Мониторинг және үрдістерді өлшеу
Аудиттің мәні және негізгі ұғымдар
ҚР СТ ИСО 19011 стандартына сәйкес аудит (тексеріс) — аудит куәлігін алудың жүйелі, тәуелсіз және құжатталған үдерісі. Оның мақсаты — аудит критерийлерінің орындалу дәрежесін анықтау үшін дәлелдерді объективті бағалау.
Аудит критерийлері
Саясаттар, рәсімдер (процедуралар) немесе талаптар жиынтығы; аудит барысында салыстыруға негіз болатын өлшемдер.
Аудит куәлігі
Критерийлермен байланысты жазбалар, фактілердің сипаттамасы немесе басқа да тексерілетін ақпарат.
Ішкі аудит
Кейде «бірінші жақ аудиті» деп аталады; ұйымның өзі немесе ұйым атынан ішкі мақсаттар үшін жүргізіледі.
Тиімді ішкі аудит үдерісі менеджмент жүйесінің күшті және әлсіз жақтарын бағалап, кез келген үдеріс пен қызмет түрін тәуелсіз тексеру кезінде басқарушылық құрал ретінде қызмет етеді. Ол талаптардың орындалғанын растайтын объективті дәлел алуға мүмкіндік береді, өйткені аудит барысында ұйымның нәтижелілігі мен тиімділігі бағаланады.
Басшылықтың рөлі және жоспарлаудың маңызы
Басшылық ішкі аудит нәтижелері бойынша анықталған жақсартуларға қатысты әрекеттердің жоспарланып, уақтылы орындалуын қамтамасыз етуі тиіс. Жоспарлау оңтайлы болуы қажет: аудит қорытындылары мен объективті куәліктерге сүйене отырып, тиісті өзгерістер енгізіледі.
Ішкі аудит жоспарларын әзірлеу кезінде аудитке кіретін салалардың кіріс деректері, сондай-ақ басқа мүдделі тараптардың талаптары мен күтімдері ескерілуі керек.
Назар аударатын қағидалар
- Аудит қорытындылары дәлелге негізделуі және құжатталуы тиіс.
- Жақсартулар бойынша әрекеттер нақты жауапты тұлғалармен және мерзімдермен бекітілуі қажет.
- Жоспарлау кезінде мүдделі тараптардың талаптары міндетті түрде ескеріледі.
Қарашығанақ кен орнындағы ЫМЖ ішкі аудиттері
Қарашығанақ кен орнында интеграцияланған менеджмент жүйесінің (ЫМЖ) жоспарланған шараларға сәйкестігін, сондай-ақ халықаралық стандарттар талаптарына сай келуін растау мақсатында ішкі аудит үдерісі енгізілген және әзірленген. Аудиттер төмендегі талаптармен сәйкестікті бағалауға бағытталған:
ҚР СТ ИСО 9001:2008
Сапа менеджмент жүйесі. Талаптар.
ИСО 14001:2006
Қоршаған ортаны басқару жүйесі. Қолдану бойынша талаптар және басшылық.
ЫМЖ-ның ішкі аудиттері жылдық графикке сәйкес жоспарланған мерзімде жүргізіледі. Графикті қалыптастыру кезінде ЫМЖ үдерістерінің беделі мен маңыздылығы ескеріледі, сондай-ақ бір жыл ішінде ЫМЖ-ның барлық үдерістері мен компанияның барлық құрылымдық бөлімшелері аудиттен өтуі қамтамасыз етіледі.
Аудиторлардың тәуелсіздігі және жауапкершілік
Ішкі аудиттер арнайы оқудан және даярлықтан өткен, ЫМЖ ішкі аудиттерін жүргізуге біліктілігі бар тағайындалған ішкі аудиторлармен орындалады.
Тәуелсіздікті сақтау мақсатында ішкі аудиторлар өздері қызмет атқаратын бөлімшенің немесе сол құрылымдық бөлімшенің қызметін тексеруге құқылы емес.
