Біздің планетамыздың магниттік қасиеті бар
Жердің магниттік өрісі: биосфераны қорғайтын көрінбейтін қалқан
Біздің планетамыздың магниттік қасиеті бар. Егер Жердің магнитосферасы болмаса, Күн мен жұлдыз желдерінің ағыны еш кедергісіз Жер бетіне жетіп, ондағы барлық тірі организмдерге зор зиян келтірер еді. Магнитосфера бұл әсерді әлсіретіп, биосфераны зарядталған бөлшектерден қорғайтын берік «қалқан» қызметін атқарады.
Негізгі қызметі
Күннен келетін плазма ағынын (зарядталған бөлшектерді) ұстап қалып, оларды планетаның бетіне тікелей жеткізбейді.
Құрылымы
Магнит күш сызықтары бір полюстен шығып, ғарыш кеңістігі арқылы өтіп, екінші полюспен байланысады. Осы өзара байланыс Жерді қоршаған магнитосфераны қалыптастырады.
Бақылау туралы болжам
Магнитологтардың пікірінше, геомагниттік өрісті толық бақылау үшін Жердің орталығына диаметрі 200 км, ұзындығы 4000 км алып магнит цилиндрін орналастыру қажет болар еді.
Магниттік ось және полюстердің орын ауыстыруы
Жердің магниттік осі Жердің айналу осіне қатысты 11,5° бұрыш жасап орналасқан. Сондықтан магниттік полюстер географиялық полюстермен дәл сәйкес келмейді және уақыт өте келе өз орнын өзгертіп отырады.
Полюстердің жылжу жылдамдығы
Солтүстік магниттік полюс
Бір тәулікте шамамен 20,5 м (жылына 7,5 км) жылжиды.
Оңтүстік магниттік полюс
Бір тәулікте шамамен 30 м (жылына 11 км) ығысады.
Солтүстік полюстің қазіргі және болжамды орны
- Қазіргі кезде солтүстік магниттік полюс Канаданың солтүстігінде орналасқан.
- 2185 жылға қарай солтүстік географиялық полюспен «алмасады» деген болжам бар.
- 2400 жылы оның орны Таймырда болады деп күтіледі.
Оңтүстік полюстің қозғалысы
Оңтүстік магниттік полюс қазір Антарктида жағалауларында орналасқан және Австралияға қарай жылжып келеді.
Өрістің әлсіреуі және инверсия құбылысы
Қазіргі үрдіс
Зерттеушілердің есептеуі бойынша, қазіргі кезде Жердің магнит өрісі әр 100 жылда 2,5%-ке азайып отыр. Егер бұл үрдіс тоқтамаса, шамамен 4000 жылда нөлге жуықтауы мүмкін. Қазір экватор аймағында оның шамасы шамамен 0,35 эрстед.
Инверсия: полюстердің орын алмасуы
Ғалымдар мұндай құбылыс өткен геологиялық кезеңдерде де болған деп жорамалдайды. Бұдан бөлек, осындай кезеңдерден кейін магнит өрісінің бағыты қарама-қарсы болып өзгеретіні дәлелденген. Басқаша айтқанда, өріс инверсияланады — магниттік полюстердің орны алмасады.
Палеомагнитологтардың деректеріне сүйенсек, Жер тарихында геомагниттік өрістің инверсиялары бірнеше рет қайталанған.