Ақша қаражаттар және қаржылық инвестициялар есебі туралы қазақша реферат
Ақша қаражаттары және қаржылық инвестициялар есебі
Бұл материалда ұйымдағы ақша қаражаттарының (аккредитивтер, чек кітапшалары, банктегі арнаулы шоттар, есеп айырысу шоты) есебі және қаржылық инвестициялар ұғымы, жіктелуі мен негізгі есептік тәсілдері жүйеленді.
Негізгі назар
Қолма-қол ақшасыз есеп айырысу құралдары және олардың есепте көрсетілуі
Құжаттық тәртіп
Банк көшірмелері, келісімшарт шарттары, төлем құжаттары
Инвестициялар
Қаржылық құралдар, бағалы қағаздар, қысқа және ұзақ мерзімді салымдар
Аккредитивтердегі ақша қаражаттарының есебі
Ұйым 1000 «Аккредитивтердегі ақшалай қаражаттар» шотында жабдықтаушылар мен басқа ұйымдардың атына ашылған аккредитивтердегі ақша қаражаттарын есепке алады. Бұл есеп айырысу түрі, әдетте, басқа қаладағы жабдықтаушылармен қолма-қол ақшасыз төлем жасау үшін қолданылады және құжаттардың дұрыс рәсімделуіне негізделеді.
Аккредитивтің мәні
Аккредитив — сатып алушыға қызмет көрсететін банктің жабдықтаушыға қызмет көрсететін банкке, тауардың жөнелтілгенін немесе қызметтің көрсетілгенін растайтын құжаттар ұсынылған жағдайда төлем жасауды тапсырған құжаттық нұсқауы. Аккредитив, әдетте, бір жабдықтаушымен есеп айырысуға арналады.
Келісімшартта көрсетілетін негізгі шарттар
- Төлеушінің тапсырмасы бойынша аккредитив ашқан банктің атауы.
- Аккредитивтің түрі және оны орындау, пайдалану тәртібі.
- Қаржы алу үшін банкке ұсынылатын құжаттардың толық тізімі және нақты сипаттамасы.
- Жөнелту/орындаудан кейін құжаттарды тапсыру мерзімі және орындалуына қойылатын талаптар.
- Жабдықтаушыға аккредитивтің ашылғаны туралы хабарлау тәртібі.
- Қосымша қажет құжаттар мен өзге шарттар.
Аккредитив түрлері
Өтелінген аккредитив
Тапсырыс берушінің шотындағы ақша немесе банк несиесі есебінен жабдықтаушыға қызмет көрсететін банкке келісімшарт бойынша алдын ала аударылған қаражат.
Өтелінбеген аккредитив
Аккредитивте көрсетілген соманы аудару үшін банк пен тараптар арасында келісім жасалғанымен, қаражат әзірге аударылмаған жағдай.
Кері шақырылатын / кері шақырылмайтын
Аккредитив қосымша шарттарына қарай кері шақырылатын немесе кері шақырылмайтын болып бөлінеді.
Құжаттарды ұсыну және төлем жасау логикасы
Жабдықтаушы ұйым тауарды жөнелткеннен (немесе жұмыс/қызмет орындалғаннан) кейін аккредитив шартында көзделген құжаттарды банкке тапсырады. Құжаттар аккредитивте көрсетілген талаптардың барлығына сай болуы тиіс. Егер кемінде бір талап орындалмаса, төлем жүргізілмейді. Аккредитив жабылғанда пайдаланылмаған сома сатып алушының банкіндегі тиісті шотына қайтарылады.
Шоттар корреспонденциясының үлгілік жазбалары
Аккредитив ашылған кезде
Ашылған аккредитив сомасы 1040 шотқа жазылады:
- Есеп айырысу шотынан аударылса: Кт 1030
- Банк несиелері есебінен аударылса: Кт 1060
Жабдықтаушыға төлем аударылғанда
Аккредитивтен аударылған сома:
Дт 3310 (жабдықтаушылармен есеп айырысу) / Кт 1060
Чек кітапшаларындағы ақша қаражаттарының есебі
1060 «Чек кітапшаларындағы ақшалай қаражаттар» шотында чек кітапшалары арқылы жүргізілетін есеп айырысу операциялары есепке алынады. Чек кітапшасындағы ақша жабдықтаушылардан алынған тауарлы-материалдық құндылықтардың құнын төлеуге немесе көрсетілген қызметтер үшін есеп айырысуға арналған.
