Артық олжа
Халық даналығы: еңбек, пайда және адал ырыс
Төмендегі мақал-мәтелдер еңбектің қадірін, қолдағының құнын, сауда мен пайдаға қатысты сақтықты, сондай-ақ ақылға қонымды таңдауды дәріптейді. Ойды анық жеткізу үшін мәтін тілдік тұрғыдан өңделіп, қайталанатын мағынасы бар жолдар мағыналық топтарға біріктірілді.
Еңбек пен ырыс
- Мал өсірсең, қой өсір — өнімі оның көл-көсір.
- Керек тастың ауырлығы жоқ.
- Жамау тапқан жарлы болмас.
- Оңай олжа оңалтпас.
- Артық олжа — басқа еңбек.
- Оңай олжа тұрмас қолға.
- Желмен келген — желмен кетеді.
Қолдағының қадірі
- Аспандағы сұңқардан қолдағы тұрымтай артық.
- Өлі арыстаннан тірі тышқан артық.
- Таңдағы тауықтан сол күнгі жұмыртқа артық.
- Ортақ өгізден оңаша бұзау артық.
Кейбір мәтелдер «қиялдағы үлкеннен» гөрі «қолдағы нақтының» артық екенін еске салады: қадір — бардың бағасында.
Сауда, пайда және сақтық
- Саудада достық жоқ.
- Алтын базарда бағалы.
- Алдың — ұттың, саттың — жұттың.
- Саудагер құнықса, сақалын күземей-ақ сатар.
- Байдан пайда құтылмас.
- Қайырсыз пайдадан — қайырлы залал.
Бұл ойлар пайдаға ұмтылғанда өлшем мен әдебін жоғалтпауға үндейді: табыс — ниет пен тәсілге де сын.
Таңдау, мінез және өмірлік байқаулар
- Құдаңның тайын алғың келсе, құлынды биесін сұра.
- Ат аунаған жерде түк қалар.
- Шығасы шықпай, кіресі кірмейді.
- Бір жоқ бір жоқты табады.
- Өлген сиыр да «сүтті» көрінеді.
- Жоғалған пышақтың сабы — алтын.
- Ханның қасында болғанша, судың басында бол.
- Ала қойды бөле қырыққан — жүнге жарымас.
- Сүйекпен ұрған ит қыңсыламайды.
- Иттің төлебі — бір күшік.