды жетістіктердің бірі — Қазақстанның әлемге егемен мемлекет ретінде танылып, қазақ ұлтының және көпұлтты қоғамның халықаралық деңгейде айқын көрінуі.
Қазіргі таңда елімізде жүзден астам ұлт пен этнос өкілдері өзара татулық пен келісімде өмір сүреді. Өркениетті қоғам құру, құқықтық мемлекет пен толыққанды азаматтық қоғам қалыптастыру — ұлттар мен халықтар арасындағы жарастықсыз мүмкін емес.
Көпұлттылық — жаһандық үрдіс және оның сын-қатері
Бүгінде әлемде шамамен 3000-ға жуық ұлт пен ұлыс өмір сүреді, олар екі жүзден астам мемлекет аумағында шоғырланған. Мемлекеттердің басым бөлігі бірұлтты емес — көпұлтты. Аймақтардың этностық құрамы, мәдениеті мен өмір салты барған сайын әртүрліленіп келеді. Бұл — шаруашылық пен қоғамдық өмірдің интернационалдануы, халықаралық және ішкі көші-қонның артуы, аралас некелер санының өсуі сияқты заңды үдерістердің нәтижесі.
Дегенмен, бұл құбылыс кей жағдайда ұлтаралық шиеленістің күшеюіне, тіпті ашық қақтығыстарға дейін ұласуына себеп болады. Сондықтан ұлтаралық татулық пен келісім қоғамдағы ең өзекті мәселелердің бірі болып отыр.
Негізгі ой
Қазақстанның қарқынды дамуы — елді мекендейтін барлық этностардың ынтымағы мен бірлігінің нәтижесі. Қоғамдық татулық тәуелсіздікті нығайтып, елді жаңа белестерге жетелейді.
Елдің этнодемографиялық және діни келбеті
Қазақстанның ұлттық құрамында 120-дан астам этностар мен этникалық топтардың өкілдері бар. 2006 жылғы деректер бойынша қазақтар саны 11 008,0 мың адамды, орыстар — 2962,1 мың, украиндар — 444,7 мың, өзбектер — 433,5 мың, ұйғырлар — 231,4 мың, татарлар — 229,1 мың, немістер — 222,5 мың адамды құраған. Халық құрамында қазақтардың үлесі 58,9%, орыстардың үлесі 25,9% болған, басқа этностардың жиынтық үлесі 15,2% деңгейінде.
2009 жылғы халық санағы
ҚР халқы: 17 200 000.
2011 жылғы 1 қаңтар
ҚР халқы: 16 441 959.
2010 жылдың басындағы мәлімет бойынша халық саны 16 204 617 адам болған; оның ішінде қалалық тұрғындар — 57,3%, ауылдық тұрғындар — 42,7%.
Діни құрамына келсек, Қазақстанда шамамен 75% мұсылмандар (этникалық мұсылмандарды қоса алғанда) және 25% христиандар. Ел зайырлы мемлекет болып табылады: дін бостандығы сақталғанымен, кейбір құқықтық реттеулер бар.
Тіл саясаты: келісім мен тұрақтылықтың тірегі
Ұлтаралық келісімге ықпал ететін басты факторлардың бірі — тіл мәселесі. Кез келген халықтың тілі оның салт-дәстүрін, әдет-ғұрпын, әдебиеті мен мәдениетін сақтаудың өзегі. Сондықтан Қазақстанда тіл саясатына мемлекет тарапынан ерекше мән беріледі.
Қазақстан жүргізіп отырған тіл саясаты ең алдымен әлеуметтік-саяси тұрақтылықты сақтауға, ұлтаралық және этносаралық келісімді нығайтуға бағытталған. Әр ұлттың тілі мен мәдениетінің даму жағдайы халықтар арасындағы қарым-қатынасқа тікелей әсер етеді.
Қоғамдық міндет
Демократияландыруды тереңдету, құқықтық мемлекет пен азаматтық қоғамды қалыптастыру барысында Қазақстан халқының біртұтастығын сақтау — шешуші мәнге ие. Әр этнос жеке мүддемен қатар жалпыұлттық және мемлекеттік мүддені де назардан тыс қалдырмауы қажет.
Қазақстан халқы Ассамблеясы: институт ретіндегі рөлі
Елдегі ұлтаралық келісім мен жарастыққа ықпал ететін негізгі ұйымдардың бірі — Қазақстан халқы Ассамблеясы (ҚХА). Бұл қоғамдық институт ұлттар мен халықтардың біртұтастығын сақтауға бағытталған маңызды міндеттерді жүйелі түрде шешіп келеді.
Құрылуы
ҚХА — ҚР Президенті жанындағы кеңесші орган. Ол қоғамдық тұрақтылық пен ұлтаралық келісімді нығайту мақсатында 1995 жылғы 1 наурызда құрылды.
Төрағасы
Ассамблея төрағасы — Қазақстан Республикасы Президенті. Төраға мүшелер ұсынысы бойынша екі орынбасарды тағайындайды.
