Қазақша рефераттар

Жаппай түгендеу

Түгендеу жүргізудің міндеттілігі және қашан өткізіледі

Қазақстан Республикасында қолданыстағы ережелерге сәйкес кәсіпорын жылына кемінде бір рет өз меншігіндегі материалдық құндылықтарға түгендеу жүргізуге міндетті.

Түгендеу міндетті түрде мына жағдайларда өткізіледі:

  • жылдық есеп берудің алдында (жыл соңында). Маусымдық сипатта жұмыс істейтін қайта өңдеуші кәсіпорындар, дайындаушы және өзге ұйымдар материалдар мен шикізат қалдықтары едәуір азайған кезеңде түгендеуді өткізе алады;
  • материалдық құндылықтарға жауапты тұлға ауысқанда;
  • ұрлық немесе қиянат фактілері анықталғанда;
  • материалдық құндылықтар бүлінгенде немесе жарамсыз болғанда;
  • табиғи апат, өрт және басқа да төтенше жағдайлар орын алғанда;
  • кәсіпорын таратылғанда немесе қайта құрылғанда, сондай-ақ өзге де ерекше жағдайларда.

Комиссиялар және жауапкершілікті ұйымдастыру

Түгендеуді өткізу үшін кәсіпорын басшысының бұйрығымен орталық түгендеу комиссиясы құрылады. Комиссияны шаруашылық субъектісінің басшысы немесе оның орынбасары басқарады.

Сонымен бірге әрбір цех пен бөлімше бойынша жергілікті түгендеу комиссиясы тағайындалады. Олардың жұмысын орталық комиссия ұйымдастырады және үйлестіреді.

Басшының бұйрығымен түгендеудің басталу және аяқталу мерзіміне жауапты тұлға бекітіледі.

Түгендеу материалдарға жауапты тұлғаның жауапкершілігіндегі материал түрлері және олардың сақталатын орындары бойынша жүргізіледі. Кәсіпорында сақталғанымен, кәсіпорынның меншігіне жатпайтын (өзге ұйымның немесе жеке тұлғаның) материалдар да міндетті түрде түгенделеді.

Түгендеудің негізгі тәсілдері

Активтердің дұрыс сақталуын және тиімді пайдаланылуын қамтамасыз ету үшін түгендеу әртүрлі тәсілдермен өткізіледі.

Жоспарлы түгендеу

Жыл басында (қаңтар айында) түгендеу жұмыстарының жоспары жасалып, мекеме басшысы бекітеді.

Іріктеп (бөліп) түгендеу

Жекелеген актив топтары бөлек-бөлек тексеріледі (мысалы, құрылыс материалдары, жанар-жағар май, негізгі құралдар).

Жаппай түгендеу

Әдетте кәсіпорында жылына бір рет өткізіледі. Комиссия құрылып, оның төрағасы ретінде директор бекітіледі. Жұмыс тоқтаусыз әрі жоспарлы түрде жүргізілуі тиіс.

Түгендеу — материалдардың сақталуын, сапалық жағдайын, сондай-ақ бухгалтерлік және қойма есебінің дұрыс жүргізілуін қамтамасыз ететін бақылау әдістерінің бірі. Ол меншік нысанына, жұмыс режиміне және қызмет түріне қарамастан кәсіпорындар мен ұйымдарда қолданылады.

Құжаттау: инвентарлық жазба және актілер

Түгендеу комиссиясы материалдарға №3 үлгілі нысан бойынша инвентарлық жазба жасайды. Бұл жазбада материалдардың нақты бар-жоғы көрсетіледі.

  • Инвентарлық жазба әрбір материалға жауапты тұлға (немесе тұлғалар тобы) бойынша және сақталатын орны бойынша қайта санау, қайта өлшеу, салыстыру негізінде бір дана етіп толтырылады.
  • Түгендеу басталар алдында әрбір жауапты тұлғадан қолхат алынады.
  • Әр материал жеке жолмен енгізіледі: атауы, номенклатуралық нөмірі, түрі, тобы, сорты, саны.
  • Бүлінген немесе жарамсыз материалдарға арнайы акт жасалады.
  • Егер есепте көрсетілмеген материалдар табылса, олар да инвентарлық жазбаға қосылады.

Инвентарлық жазба толтырылғаннан кейін бухгалтерияға салыстыру ведомосін жасау үшін тапсырылады және топтастырылады.

Нысанның соңғы бетінде комиссия мүшелерінің қолы қойылатын бөліктің алдындағы екі бос жолға құжаттардың соңғы нөмірі жазылады. Бұл тек түгендеу барысында материалдардың қозғалысы болған жағдайда рәсімделеді.

Өткізу тәртібі: орын ауыстыруға тыйым және пломба

Ереже бойынша түгендеу материалдардың ғимарат ішіндегі орналасу ретімен жүргізіледі. Түгендеу кезінде олардың орнын ауыстыруға жол берілмейді.

