Қазақша рефераттар

Ақпараттық логистика

Логистиканы қолданудың тиімділігі

Қазіргі бизнесте логистика стратегиялық маңызды орынға ие. Бұл салада табысқа жеткен көптеген мамандардың компания басшылығындағы жоғары лауазымдарға көтерілуі кездейсоқ емес. Бизнес тұрғысынан алғанда, логистика — корпоративтік мақсаттарға барлық ресурстарды оңтайлы пайдалану арқылы жету үшін материалдық және өзге де (ақпараттық, қаржылық, сервистік) ағымдарды тиімді басқару.

Негізгі идея

Логистикалық тәсілдің жаңалығы — жеке функцияларды бөлек оңтайландыру емес, олардың өзара байланысын күшейту және бір жүйеге біріктіру.

Мақсат

Логистикалық әдістің мақсаты — материалдық ағымдарды үздіксіз басқару, яғни жеткізу, өндіру және бөлу процестерін біртұтас басқару логикасына келтіру.

Логистиканың бизнеске беретін нақты нәтижелері

Алдыңғы қатарлы компанияларда логистиканың дәстүрлі функционалдық салалары ортақ ақпараттық-компьютерлік платформада біріктіріліп, стратегиялық инновациялық жүйеге айналды. Логистикалық менеджмент әдістерін енгізу фирмаларға қорлардың барлық түрін қысқартуға, айналым капиталының айналымдылығын жеделдетуге, өзіндік құнды төмендетуге және тұтынушының толық қанағаттануын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Шығындарды төмендету

Өндіріс, бөлу, қоймалау және тасымалдау шығындарын басқару арқылы жалпы тиімділік артады.

Уақытты қысқарту

Логистикалық тізбек бойындағы қозғалыс уақыты қысқарып, капитал айналымы жылдамдайды.

Тұтынушыға бағдар

Нарық «сатушыдан» «сатып алушыға» ауысқанда, жылдам бейімделу мен сервистің рөлі күшейеді.

Қазақстан үшін логистиканың маңызы

Қазақстан үшін өндірістік, сауда, көлік және ақпараттық логистикалық жүйелердің қалыптасуы мен дамуы ерекше маңызды. Бұл елдің әлемдік экономикалық және ақпараттық кеңістікке интеграциялануын жеделдетеді. Қазіргі жағдайда логистиканы меңгеру және оны кәсіпорынның басқару жүйесіне енгізу — нарықтық экономиканың даму деңгейін көрсететін маңызды белгі.

Нарықтық қысым және қажеттілік

Қатаң бәсеке, халықтың төлем қабілеттілігінің төмендігі, айналым қаражатының тапшылығы және өндірістік шығындардың өсуі отандық өнімнің бәсекеге қабілеттілігін төмендетіп, өткізуді күрделендіреді. Мұндай жағдайда логистика — кәсіпорын үшін «ауадай қажет» басқарушылық құрал.

Дегенмен, көптеген кәсіпорындарда логистиканы жоспарлау, ұйымдастыру және қандай әдістерді қолдану керектігі жөнінде сұрақтар туындайды. Сондықтан кәсіби логистикалық ұйымдардың қызметіне жүгіну жиі дұрыс шешім болады. Мысалы, АҚШ компанияларының едәуір бөлігінде логистикалық бөлімшелер жұмыс істейді, онда маркетологтар, статистиктер, бағдарламашылар және өзге де мамандар тартылған.

Неліктен логистика экономикалық тиімділік береді?

Шикізат көзінен соңғы тұтынушыға дейінгі жолда материалдық ағымдардың құны өседі. Зерттеулер көрсеткендей, соңғы өнім бағасының елеулі бөлігі сақтауға, тасымалдауға, орауға және қозғалысты қамтамасыз ететін операцияларға кетеді. Бұл материалдық ағымдарды басқаруды оңтайландыру арқылы қандай үлкен экономикалық резерв бар екенін дәлелдейді.

