Орталық және коммерциялық банктердің қызметтері
Курстық жұмыстың өзектілігі — экономикадағы банктердің қалыптасу және даму тарихын, олардың рөлі мен қызметтерін айқындау. Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, кез келген мемлекеттің экономикасында ірі кәсіпорындармен қатар шағын және орта кәсіпкерліктің дамуы үшін банк жүйесінің қалыпты жұмыс істеуі шешуші мәнге ие.
Нарықтық экономика және шаруашылық жүйесінің интеграциялануы жағдайында қаражатты қалыптастыру мен оны пайдалану үдерісі әртүрлі экономикалық субъектілер арасындағы сан қырлы қатынастарға сай дамиды. Мұндай субъектілерге халық, мемлекет, банктер және өзге де қаржылық делдалдар жатады.
Банктің экономикадағы маңызы
Банктің мазмұны мен атқаратын қызметі оның экономикадағы маңызын көрсетеді. Бұл маңыз банкке жүктелген міндеттер арқылы айқындалады.
- Бос ақша капиталын шоғырландыру: өндірістің үздіксіздігі мен жеделдеуіне қажетті ресурстарды жинақтау.
- Ақша айналымын тәртіпке келтіру: айналымды тиімді ету және рационализациялау.
Банк — жарғысы бар, толық шаруашылық есеп және өзін-өзі қаржыландыру қағидаттары негізінде қызмет ететін заңды тұлға. Ол ақша қаражатын тарту, орналастыру және өзге де банктік операцияларды жүзеге асыратын мекеме.
Уақытша бос ақша ресурстарын шоғырландыру қызметі банкке екіжақты рөл береді: бір жағынан, банк бос қаражатты жинақтайды, екінші жағынан, оны уақытша қосымша қаржыға мұқтаж шаруашылық жүргізуші субъектілерге ұсынады. Осы арқылы банктер өндіріс пен айналымның үздіксіздігін қамтамасыз етіп қана қоймай, ұдайы өндіріс үдерісін де жеделдетеді.
Тарихи шолу
Банк ісінің бастапқы кезеңдерінде банктер ақша қаражатын сақтауды, ішкі және сыртқы экономикалық айналымдар бойынша сауда операцияларына сәйкес аударымдарды қамтамасыз етті, сондай-ақ бір елдің ақша белгісін екінші елдің валютасына айырбастау қызметін атқарды. Уақыт өте келе банк технологиялары айтарлықтай өзгеріп, қазіргі кезеңде нарықтық экономикасы дамыған елдердің басым бөлігінде екі деңгейлі банк жүйесі орнықты.
Қазақстандағы екі деңгейлі банк жүйесі
Қазақстан Республикасында екі деңгейлі банк жүйесі заңнамалық тұрғыда бекітілген: бірінші деңгей — мемлекеттің Ұлттық банкі, екінші деңгей — өзге банктердің барлығы, яғни коммерциялық банктер. Бұл қағида Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 жылғы 31 тамыздағы «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» заң күші бар жарлығында көрсетілген.
Банк пен тауар-ақша қатынастарының даму тарихы өзара қатар жүріп, тығыз байланыста қалыптасады. Банктік жүйе шаруашылық өмірдің орталығында орналасып, бүкіл экономиканың негізгі түйіні ретінде әрекет етеді.
Соңғы жылдардағы экономикалық ілгерілеуге қарамастан, Қазақстан экономикасы дамушы елдерге тән бірқатар белгілермен сипатталады. Олардың қатарында ұлттық валютаның еркін конвертациялануының шектеулілігі және бағалы қағаздар нарығы өтімділігінің салыстырмалы түрде төмен деңгейі бар.
Жалпы экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету және инвесторлардың сенімін арттыру мақсатында Қазақстан Республикасы Үкіметі бірқатар шараларды іске асырып келеді. Алайда, елдегі болашақ тұрақтылық перспективалары Үкімет, Қаржы министрлігі, Ұлттық банк және өзге де институттар қабылдайтын экономикалық шешімдерге тікелей тәуелді.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері
Мақсаты
Банк ісінің және банк жүйесінің қалыптасуы мен дамуына сипаттама бере отырып, Қазақстандағы банк жүйесінің даму үрдістерін, ондағы мәселелерді және оларды шешу жолдарын қарастыру.
Міндеттері
- Қазақстан банктері мен банк жүйесінің даму тарихын сипаттау.
- Орталық банктің дамуын және негізгі қызметтерін қарастыру.
- Коммерциялық банктердің дамуын және негізгі қызметтерін талдау.
Пәні
Экономикадағы банк ісінің құрылымы мен даму бағыттары.
Объектісі
Банк ісі.
Көлемі
Курстық жұмыс: 30 бет.
Жұмыстың құрылымы
Курстық жұмыс үш бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімде банк жүйесінің теориялық негіздері қарастырылып, банктердің даму тарихы, банк жүйесінің құрылымы мен қызметтері сипатталады. Екінші бөлімде Орталық және коммерциялық банктердің қызметтері талданып, олардың атқаратын негізгі функциялары жүйеленеді. Үшінші бөлімде Қазақстан Республикасындағы банк жүйесінің дамуына талдау жасалып, банк секторындағы проблемалар мен оны жетілдіру жолдары қарастырылады.
1.1. Банктердің даму тарихы
Банк ісінің қалыптасуы, айырбас және төлем қызметтерінің эволюциясы, қазіргі технологиялық өзгерістер.
1.2. Банк жүйесінің құрылымы
Екі деңгейлі модель, қаржылық делдалдар, экономикалық байланыстар жүйесі.
2.1. Орталық банк (талдау)
Ұлттық банктің орны, реттеу құралдары және қаржылық тұрақтылыққа ықпалы.
2.2. Коммерциялық банктер (талдау)
Тарту және орналастыру операциялары, клиенттік қызметтер және нарықтық экономикадағы рөлі.
3.1. Банк секторындағы дағдарыс
Дамушы нарыққа тән тәуекелдер, өтімділік және сенім факторлары.
3.2. Жетілдіру жолдары
Реттеуді күшейту, нарық инфрақұрылымын дамыту және институционалдық үйлесім.
Дереккөздер мен нормативтік негіз
Жұмысты жазу барысында Жүнісов Б., Сейітқасымов Ғ.С. және Мақыш С.Б. еңбектері, сондай-ақ «Қазақстан Республикасындағы Ұлттық банк туралы» және «Қазақстан Республикасындағы банктер және банктік қызмет туралы» заңнамалық актілер пайдаланылды. Бұл тақырыптың ғылыми және оқу әдебиеттерінде кең әрі жан-жақты баяндалатынын атап өтуге болады.
Қорытынды
Кіріспеде банк жүйесінің экономикадағы орны, банктердің негізгі міндеттері, сондай-ақ Қазақстандағы екі деңгейлі модельдің құқықтық негізі жүйеленді. Келесі бөлімдерде аталған бағыттар тереңдетіліп, Орталық және коммерциялық банктердің қызметтері талданып, банк секторындағы өзекті мәселелер мен оларды жетілдіру жолдары қарастырылады.
Пайдаланылған әдебиеттер
- Оқу әдебиеттері: Жүнісов Б.; Сейітқасымов Ғ.С.; Мақыш С.Б.
- Нормативтік база: «Қазақстан Республикасындағы Ұлттық банк туралы» заң; «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» заңнамалық актілер.