Чек кітапшасын ашу тәртібі
Ұйым банкке өтініш береді және чек кітапшасындағы соманы депоненттеу үшін төлем талабы-тапсырмасын ұсынады. Банк чек кітапшасының тиісті бөлігінде чек кітапшасы берілген ұйымның (немесе жеке тұлғаның) атауын көрсетеді, сондай-ақ жұмсалмаған қалдық сомасы белгіленеді.
Депоненттеу кезіндегі жазба
Чек кітапшасын алған кезде депоненттелген сомаға мынадай жазу беріледі:
Дт 1060 / Кт 1030, 1040, 1060, 3310
Чек кітапшасы арқылы бір немесе бірнеше жабдықтаушымен есеп айырысуға болады.
Банктегі арнаулы шоттар және мақсатты қаражат
Ұйымдарда ақша қаражаттарымен қатар пошта маркалары, жол билеттері, демалыс және емдеу-сауықтыру орындарының жолдамалары, сондай-ақ үкіметтік көмек ретінде алынған және сақталуына ерекше жауапкершілік талап етілетін өзге де қаражаттар болуы мүмкін. Мұндай қаражаттар 1030 «Банктердегі арнаулы шоттардағы ақшалар» шотында есепке алынады.
Сонымен қатар бұл шотта бюджеттен бөлінген белгілі бір мақсатқа арналған қаржылар және ұйымның демалыс-ағарту, лагерьлерді ұйымдастыру сияқты бағдарламаларына бөлінген қаражаттар да көрсетіледі.
Есеп айырысу шоты бойынша операциялар (банк көшірмесі негізінде)
WASABI ЖШС мысалында есеп айырысу шоты бойынша операцияларды есепке алу үшін 1030 «Есеп айырысу шотындағы ақша» шоты қолданылады: дебетте — ұлттық валютадағы ақша қаражаттарының түсуі, кредитте — қаражаттардың жұмсалуы көрсетіледі. Есеп айырысу шоты бойынша жазбалардың негізі — банк көшірмесі.
Банк көшірмесін түсіндіру ерекшелігі
Банк ұйымның қаражатын сақтай отырып, өзін оның борышкері ретінде қарастырады. Сондықтан банк көшірмесінде ақша қалдығы мен түсуі кредит бойынша, ал есептен шығарылуы дебет бойынша көрсетілуі мүмкін.
Қате тіркелген сомаларды түзету
Егер тексеру барысында қате тіркелген сомалар анықталса, олар уақытша сәйкес дебиторлық/кредиторлық берешек шоттары арқылы көрсетіліп, кейін банк түзету енгізген соң бухгалтерлік есепте берешек жабылады.
Қате кіріске алынған (артық көрсетілген) сома
Дт 1000 / Кт 6200
Қате есептен шығарылған сома
Кт 1000 / Дт 6280
Есеп регистрлері
Есеп айырысу шоты бойынша операциялар алғашқы құжаттарда тіркеліп, 1000 шоттың кредиті бойынша жүргізілетін №2 журнал-ордерге және шоттың дебеті бойынша ведомоске түсіріледі. Жазулар банк көшірмелері келіп түскен сайын жүргізіледі. Ай соңында қалдық шығарылып, деректер бас кітапқа көшіріледі.
Ақша қозғалысы туралы есеп және түзетулер
Ақша қозғалысы туралы есепті әзірлеу кезінде ақшаның көбею көздерін және оны пайдалану бағыттарын бөлек көрсету маңызды. Таза табыс ақша нысанында алынған кезде — ақша көзі, ал шығындар ақша нысанында жүргізілсе — ақша қаражаттарының азаюымен байланысты болады.
Ақша қозғалысына тікелей әсер етпейтін баптар бойынша түзету
- Амортизациялық аударымдар.
- Провизия құруға кеткен нақты шығындар сомасы.
- Есептелген, бірақ алынбаған табыс сомалары және сыйақы (процент) түріндегі шығындар.
- Сыйақы төлеу/алу операцияларына қатысы жоқ алынбаған табыс немесе кеткен шығындар сомалары.