Тексерілетін бөлімше жетекшілері аудит барысында анықталған сәйкессіздіктерді жоюға бағытталған әрекеттерді әзірлеуді және орындалуын қамтамасыз етуге міндетті.
Ішкі аудит нәтижелері түзетуші және ескертуші әрекеттерді әзірлеу мен іске асыруға, сондай-ақ Қарашығанақ кен орнында басшылық тарапынан ЫМЖ-ны талдауға арналған бастапқы дереккөз ретінде қолданылады.
Үдерістерді мониторингтеу және өлшеу
Ұйым үдерістердің орындалуын бағалау үшін өлшеу әдістерін анықтап, олардың орындалуын тұрақты бақылауы керек. Өлшеулер міндетті түрде үдерістердің өзіне енгізіліп, үдерістік менеджментте қолданылуы тиіс.
Өлшеулер қайда қолданылады
- Күнделікті операциялық басқаруда.
- Кезеңдік немесе үздіксіз жақсарту бастамаларында.
- Ұйымның болжамы мен стратегиялық мақсаттарына сәйкес жобаларда.
Үдерістердің орындалуын өлшеу мүдделі тараптардың қажеттіліктері мен күтімдерін қамтуы тиіс. Егер жоспарланған нәтижелерге қол жеткізілмесе, өнімнің сәйкестігін қамтамасыз ету үшін түзетулер және түзетуші әрекеттер енгізілуі мүмкін.
Қарашығанақ кен орнында ЫМЖ үдерістерін өлшеу және мониторинг жүргізу тетіктері әзірленіп, іске асырылған. Бұл жұмыстар үдерістердің жағдайын бағалауға және олардың жоспарланған нәтижелерге жету қабілеттілігін растауға бағытталған. Мониторинг нәтижелері түзетуші және ескертуші әрекеттерді әзірлеу мен іске асыру үшін бастапқы ақпарат болып табылады.
Ескерту
ЫМЖ үдерістерін өлшеу және мониторингтеу тәртібі құжатталған әдістемелерде белгіленеді және бекітілген сұлбаға сәйкес орындалады.
Қызмет көрсетуді өлшеу талаптарын белгілеу
Ұйым қызмет көрсетуді өлшеуге қойылатын талаптарды әзірлеп, бекітуі қажет. Қызмет көрсетуді өлшеу мүдделі тараптардың талаптары орындалатынын тексеру үшін жоспарланып, жүзеге асырылуы тиіс, сондай-ақ қызмет көрсетудің өмірлік цикл үдерістерін жақсартуға қолданылуы керек.
Өлшеу әдістерін таңдауда ескерілетін факторлар
- Өнім сипаттамаларының түрлері: өлшеу түрлері, өлшеу құралдары, талап етілетін дәлдік және қажетті қабілеттіліктер.
- Қажетті құрылғы, бағдарламалық қамтамасыз ету және аспаптар.
- Өнімнің өмірлік циклі тізбегіндегі сәйкес өлшеу нүктелерінің орналасуы.
- Әр нүктеде өлшенетін сипаттамалар және қолданылатын қабылдау құжаттамасы мен критерийлері.
- Тұтынушылармен келісілген куәландыру немесе верификациялау нүктелері.
- Тапсырыс берушінің қатысуымен немесе заңнамалық және реттеуші өкілетті орган арқылы жүргізілетін бақылау не сынақ.
- Үшінші тарапты қашан және қалай тарту: типтік сынақ, үдеріс барысында бақылау, өнімді верификациялау және валидтеу кезеңдері.
- Қызметкерлердің, материалдардың, өнімдердің, үдерістердің және менеджмент жүйесінің біліктілігі.
- Верификация және валидтеу аяқталғанын және қабылданғанын растауға арналған соңғы бақылау.
- Өнімді өлшеу нәтижелерін тіркеу және сақталуын қамтамасыз ету.