Науқасқа көмек көрсетпеу туралы қазақша реферат
Науқасқа көмек көрсетпеу: қылмыстық-құқықтық сипаттама
Науқасқа көмек көрсетпеу қылмысы бойынша қылмыстың тікелей объектісі — ауру адамның өмірі мен денсаулығы. Бұл қылмыс құрамы материалдық болып табылады, яғни жауаптылықтың туындауы үшін заңда көрсетілген зардаптың орын алуы қажет.
ҚК 118-бап, 1-тармақ: заңға сәйкес немесе арнайы ережеге сай көмек көрсетуге міндетті адамның дәлелді себептерсіз науқасқа көмек көрсетпеуі, егер бұл абайсызда науқастың денсаулығына орташа ауырлықтағы зиян келтіруге әкеп соқса, қылмыстық жауаптылық көзделеді.
Қылмыстың объективтік жағы
Қылмыс объективтік жағынан әрекетсіздік арқылы көрініс табады және төмендегі белгілердің жиынтығымен сипатталады:
- заңға сәйкес немесе арнайы ереже бойынша көмек көрсетуге міндетті адамның дәлелді себептерсіз науқасқа көмектеспеуі;
- осы әрекетсіздіктің салдарынан абайсызда науқастың денсаулығына орташа ауырлықтағы зиян келтірілуі;
- әрекетсіздік пен орын алған зардап арасында себепті байланыстың болуы.
Көмек көрсету міндеті кімдерге жүктеледі?
Заңға немесе арнайы ережелерге сәйкес медициналық қызметкерлер, сондай-ақ өзге де міндетті тұлғалар бақытсыз жағдайлардан зардап шеккендерге, жарақат алғандарға, балаларға және кенеттен пайда болған аурумен ауырған адамдарға шұғыл көмек көрсетуге тиіс.
Медициналық мекемелер аумақтық орналасуына, ведомстволық бағыныштылығына немесе меншік нысанына қарамастан көмекті кез келген уақытта және кез келген жерде жедел көрсетуге міндетті.
Егер науқасқа дәлелді себептерсіз көмек көрсетілмей, заңда көрсетілген зардап туындаса, кінәлі адам ҚК-тің 118-бабының тиісті тармақтары бойынша жауапқа тартылады.
Дәлелді себептер және жауаптылықтың жойылуы
Дәлелді себептерге тойтарылмайтын күштің орын алуы (мысалы, су тасқыны, жер сілкінісі) және аса мәжбүрлік жағдайларына байланысты дер кезінде көмек көрсету мүмкіндігінің болмауы жатады.
Дәлелді себептермен науқасқа көмек көрсетпеу — қылмыстық жауаптылықты жоққа шығаратын мән-жай ретінде қарастырылады.
Қылмыстың аяқталу сәті және себепті байланыс
Қылмыс заңда көрсетілген зардап, яғни науқастың денсаулығына орташа ауырлықтағы зиян келтірілген сәттен бастап аяқталған деп танылады. Бұл ретте туындаған зардап кінәлі адамның әрекетсіздігінің нәтижесі болуы және әрекетсіздікпен тікелей себепті байланыста жатуы тиіс.
Субъективтік жағы және субъектісі
- Субъективтік жағы: көмек көрсетпеу әрекетсіздігі — қасақаналықпен, ал одан туындайтын зардап — абайсыздықпен сипатталады.
- Субъектісі: арнаулы субъект, яғни 16 жасқа толған және науқасқа көмек көрсетуге міндетті тұлға.
Ауырлататын құрам (ҚК 118-бап, 2-тармақ)
ҚК-тің 118-бабының 2-тармағында осы әрекетсіздіктің ауырлататын түрлері көзделген. Атап айтқанда, абайсызда науқастың қайтыс болуына немесе оның денсаулығына ауыр зиян келтіруге әкеп соққан жағдайлар үшін жауаптылық күшейтіледі.
Мұндай зардаптардың құқықтық сипаттамасы Қылмыстық кодекстің 101-бабы және 111-бабының 1-тармағында берілген.