Мемлекеттің әлеуметтік мақсаты туралы қазақша реферат
Мемлекеттің әлеуметтік мақсаты және мемлекеттің мәні
Мемлекеттің әлеуметтік мақсаты туралы мәселе мемлекеттің мәні туралы мәселеге тікелей келіп тіреледі және кейбір қырларында олар өзара қиылысады. Жалпы алғанда, мемлекеттің әлеуметтік мақсаты үстемдік етуші тапқа немесе билік жүргізуші артықшылықты топқа тиімді тәртіпті бекітуі мүмкін. Сонымен қатар, ол белгілі бір деңгейде халықтың басқа топтарының да мүдделерін қамтуы ықтимал.
Тәртіп кімге қызмет етеді?
Мемлекеттің бекітіп, қорғап және жетілдіріп отырған тәртібі кімге пайдалы екеніне берілетін жауап мемлекеттің сипатын да аңғартады: ол прогрессивті ме әлде реакциялық па, демократиялық па әлде халыққа қарсы ма — осының бәрі осы сұрақ арқылы айқындалады.
Сондай-ақ мемлекет орнатқан тәртіптің нақты пайдалылығы неде екенін көрсету маңызды. Бұл үшін мемлекет белгілеген тәртіп арқылы қандай материалдық және рухани игіліктер мен құндылықтар қамтамасыз етілетінін ашып көрсету қажет.
Теориялардағы көптүрлілік және ортақ шешімнің болмауы
Пайданың объектісі алуан түрлі болғандықтан, теориялық тұрғыдан оның бейнеленуі де әрқилы. Сол себепті саяси және мемлекеттік-құқықтық ой тарихында мемлекеттің әлеуметтік мақсаты туралы мәселенің біріңғай шешімі қалыптаспаған.
Ежелгі және классикалық көзқарастар
Платон, Аристотель, Гегель сияқты ойшылдар мемлекеттің қажеттілігін ең алдымен адамгершілікті бекіту және қалыптастырумен байланыстырды. Бастапқы кезеңдерде мұндай тұжырымдар көбіне абстрактілі ұғымдарға сүйенді.
Кейінгі толықтырулар
- Г. Гроций: мемлекеттің мақсаты — жалпы игілік.
- Т. Гоббс: мемлекеттің мақсаты — жалпы қауіпсіздік.
- Жан-Жак Руссо: мемлекеттің мақсаты — жалпы еркіндік.
Қазіргі көзқарас: әл-ауқат және құқықтарды қорғау
Қазіргі кезде кең тараған жалпыға бірдей әл-ауқат теориясы мемлекеттің мақсатын халықтың материалдық және рухани қажеттіліктерін қанағаттандыру, азаматтардың өмірі мен денсаулығын, абыройын ықтимал озбырлық пен қол сұғушылықтан қорғау, сондай-ақ олардың құқықтары мен бостандықтарын нақты жағдайларда қамтамасыз ету деп түсіндіреді.
Нақты мазмұнға басымдық
Мұндай ұстаным мемлекеттің әлеуметтік мақсаты декларация ретінде ғана емес, күнделікті басқару тәжірибесінде өлшенетін нәтиже ретінде көрінуі керек екенін алға тартады: қауіпсіздік, құқықтық қорғаныс, әлеуметтік кепілдіктер және адамның қадір-қасиетін сақтау.
Тәжірибе, шығармашылық және дифференциацияланған тәсіл
Мемлекеттің әлеуметтік мақсатына қатысты проблемаларды теориялық тұрғыдан терең пайымдап, бұған дейінгі тәжірибені зерттеп, оны шешудің қазіргі заманғы әдістерін шығармашылықпен пайдалану қажет. Сонымен бірге мұндай талдау әртүрлі мемлекеттерге дифференциацияланған көзқарасқа негізделуі тиіс.
Элитарлық-топтық бағдар
Кейбір мемлекеттердің қызметі тар таптық немесе элитарлық-топтық игіліктер мен құндылықтарды басым қорғауға бейімделуі мүмкін.
Жалпыадамзаттық бағдар
Екінші бір жағдайларда игіліктер мен құндылықтар жалпыадамзаттық сипат алып, баршаға ортақ мүддені көздеуі ықтимал.
Аралас модель
Үшінші үлгіде таптық (элитарлық-топтық) және жалпыадамзаттық құндылықтардың жиынтығы қатар көрінуі мүмкін.
Қорытынды
Әртүрлі мемлекеттердің мақсатын ашып көрсететін бір ғана әмбебап формула жасау қиын. Дегенмен қоғамдағы тәртіптің мемлекет жақтайтын бағытын айқындайтын игіліктер мен құндылықтар оның күнделікті қызметіне тұрақты түрде ықпал етеді. Сондықтан мемлекеттің әлеуметтік мақсатын түсіну — мемлекеттің кімге қызмет ететінін және қандай нәтижелерге ұмтылатынын нақты пайымдаудың кілті.