Экономикалық әсердің негізгі құраушылары

  • Материалдық ағымдар жолындағы қорларды төмендету.
  • Логистикалық тізбек бойындағы уақытты қысқарту.
  • Тасымалдау шығындарын төмендету.
  • Қол еңбегін және жүк операциялары шығындарын қысқарту.

Қорларды қысқарту неге ерекше маңызды?

  • Қорларды ұстау шығындары логистикалық шығындардың құрылымында ірі үлес алады (басқару, бұзылу, ұрлану тәуекелі).
  • Айналым капиталының елеулі бөлігі қорларға «байланып» қалады.
  • Қор құруға кететін шығындар жалпы өндірістік шығындарда айтарлықтай орын алады.

Интегративті әсер

Логистикалық жүйелердің тиімділігі жеке көрсеткіштердің жақсаруымен ғана өлшенбейді. Дұрыс ұйымдастырылған логистикада жүйенің интегративті қасиеттері пайда болады: яғни тұтас жүйеге тән, бірақ оның элементтеріне жеке-жеке тән емес нәтиже қалыптасады.

«Логистиканың алты ережесі»

Логистикалық мақсат орындалды деп санауға болады, егер келесі алты шарт бір уақытта қамтамасыз етілсе:

Жүк

Керекті тауар

Сапа

Қажетті сапада

Саны

Қажетті көлемде

Уақыт

Қажетті уақытта

Орын

Керекті жерге

Шығындар

Минималды шығындармен

Яғни қажетті тауар қажетті көлемде, қажетті сапада, керекті уақытта, керекті жерде және минималды шығынмен жеткізілсе — логистика өз мақсатына жетті деп есептеледі.

Логистика концепциясы және жүйелік қағида

Логистиканың концепциясы — материалдық ағымдарды оңтайландыру арқылы шаруашылық қызметті жетілдіруге бағытталған көзқарастар жүйесі. Мұндағы негізгі конструктивті қағида — жүйелілік. Ол сатып алу, сақтау, өндіріс, өткізу және тасымалдауды бірыңғай процесс ретінде қарастыруды білдіреді.

Неге келісім (координация) шешуші?

Экономикадағы материалдық ағымдар көптеген қатысушылардың әрекетінен құралады және әрқайсысының өз мақсаты болады. Егер олар ортақ басқару объектісін — материалдық ағымды — рационализациялау үшін іс-әрекетін келіссе, онда барлық тараптар экономикалық ұтысқа ие болады. Ең жоғары әсер шикізат көзінен соңғы тұтынушыға дейінгі бүкіл тізбек аясында алынады.

Логистиканың негізгі принциптері

Жүйелілікпен қатар логистика төмендегі принциптерге сүйенеді: кешендік, ғылымилық, нақтылық, конструктивтілік, сенімділік және варианттылық. Төменде олардың мазмұны жинақ түрде берілген.

Кешендік

  • Ағымдардың қозғалысына қажетті инфрақұрылымды қалыптастыру.
  • Қатысушылардың әрекетін үйлестіру және орталықтан бақылау.
  • Сыртқы әріптестермен және ішкі бөлімшелермен тығыз байланыс орнату.

Ғылымилық

  • Жоспарлаудан талдауға дейін есептік тәсілді күшейту.
  • Білікті кадрларды логистиканың негізгі ресурсы ретінде тану.

Нақтылық

  • Мақсатты нақты нәтижеге бағыттап, өлшемді түрде анықтау.
  • Ең аз ресурспен ең жоғары нәтиже қағидасын сақтау.

Конструктивтілік

  • Диспетчерлеу және ағымның қозғалысын үздіксіз бақылау.
  • Операциялар бөлшектерін нақтылау және стандарттау.

Сенімділік

  • Қауіпсіздік пен тоқтаусыздықты қамтамасыз ету, резервтеу.
  • Қазіргі техника мен ақпараттық өңдеудің жоғары технологияларын қолдану.

Варианттылық

  • Сұраныс ауытқуларына және сыртқы әсерлерге икемді бейімделу.
  • Алдын ала резервтік жоспарға сай қуат резервтерін құру.

