Ж.Жабаевтың өмірімен және көптеген ақындармен айтыстары
Жамбыл Жабаев: халық жадындағы ұлы жыршы
Жамбыл Жабаев (1846–1945) — қазақтың ұлы ақыны, халық ауыз әдебиетінің көрнекті өкілі. Ол қазіргі Алматы облысы, Жамбыл ауданында дүниеге келді. Жастайынан жүйелі білім алуға мүмкіндігі болмағанымен, зерек мінезі мен байқағыштығының арқасында көрген-білгенін өлеңге айналдырып, ерте танылды.
1) Өмір жолы және айтыс өнеріндегі орны
Жамбыл 16 жасында-ақ қазақ даласына кеңінен таныла бастады. Оның қазақ және қырғыз ақындарымен айтыстары халық ауыз әдебиетінің алтын қорына енді. Жыр сайыстарындағы өткір тілі, тапқырлығы мен суырыпсалма шеберлігі жұртшылықты тәнті етті.
Кеңінен мәлім айтыстары
- Бақтыбай
- Айкүміс
- Сарыбас
- Шашубай
- Құлмамбет
Даңқын асырған айтыс
Әсіресе, Құланаян Құлмамбетпен айтысы Жамбылдың атағын алысқа жайып, оның ақындық қуатын айқын көрсетті.
Ақын өз ұстазы Сүйінбайдың сара жолын абыроймен жалғап, дәстүрлі ақындық мектептің ықпалын жаңа биікке көтерді.
Жамбыл ғашықтық хикаяларды, тұрмыс-салт жырларын, батырлар туралы дастандарды ел арасында кеңінен толғады. Ол қырғыз халқының «Манас» жырын да өзіндік мәнермен жырлап, тыңдаушысына ерекше әсер қалдырған.
2) Қазан төңкерісіне дейінгі мұра және сақталу жайы
Қазан төңкерісіне дейінгі айтыстары мен өлеңдерінің көп бөлігі толық сақталмаған. Бізге жеткені — ұрпақтан ұрпаққа, ауыздан ауызға көшкен таңдаулы үлгілер. Соның өзінде бұл мұра Жамбылдың шығармашылық қуаты мен қоғамдық ойға ықпалын айқын танытады.
Белгілі жырлары
1916 жылғы қозғалысқа үн қосуы
Ж. Жабаев 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалысқа белсене атсалысып, өлеңдері арқылы халық рухын көтерді, ел-жұртты жігерленуге үндеді. «Патша әмірі тарылды», «Зілді бұйрық» сияқты өлеңдері — соның айғағы.
1917 жылғы Қазан төңкерісін Жамбыл қуана қарсы алды. Ол қоғамдағы әр құбылысқа өлеңімен үн қосып, жаңалықтарды шалқыған шабытпен жырлады. 1919 жылы Жамбыл Жетісу ақындарының слетіне қатысты.
1934 жылғы өнер шеберлерінің I республикалық съезінде ол өзінің шынайы халық ақыны екенін айқын танытты. Тоқсанға таяған шағында да жыр қуаты кемімей, қазақ поэзиясын тағы бір биікке көтерді.
3) Ұлы Отан соғысы жылдарындағы жырлары
Ұлы Отан соғысы жылдары Жамбыл жырлары халықты жеңіске жігерлендіріп, рух берді. Оның жырларында төзім, үміт және бірлік идеясы ерекше айқын көрінді.
«Ленинградтық өлеңім»
«Ленинградтық өлеңім» шығармасы қоршаудағы қала тұрғындарына зор рухани демеу болып, сенім мен қайрат сыйлады. Бұл туынды Жамбыл поэзиясының адам жанына әсер ететін қуатын айқын дәлелдейді.
Мұрасы мен әлемдік танылуы
Жүз жасаған ұлы жыршы халық жүрегінде «XX ғасырдың Гомері» деген атпен мәңгі қалды. Ақынның туғанына 150 жыл толуы ЮНЕСКО шешімімен әлемдік деңгейде аталып өтті.