Салық рефорасының ерекшеліктері
Мазмұны
1. Салық жүйесінің теориялық аспектілері және салық реформасы
- 1.1 Салықтың шығу тарихы мен мәні
- 1.2 Салық реформасының ерекшеліктері
- 1.3 Салықтарды салудың шетелдік тәжірибесі
2. Қазақстан Республикасындағы салық жүйесінде салық салуды ұйымдастыруды талдау
- 2.1 ҚР салық жүйесін талдау
- 2.2 ҚР мемлекеттік бюджеттегі салық түсімдерін талдау
3. Қазақстан Республикасының салық жүйесін дамыту жолдары және оған салық реформасының әсері
Қорытынды — негізгі тұжырымдар мен ұсыныстар.
Қолданылған әдебиеттер — дереккөздер тізімі.
Кіріспе
Нарықтық экономиканы таңдаған кез келген мемлекет үшін шынайы тәуелсіздік пен егемендікке сүйеніш болатын мықты әрі тұрақты қаржылық негіз қажет. Бұл тұрғыда салықтар мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігінің басты қайнар көзі ғана емес, сонымен қатар материалдық, экономикалық және құқықтық категория ретінде күрделі құбылыс болып саналады. Салықтар тауар өндірісінің барысына тікелей ықпал етіп, мемлекеттің экономикалық дамуының маңызды факторына айналады.
Салық жүйесінің құрамы
Мемлекетте қолданылатын салықтардың жиынтығы, салық органдарының жүйесі және салықтық заңнама мемлекеттің салық жүйесін құрайды.
Тиімділіктің шарты
Салықтардың және тұтас салық жүйесінің тиімділігі — экономикалық дамудың сенімді тірегі. Алайда бұған қол жеткізу үшін салықтардың мәнін, олардың қалыптасу тарихын және өзге елдер тәжірибесін жүйелі түрде түсіну қажет.
Қазақстан үшін өзектілік
Тәуелсіздігін нығайтып, нарықтық бағытты таңдаған Қазақстан Республикасы үшін өзіндік салық жүйесін қалыптастыру және оны дамыту — стратегиялық маңызы бар мәселе.
Егемендік пен қаржылық қуат
Кез келген мемлекеттің егемендігі оның экономикалық дамуының көрсеткіштерімен және қаржылық негізімен айқындалады. Азаматтардан және шаруашылық субъектілерінен жиналатын салықтар мен басқа да міндетті төлемдер мемлекеттің қаржылық қуатының басты тірегі болып табылады.
Экономикадағы елеулі өзгерістер салық салу саласындағы қоғамдық қатынастарға қызығушылықты арттырды.
Бюджет тапшылығы жағдайында салық түсімдерінің, сондай-ақ тұтас салық жүйесінің қаржы көзі ретіндегі рөлі күшейе түсті.
Ғылыми ізденіс пен талдаудың бағыты
Сондықтан салық мәселесі экономистер мен құқықтанушылар арасында белсенді зерттеулерге түрткі болды. Ізденістер көбіне белгілі бір елдің қалыптасып келе жатқан экономикалық қатынастарына сай келетін салық жүйесінің үлгісін айқындауға бағытталады.
- Салық салудың және салық жүйесінің теориялық негіздерін ашу.
- Елдегі салық жүйесін ұйымдастыру принциптерін айқындау.
- Бюджетті қалыптастыру ерекшеліктерін және салық органдарының құрылымын талдау.
- Салық жүйесін одан әрі жетілдірудің негізгі бағыттарын анықтау.
Тәжірибеге сүйеніп жетілдіру
Салық жүйесін жетілдіру алдыңғы қатарлы, дамыған елдердің тәжірибесін талдау арқылы, әрі Қазақстан экономикасы мен салық жүйесінің ерекшеліктерін ескере отырып жүргізілуі тиіс. Мұндай салыстырмалы талдау салық механизмінің қызмет ету заңдылықтарын түсінуге және нарықтық экономикасы қалыптасқан елдердің тәжірибесін орынды қолдануға мүмкіндік береді.
Маңызды қағидалардың бірі — орталық және жергілікті бюджеттердің кіріс көздерін нақты ажырату. Бұл, өз кезегінде, мемлекеттің саяси-әкімшілік құрылымына байланысты.
Мемлекеттік құрылым және бюджет деңгейлері
Федеративтік мемлекеттерде федеративтік, аумақтық және жергілікті бюджеттер қалыптасады; тиісінше, федеративтік, аумақтық және жергілікті салықтар көзделеді.
Унитарлық мемлекеттерде орталық және жергілікті бюджеттер, сондай-ақ орталық және жергілікті салықтар жүйесі орнығады.
Еуропалық Одақ: үйлестіру (гармонизациялау) үрдісі
Қазіргі кезеңде Еуропа елдерінде салық салу мәселесі бойынша түбегейлі өзгерістер болуы ықтимал. Еуропалық Одақта біртұтас салық саясатының бірыңғай моделі толық қалыптаспағандықтан, әр мемлекет өз саясатын дербес жүргізеді. Дегенмен, мүше елдер салық саясатын әзірлеуде ЕО-ның ортақ мақсатқа бағытталған директивалары мен нұсқауларын ескереді.
Гармонизациялау шараларының түпкі мақсаты — салықтық кедергілерді азайту және ішкі нарықтағы компаниялар үшін бәсекелестіктің тең жағдайын қамтамасыз ету.
Қазақстан үшін практикалық маңызы — ЕО елдері мен Шығыс Еуропадағы реформаларды талдау арқылы корпоративтік салықты өзгерту тәсілдерінің оң және теріс жақтарын бағалау.
Негізгі түйін
Бүгінгі күні салықтар — мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігінің негізгі тірегі әрі экономиканы реттеудің маңызды құралы. Олар ел экономикасының дамуына ықпал етіп қана қоймай, мемлекет жүзеге асыратын әлеуметтік шараларды қаржыландырудың да басты көзі болып табылады. Сондықтан экономикалық және әлеуметтік жағдай өзгерген сайын, нарықтық қатынастар тереңдеген тұста салық жүйесін үздіксіз жетілдіру қажеттілігі арта береді.