Сталинградтан Днепрге дейін
Сталинград шайқасы
Харьков пен Қырымдағы жеңістерінен кейін жау Мәскеу үшін шайқаста жоғалтқан стратегиялық бастамасын қайта қолға алып, Кавказ бен Сталинград бағыттарына шабуылға шықты. Көптеген герман тарихшылары Гитлердің күштерді екіге бөлуін кейінгі апаттың басты себебі деп бағалады. Алайда бұл тұжырым жау жоспарларындағы қателіктерді және өз командованиеміздің табысты шешімдерін дер кезінде ұтымды пайдалану қажеттігін көлеңкеде қалдыратындай.
Сталинград бағытына шоғырланған әскерлер құрамында Кеңес Армиясының 320-дан аса құрамасы және 250-ден аса бөлімдері болды. Солардың қатарында қазақстандық әскери құрамалар да қызмет етті:
- 5 атқыштар және атты әскер дивизиясы
- атқыштар бригадасы
- миномет полкі
- механикаландырылған көпір салатын батальон
Әуе шабуылына қарсы қорғаныс және әуедегі ерлік
Әуе шабуылына қарсы қорғаныстың (ӘШҚ) 9-корпусы мен әуе бақылауы, хабарлауы және байланысының 19-, 43-, 71-батальондары маңызды міндеттер атқарды. Подполковник А.М. Рутковскийдің 748-зенит-артиллериялық полкі, №122, 132, 181 зенит бронепоездары, сондай-ақ подполковник И.И. Красноюрченконың ӘШҚ 102-жойғыш авиадивизиясының 629-, 731-, 788-жойғыш авиаполктері және капитан П.Т. Тарасовтың 15-жойғыш авиаполкі белсенді рөл атқарды.
Нәтиже
Зенитшілер Қазақстан аспанында 21 ұшақты атып түсірді, ал ұшқыштар тағы бірнеше жау ұшағын жойды.
Оқиға
11 қыркүйекте Жәнібек ауданының Алғабас колхозы маңында сержант Д.В. Гудков бір «Юнкерсті» өз ұшағымен соғып құлатты. Ұрыс барысында ол ұшағын тастап, парашютпен жерге түсті.
Емделіп, сапқа қайта қосылған Д.В. Гудков соғыс аяқталғанға дейін 340 жауынгерлік ұшу жасап, дұшпанның 19 ұшағын жойды. Ол Кеңес Одағының Батыры атағына ие болды.
Туған елге деген сүйіспеншілік, еркіндік пен тәуелсіздікті қорғау, халықты құлдықтан азат ету жолындағы мақсат жауынгерлерге соғыс ауыртпалығы мен шығындарына төзуге жігер берді. Бұл рух кәсіби шеберлікті арттырудың жаңа түрлері мен тәсілдерін іздеуге де ықпал етті. Әскери мамандықтардың барлық бағыты бойынша шеберліктің өсуі Сталинград түбінде қарсы шабуылға көшуге қолайлы жағдай қалыптастырып, соғыс барысындағы түбірлі өзгеріске жеткізген шешуші факторлардың біріне айналды.
Соғыс барысындағы түбірлі өзгеріс: Сталинградтан Днепрге дейін
Соғыс барысындағы түбірлі өзгеріс Сталинград түбіндегі жеңіспен айқындалды. Бұл майданда кеңес әскерлері саны жағынан кем болса да, вермахттың ең қуатты топтасқан күшін — 6-армия мен 4-танк армиясын, сондай-ақ румын, итальян және венгер армияларының негізгі бөлігін қоршап алып, талқандады.
Паулюс әскерлерін қоршауға және талқандауға қазақстандық 27-гвардиялық, 29- және 38-атқыштар дивизиялары, сондай-ақ майор Г.Н. Бутневтің 129-минометшілер полкі қатысты.
С.Д. Луганский: майдан аспанындағы шеберлік
Алматылық С.Д. Луганский (1918–1977) мектеп пен аэроклубта оқығаннан кейін Орынбор әскери ұшқыштар авиация мектебін тәмамдады. Кеңес–фин соғысында 59 рет жауынгерлік тапсырмамен ұшты. Ұлы Отан соғысына 1941 жылдың қазанынан бастап қатысып, Оңтүстік, Воронеж және Дала майдандарында соғысты.
1943 жылдың шілдесіне қарай капитан, эскадрилья командирі ретінде ондаған жау ұшағын жойды. Бір шайқаста «доғадағы» ұрыстар күндерінде мессершмиттердің атысынан штурмовик экипажын құтқарып қалды — оның командирі кейін екі мәрте Батыр атанған Талғат Бигелдинов болып шықты.
Қысқа мерзімді демалыс кезінде ол өзіне арнап ұшаққа халықтың қаражат жинап жатқанын біледі. Бөлімге осы қымбат сыйлықпен оралады. Жыл соңына қарай Луганский командир болған полкке Қазақстан жастарының қаражатына жасалған 12 жаңа Як-1 ұшағы жеткізілді.
1944 жылғы 1 шілдеде ол жаңа ерліктері үшін екінші «Алтын Жұлдызбен» марапатталды. 1945 жылдың наурызына дейін С. Луганский 417 рет жауынгерлік тапсырмамен ұшып, 200 әуе ұрысын өткізді; жаудың 37 ұшағын жеке өзі, тағы 6 ұшағын топ құрамында атып түсірді.
Талғат Бигелдинов туралы дерек
1945 жылғы 27 маусымда Т. Бигелдиновке екінші мәрте Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. 1956 жылдан бастап ол запаста, кейін отставкадағы генерал-майор ретінде Алматыда тұрды. Оның есімі Ақтөбедегі жоғары әскери авиациялық училищеге берілді.