Қазақстан Республикасы тәуелсіздік алған кезде елімізге жаңа мәрте бемен қоса зор жауапкершілік пен мол міндеттер де жүктелгендігі бәрімізге мәлім
Тәуелсіздік және мемлекеттік қызметшінің жаңа жауапкершілігі
Қазақстан Республикасы тәуелсіздік алған сәттен бастап ел алдына еркіндікпен бірге зор жауапкершілік пен үлкен міндеттер қойылды. Осындай ауқымды мақсаттарды жүзеге асыру кәсіби, білікті және қиындық пен түрлі жүктемеге төтеп бере алатын мемлекеттік қызметшілер корпусына тікелей байланысты болды.
Сол себепті Президент жыл сайынғы Қазақстан халқына Жолдауларында мемлекеттік қызметшінің бейнесін нақтылап, қызметтің басты өлшемдерін жүйелі түрде айқындап отырды: мемлекетте тәртіп, ал қызметте бірлік, біліктілік және төзімділік болуы тиіс. Бұл қағидалар ресми құжаттар, баяндамалар мен үндеулер арқылы мемлекеттік қызметшілердің де, қоғамның да назарында тұрақты сақталды.
Негізгі ой
Тиімді мемлекет құрудың өзегінде кәсібилікпен бірге төзімділік мәдениеті тұруы керек; ол басқару сапасын да, қоғамдық келісімді де нығайтады.
Төзімділік қағидаты: Қазақстан тәжірибесі және халықаралық мойындау
Уақыт Президент ұстанған қағидаттардың Қазақстанның орнықты дамуы үшін қажет екенін дәлелдеді. Соның айғағы ретінде еліміздің тұрақтылық пен төзімділік ұстанымы орныққан мемлекет ретінде танылып, ЕҚЫҰ саммитін өткізу мәртебесіне ие болуы аталады.
2010 жылы Қазақстан халқы Ассамблеясының XVI сессиясында Президент Н. Назарбаев Қазақстанның ішкі және сыртқы саясатының рухын білдіретін төрт қағидатты жариялады. Олардың қатарында Сенім, Дәстүр, Ашықтық және Қазақстанның «визит картасына» айналған Төзімділік қағидаты ерекше аталды.
«Астана рухы» ұғымы
Президенттің пайымдауынша, әлемдік деңгейде қалыптасып келе жатқан «Астана рухы» — саналуандықтағы сенім, келісім, төзімділік және бірлік қағидаттарына негізделген ортақ ұмтылыстың символы.
Бұл идея ЕҚЫҰ-ның Астанада өткен саммитінде төзімділіктің қазақстандық тәжірибесін өзгелерге үлгі ретінде ұсынуға мүмкіндік берді.
Мемлекеттік қызметшінің этикасы: саясатты іске асыру және қоғам сенімі
Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің ар-намыс кодексінде мемлекеттік қызметшілер Президент саясатын дәйекті түрде жүзеге асыруы тиіс екені көрсетілген. Демек, мемлекеттік қызметшінің міндеттерінің бірі — төзімділік қағидатын күнделікті қызмет тәжірибесіне енгізу арқылы елдің табысты әрі сенімді дамуына ықпал ету.
Қазақстандық төзімділік көпқырлы полиэтникалық әлеуетті тәуелсіздік пен мемлекеттілікті нығайтуға жұмылдыруға, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға мүмкіндік берді. Төзімділік — ізгілік нормасы бола отырып, әрбір азаматтың этникалық тиесілілігіне қарамастан ортақ Отан тағдырына жауапкершілігімен тығыз байланысты.
Кодекстегі талаптардың мәні
Ар-намыс кодексі мемлекеттік қызметтің қоғам мен мемлекет тарапынан ерекше сенім екендігін атап көрсетіп, қызметшінің моральдық-этикалық келбетіне жоғары талап қояды. Құжатта заңдылықты сақтау, азаматтардың құқықтарын қорғау, өтініштерді уақытында қарау, төрешілдік пен созбалаңға жол бермеу, сынға ашық болу, әдептілік пен қарапайымдылықты ұстану, ұлтаралық келісімді нығайту, тілдер мен дәстүрлерге құрмет көрсету сияқты міндеттер егжей-тегжейлі белгіленген.
Төзімділік — тек жеке қасиет емес
- Мемлекеттік қызметші өзі төзімді болумен қатар, қызметтік ортада төзімді мінез-құлықты орнықтыруға ықпал етуі тиіс.
- Адамдық қадір-қасиетті кемсітуге, дөрекілікке, жөнсіздікке жол бермеу — қызмет этикасының өзегі.
- Қызметтен тыс уақытта да жалпыға ортақ этикалық нормаларды сақтау — қоғам сенімін бекітетін өлшем.
Реформалар арқауы: кәсіби үкімет және меритократия
Мемлекеттік қызмет — кез келген елдің даму кезеңдеріндегі басты институт, ал мемлекеттік қызметшілер — өзгерістерді жүзеге асыратын негізгі тұлғалар. Осы тұрғыда Мемлекет басшысының «Қазақстан – 2030» стратегиясында кәсіби үкімет құруға басымдық беруі заңды.
1998 жылы мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттік және оның аумақтық органдары құрылып, Президент жанындағы мемлекеттік басқару академиясы қайта ұйымдастырылды. 1999 жылы «Мемлекеттік қызмет туралы» заң мен осы саланы реттейтін нормативтік құқықтық актілер қабылданды. Халықаралық сарапшылардың бағалауынша, Қазақстан ТМД кеңістігінде мемлекеттік қызмет реформасын алғашқылардың бірі болып салыстырмалы түрде табысты жүргізді.