Қызмет түрлері бойынша жіктеу
Ақша қаражаттарының қозғалысы кезең ішінде операциялық, инвестициялық және қаржылық қызмет түрлері бойынша жіктеліп көрсетілуі тиіс.
Қаржылық инвестициялар: ұғымы, есептелуі және жіктелуі
Қаржы салымдары (қаржылық инвестициялар) — кәсіпорындар мен ұйымдардың басқа заңды тұлғалардың бағалы қағаздарын (акциялар, облигациялар және т.б.) сатып алуға, депозиттерге салуға және өзге де қаржылық құралдарға орналастыруға жұмсаған қаражаттары.
Нормативтік негіз
Қаржылық инвестициялар есебі қаржылық құралдарды тану, өлшеу және ақпаратты ашуға қатысты халықаралық стандарттар талаптарымен реттеледі (мысалы, ҚЕХС 39 және ҚЕХС 32).
Инвестицияның мақсаты және көзі
Инвестициялық қызметтің мақсаты — кәсіпкерліктен табыс немесе процент алу. Инвестицияның көзі ретінде жаңадан қалыптасқан құн, сондай-ақ таза табыстың жинақталған бөлігі қарастырылады. Негізгі капиталды жаңартуға арналған инвестиция, әдетте, кәсіпорында қалған табыс есебінен қаржыландырылады.
Жіктелуі
Мерзімі бойынша
Қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді
Арналымы бойынша
Қаржылық және нақты
Нәтижесі бойынша
Табыс алу, капитал өсімі және өзге экономикалық пайда
Нақты инвестициялар
Кәсіпорынның негізгі капиталын және материалдық-өндірістік қорларын өсіруге салынатын салымдар.
Қаржылық инвестициялар
Табыс алу мақсатында пайдаланылатын активтер: пайыздар, роялти, дивидендтер, жалдау ақысы, сондай-ақ капитал өсімі және өзге олжалар. Қаржылық инвестицияға пайдаланылмай тұрған жылжымайтын мүлік те жатқызылуы мүмкін.
Бағалы қағаздар: негізгі топтар
Ақшалай бағалы қағаздар (борыштық)
Ақшалай міндеттемелер сияқты рәсімделеді. Мысалдар: вексельдер, депозиттер, жинақ сертификаттары және т.б. Табыс көбіне бір мәртелік сипатта болады және номиналдан төмен бағаға сатып алу есебінен қалыптасуы мүмкін. Әдетте, қысқа мерзімге (бір жылдан аспайтын) беріледі.
Күрделі (капиталды) бағалы қағаздар
Кәсіпорынды дамыту, капиталын қалыптастыру немесе ұлғайту мақсатында шығарылады.
Кесте 3 — Қаржылық инвестициялар шоттары бойынша операциялар
Мысал ретінде кең тараған бухгалтерлік жазбалар берілген.
| № | Операциялар мазмұны | Дебет | Кредит |
|---|---|---|---|
| 1 | Сатылып алыну құны бойынша акциялар кіріске алынады | 1150 | 1050, 1040, 1010, 3310, 3390 |
| 2 | Берілген материалдық құндылықтар үшін сатып алу құны бойынша кіріске алынған акциялар | 1150 | 1311–1317 |
| 3 | Акциялар бойынша есептелген дивиденд сомасы | 1270 | 6120 |
| 4 |
Сатылған акциялар: — баланстық құны бойынша — сатудан алынатын табыс сомасына |
7410, 1010 |
1040, 1050 1150 6210 |
| 5 | Сатылып алынған облигациялар және өзге бағалы қағаздар | 1130, 1150 | 1010, 1040, 1050 |
| 6 | Қысқа мерзімді қаржы салымдарының ағымдағы құнының өзгеруінен алынатын табыс | 1550 | 6160 |
| 7 | Қысқа мерзімді қаржы салымдарының ағымдағы құнының өзгеруінен шеккен зиян | 7470 | 1550 |
Инвестициялар есебі жүргізілетін шоттар
Инвестициялар есебі, мысалы, келесі шоттарда жүргізіледі: 1150 «Өзге қысқа мерзімді қаржылық инвестициялар» және 2040 «Өзге ұзақ мерзімді қаржылық инвестициялар».