Қосымша бағдарлар

  • Тізбек бойындағы логистикалық шығындарды толық есепке алу.
  • Еңбек жағдайларын жақсарту және технологиялық процестерді «гуманизациялау».
  • Логистикалық сервисті дамыту.

Логистиканың функционалдық салалары

Логистиканың объектісі — ішкі материалдық ағым. Дегенмен ағымды басқарудың ерекшеліктеріне қарай логистиканың бес функционалдық саласы ажыратылады: сатып алу, өндірістік, бөлу, тасымалдау және ақпараттық логистика.

1) Сатып алу логистикасы

Шикізат пен материалдармен қамтамасыз ету кезеңінде жабдықтаушыларды зерттеу және таңдау, келісімшарт жасау, орындалуын бақылау, жеткізу шарттары бұзылса шара қолдану жүзеге асады. Бұл функциялардың барлығы кәсіпорынның жалпы материалдық ағымды басқару стратегиясына тәуелді болуы тиіс.

2) Өндірістік логистика

Кәсіпорын аумағында материалдық ағымдарды басқаруға бағытталады. Бұл жерде қатысушылар арасында тауар-ақша қатынастары болмайды; ағым қозғалысы кәсіпорынның басқару шешімдерімен анықталады. Негізгі өзек — өндіріс процесіндегі ағымды жоспарлау және үйлестіру.

3) Бөлу логистикасы

Дайын өнімді өткізу кезінде материалдық ағымды басқаруды қамтиды. Бұл салада өндірістік кәсіпорындармен қатар сауда-делдалдық ұйымдар да жұмыс істейді, ал кей жағдайларда аймақтық деңгейде бөлуді ұйымдастыруға мемлекеттік құрылымдар да ықпал етеді.

4) Тасымалдау логистикасы

Маршруттарды оңтайландыру, бос жүрістерді қысқарту, режимдерді келісу және көлікті пайдаланудың көрсеткіштерін жақсарту арқылы тасымалдау шығындарын төмендетуге бағытталады. Тәжірибеде бұл әдістер әртүрлі тасымалдауларды ұйымдастыруда қолданылады.

5) Ақпараттық логистика

Материалдық ағымдарды басқарудың сапасы ақпараттық ағымдарды дұрыс ұйымдастыруға тікелей байланысты. Ақпараттық логистика кәсіпорын ішіндегі ақпарат алмасуды, сондай-ақ логистикалық процестің қашықтағы қатысушылары арасындағы деректер алмасуын, ақпараттық жүйелер мен технологияларды қолдануды қарастырады.

Логистикалық әдістердің практикалық артықшылықтары

Жоспарлау және болжам

Сұранысты болжау, соның негізінде қорларды жоспарлау және өндіріс пен көліктің қажетті қуаттылығын анықтау.

Процестерді ғылыми ұйымдастыру

Дайын өнімді бөлудің ғылыми принциптерін қалыптастыру, тиеу-түсіру және тасымалдау-қоймалау операцияларын басқарудың негіздерін құру.

Модельдеу және үйлестіру

Логистикалық жүйелердің математикалық модельдерін әзірлеу, жабдықтау–өндіріс–қоймалау–өткізу–тасымалдау процестерін бірлесіп жоспарлау.

Қорытынды

Логистика — өндірістің әлеуметтік-экономикалық тиімділігін қамтамасыз ететін маңызды экономикалық құбылыс әрі тетік. Кез келген кәсіпорындағы логистикалық қызмет — даму факторларын кешенді талдау, нақты деректерге сүйене отырып стратегия құру және оны іске асыратын нақты іс-шараларды орындау.

Логистика бөлімшелер арасындағы өзара әрекеттесуді күшейтіп, кәсіпорынды мақсатқа жүйелі түрде жеткізеді. Бұл жұмыс маркетингтік шараларды әзірлеу және жүзеге асыру процесімен тығыз байланысты болғандықтан, ұйымдық-әдістемелік қамтамасыз етуді талап етеді. Алдағы кезеңдерде әлемдік тәжірибеде кең қолданылатын логистикалық концепциялар мен жүйелердің түрлері, олардың артықшылықтары мен ерекшеліктері жан-жақты талданады.