Тексеру аяқталғаннан кейін комиссия ғимараттың есігін пломбалап, келесі ғимаратқа (немесе келесі аймаққа) көшеді.

Комиссия құрамына қоймашы және басқа да материалдарға жауапты тұлғалар қатыстырылып, барлық құндылықтар міндетті түрде қайта саналады және қайта өлшенеді. Инвентарлық жазбаны жауапты тұлғаның ауызша айтуымен толтыруға болмайды.

Түгендеу кезіндегі кіріс-шығыс қозғалысы

Түгендеу кезінде келіп түскен материалдар

Егер түгендеу барысында материалдар келіп түссе, оларды материалға жауапты тұлға комиссияның көзінше қабылдап, түгендеу аяқталғаннан кейін реестр немесе тауарлық есеп бойынша кірістейді.

Мұндай материалдар бөлек “Түгендеу кезінде келіп түскен материалдар” деген жазбада көрсетіледі. Онда: келіп түскен күні, кімнен түскені, кіріс құжатының нөмірі, атауы, саны, бағасы және сомасы жазылады.

Түгендеу кезінде босатылған материалдар

Егер түгендеу ұзаққа созылып, материалдарды босату қажет болса, босату кәсіпорын басшысының немесе бас бухгалтердің жазбаша рұқсатымен және комиссия мүшелерінің көзінше жүзеге асырылады.

Мұндай қозғалыс бөлек “Түгендеу кезінде босатылған материалдар” жазбасында рәсімделеді.

Жауапты сақтауға алынған құндылықтар

Егер кәсіпорын жауапкершілігінде тұрған материалдардың иесі басқа кәсіпорын болса, олар кәсіпорын меншігіндегі құндылықтармен бірге түгенделеді. Бұл құндылықтарға №5 үлгілі нысан бойынша “Жауапты сақтауға алынған құндылықтар” жазбасы толтырылады.

Ерекше бақылау аймақтары: жолдағы және өзге қоймадағы материалдар

Комиссия жолдағы (ақшасы төленбеген), басқа кәсіпорын қоймасындағы немесе тиеліп кеткен материалдарға ерекше назар аударуы тиіс. Мұндай материалдардың сомасын растайтын құжаттар міндетті түрде рәсімделеді.

  • жолдағы материалдарға — шот-төлем талабы немесе оны алмастыратын жеткізуші құжаты;
  • тиелген материалдарға — сатып алушының шот-фактура көшірмесі;
  • кейінге қалдырылған төлемге — банктің (немесе құрылтайшының) міндеттемені растайтын дәлелдемесі;
  • басқа кәсіпорын қоймасындағы материалдарға — түгендеу күніне жақын жазылған қолхат.

Қайта бағалау: мақсаты және бухгалтерлік жазбалар

Қайта бағалау жоспарлық және есептік деректердің бірізділігі мен дәлдігін қамтамасыз етіп, материалдық есепте нақты көрсетілуіне, өндіріс шығындарын, кәсіпорынның рентабельділігі мен қаржылық нәтижелерін анықтауға мүмкіндік береді.

Шаруашылық субъектісі материалдарды Мемлекеттік статистика органдары бекіткен инфляция коэффициентінен тыс та бағалай алады. Бұл тек материалдардың құны нарықтық бағадан айтарлықтай ерекшеленген жағдайда ғана қолданылады.

Құнның өсуі кезінде

Материалдарды бағалауда 20 “Материалдар” бөлімінің шоттары дебеттеліп, 5320 (543) “Қосымша төленбеген капитал” шоты кредиттеледі.

Құнның төмендеуі кезінде

Нарықтың тауарға толуы немесе маусымдық сату мерзіміне байланысты қайта бағалау қажет болса, 5320 (543) “Қосымша төленбеген капитал” шоты дебеттеліп, 20 “Материалдар” бөлімінің шоттары кредиттеледі.

Материалдарды қайта бағалау түгендеудің жалғасы ретінде қарастырылады. Түгендеу жазбалары материалдарды қайта бағалау және бағалауға негіз болатын қызметтік құжат рөлін атқарады.

Материалдарды жіктеу: бухгалтерлік есептегі топтар

Қазіргі кезде шаруашылық субъектілері материалдардың көптеген түрін қолданады. Осыған байланысты материалдар белгілеріне қарай топтастырылуы тиіс.

Бухгалтерлік есепте материалдар, әдетте, мына белгілер бойынша топталады:

  1. өндіріс процесіндегі рөлі мен мақсаты бойынша;
  2. техникалық қасиеттеріне байланысты.

Шикізат

Кен өнеркәсібі мен ауыл шаруашылығынан алынып, әрі қарай қайта өңдеуді талап ететін ресурстар.

Материалдар

Алдын ала өнеркәсіптік өңдеуден өткен өнімдер.