Мақсаты мен негізгі бағыттары
- Қоғамдық-саяси жағдайды бағалау және болжамдау негізінде ынтымақты қамтамасыз ететін практикалық ұсыныстар әзірлеу.
- Республика азаматтарының құқықтары мен бостандықтарының теңдігін қамтамасыз етуге ықпал ету.
- Тілдер мен ұлттық мәдениеттерді, салт-дәстүрлерді жаңғырту және насихаттау.
- Қазақстандық және ұлттық отансүйгіштікті қалыптастыру.
- Ұлтаралық қатынастарды қадағалау арқылы татулық пен келісімді нығайту.
- Еліміздегі этностар арасында достық қарым-қатынасты дамытуға бағытталған мемлекеттік саясат бойынша ұсыныстар дайындау.
Құрамы және жұмыс тетігі
Ассамблеяның шамамен 350 мүшесі бар. Мүшелікке кандидаттарды жергілікті жерлердегі кіші Ассамблеялар, республикалық және аймақтық ұлттық-мәдени бірлестіктер, сондай-ақ Ассамблея Кеңесінің мүшелері тең арақатынас қағидасымен ұсынады. Мәжілістер арасындағы жұмысты Ассамблея Кеңесі жүргізеді.
ҚХА-ны құру идеясын алғаш рет ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев 1992 жылы тәуелсіздіктің бір жылдығына арналған Қазақстан халықтарының бірінші форумында көтерген. Ассамблея түрлі фестивальдер, тілдер фестивальдері, жексенбілік мектептер байқаулары, тіл саясаты бойынша ғылыми-практикалық конференциялар мен семинарлар ұйымдастыру арқылы этностардың мәдениеті мен тілін дамытуға қолайлы жағдай жасайды.
Институционалдық даму
2007 жылғы конституциялық түзетулерге сәйкес, ҚР Парламенті Мәжілісіне ҚХА-дан 9 депутат сайлау тетігі енгізілді. Сондай-ақ Ассамблея халықаралық ұйымдармен, оның ішінде ЕҚЫҰ құрылымдарымен, іскерлік байланыстар орнатып, ұлтаралық қатынастарды зерттеуге арналған талдау орталығын құруға ықпал етті.
Әлеуметтік-экономикалық тәуекелдер және тең құқық қағидаты
Қазіргі кезеңде Қазақстан да өзге елдер секілді тарихи дамуындағы күрделі кезеңдердің бірін өткерді: жаһандық қаржылық-экономикалық дағдарыстардың салдары әлеуметтік мәселелерді, соның ішінде жұмыссыздық тәуекелін күшейтті. Мұндай жағдайда нәсіліне, ұлтына, дініне қарамастан азаматтардың әлеуметтік қорғалуға құқығы бар.
Әлеуметтік қорғау — ұлт саясатының өзекті бағыттарының бірі, өйткені әлеуметтік теңсіздік пен жұмыссыздық ұлтаралық қатынастарға кері әсер етуі мүмкін. Осыған байланысты біліктілікті арттыру, қажеттілікке сай кадрларды қайта даярлау сияқты шаралар маңызды орын алады.
Ұлт саясатының қағидаттары және стратегиялық қорытынды
Қазақстанды мекендейтін әлеуметтік-этникалық қауымдастықтар тарихи қалыптасуына, ұлттық-мемлекеттік құрылысқа қатысуына және мәдени даму қарқынына қарай әртүрлі. Сондықтан мемлекеттің негізгі міндеті — барлық этностар мен этникалық топтардың құқықтары мен бостандықтарын тең дәрежеде қорғаудың тиімді тетіктерін орнықтыру.
Негізгі қағидаттар
- Адам құқықтары мен ұлт құқықтарының парасатты түрде үйлесуі.
- Ұлтаралық келісім, ынтымақтастық, өзара көмек және қолдау.
- Қоғамның тұрақтылығы мен тұтастығын сақтау.
- Ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарды үйлестіру.
- Конструктивті ұлттық-ерекшелік мүдделерді іске асыру.
- Барлық этностардың әлеуметтік-экономикалық және рухани-мәдени дамуы үшін тең мүмкіндік қағидаты.
Ортақ тарихи тағдыр ортақ мұраттар мен құндылықтардың қалыптасуына негіз болады. Қазақстанның ұлт саясаты демократиялық, келісімге бейім, прогрессивті әрі жасампаз сипатымен ерекшеленеді. Осы себепті ұлтаралық келісім мен бірлік әлеуметтік-экономикалық қиындықтарды еңсеруде де маңызды ресурс болып қала береді.
Өркениетті экономика, қуатты саяси-рухани құрылым және дамыған инфрақұрылым қалыптастыру үшін бүгін ең қажеті — ұлттық ынтымақ пен бірлік. Озық технология мен интеллектуалдық әлеуетке сүйенген даму бағыты қазақ халқымен бірге Қазақстанды мекендейтін барша азаматты өркениетті өмірге бастайды.