Білім және кадр даярлау: үздіксіз даму қағидасы
Елге ісіне берілген, кәсіби даярланған, басқарушылық шешім қабылдауда бәсекеге түсе алатын жаңа формациядағы менеджерлер қажет. Осы бағытта кадрларды даярлау және қайта даярлау жүйесі дамып, «Болашақ» бағдарламасы арқылы жастар әлемнің таңдаулы университеттерінде білім алуға мүмкіндік алды. Сонымен бірге, өмір бойы оқу ұстанымы кәсіби мәдениеттің ажырамас бөлігіне айналды.
Дегенмен, тәжірибе көрсеткендей, көптеген оқу орындары көбіне теориялық білімге басымдық береді де, жүйелік ойлау, кәсіби дағды және ұйымдастырушылық қабілет сияқты практикалық қырлар жеткіліксіз дамуы мүмкін. Сондықтан жас мамандардың мемлекеттік қызметтегі нақты міндеттерге даярлығын күшейту мәселесі өзектілігін сақтайды.
Сервистік мемлекетке қадам: қызмет сапасы және стандарттар
Алғашқы кезектегі міндеттердің бірі — мемлекеттік қызмет көрсетудің халықаралық, сервистік үлгісіне көшу. Ұзақ уақыт бойы «мемлекеттік қызметтер» ұғымы нақты стандарттармен бекітілмегендіктен, қызмет көрсету сапасын өлшеу және халыққа бағытталған тәсілді орнықтыру қиынға соқты.
Осы себепті мемлекеттік органдар жұмысының рейтингтік бағалауында ұсынылатын қызмет сапасы негізгі өлшемдердің бірі ретінде белгіленді. Мемлекеттік қызметтердің бірыңғай стандарттарын енгізу әр органның қоғамға ашық есеп беруін күшейтіп, БАҚ арқылы жарияланатын стандарттар тізімі негізінде бақылауды нақтылауға бағытталды.
Мемлекеттік қызметшінің төзімділік моделі: тұлғалық даму және кәсіби мәдениет
Қазіргі кезеңде Қазақстанда мемлекеттік қызметшінің төзімділік моделі қалыптасу үстінде. Бұл модель мемлекеттік қызметшінің әлеуметтенуімен қатар оның ішкі әлеуетін дамытуды көздейді: өзін тану, өзін дамыту, өзін өзгерте алу және мақсатқа бағдарлана білу қабілеттерін күшейту маңызды.
Жаңа формациядағы қызметшіге қойылатын басым талаптар
- Патриотизм Елін сүйетін азамат қана қоғамды прогресс пен өркендеуге бастайды.
- Бәсекеге қабілеттілік Мемлекеттің бәсекеге қабілеті әр қызметшінің кәсібилігімен өлшенеді.
- Креативті және шұғыл ойлау Жаңа жағдайда жылдам әрі сапалы шешім қабылдау.
- Адалдық және адамгершілік Қарым-қатынаста мәдениет сақтап, сенім қалыптастыру.
- Өзін-өзі реттеу Барлық қабілетті іске асырудың шарты — мінез-құлықты басқару, төзімділікті тұрақты ұстанымға айналдыру.
Жаңа модельдің өзегі: «ұлтқа қызмет ету» және кадр тетіктері
«Қазақстан – 2030» стратегиясында айқындалған басымдықтар — кадрларды жалдау, даярлау және жоғарылату жүйесін жақсарту; мемлекеттік қызметтің «ұлтқа қызмет ету» қағидатын орнықтыру; мемлекеттік қызметтің абыройын қалыптастыру және қолдау — мемлекеттік қызметтің жаңа моделін қалыптастыруға негіз болды.
Жаңа модель мемлекеттік қызметті халыққа бағытталған қызмет көрсету жүйесі ретінде жаңғыртуды көздейді. Ол адами фактордың маңызын мойындап, кадр жұмысының тиімді тетіктерін қалыптастыруға бағдарланған: мемлекеттік қызметке кірудің айқын тәртібі, үздіксіз кәсіби даму, жұмыс нәтижелері мен ынталандырудың байланысы.
Үш тұғырлы мақсат
- 1 Тиімді кадр саясаты және адами капиталды басқару жүйесін дамыту.
- 2 Мемлекеттік қызметтердің жоғары сапасы және мемлекеттік органдар қызметінің тиімділігі.
- 3 Мемлекеттік қызметшілердің оң имиджі және мінез-құлық этикасы.
Қорытынды: билік өкіліне қойылатын моральдық өлшем
Бүгінгі күні мемлекеттік қызметшілер — мемлекеттік билікті іске асыратын әрі ел дамуының стратегиясына жауап беретін ықпалды әлеуметтік топтың өкілдері. Сондықтан әрбір шенеунік кәсібилікпен қатар төзімділік, жауапкершілік және қарым-қатынас мәдениеті сияқты қасиеттерді тұрақты ұстануға тиіс.
Нарықтық қатынастарға өту кезеңінде әлеуметтік-экономикалық дағдарыс белгілері байқалғанда, адамдардың мінез-құлқын құқықтық және ізгілік нормалармен реттеу күрделене түседі. Мұндай жағдайда мемлекеттік қызметшінің рухани-ізгі және құқықтық тәрбиесінің маңызы ерекше артады. Бұл тұрғыда қоғамдағы адамгершілік дағдарысы құқықтық саладағы дағдарыспен ұштасуы мүмкін деген пікір де назар аудартады.