Облыс ауыл шаруашылығының басты сапасы мақта шаруашылығы
Оңтүстік Қазақстанның аграрлық-өнеркәсіптік әлеуеті
Қазақстанның оңтүстігінде орналасқан Оңтүстік Қазақстан облысы — ірі индустриялық-аграрлық өңірлердің бірі. Мұнда интенсивті суармалы егіншілік пен мал шаруашылығы қатар дамыған. Топырақ пен климат жағдайлары мақта, көкөніс, жүзім сияқты жылусүйгіш дақылдарды өсіруге қолайлы.
Аймақ үшін стратегиялық дақыл — мақта
Облыстың ауыл шаруашылығындағы басты бағыттың бірі — мақта шаруашылығы. Мақта егістігі жыл сайын суармалы жерлердің едәуір бөлігін алып жатады. Дегенмен Қазақстанда өндірілген мақтаның басым бөлігі шикізат күйінде экспортталады, бұл өңір мен ел экономикасы үшін қосылған құнның төмен болуына әкеледі.
Мақсат — өндіріс әлеуетін толық пайдалану, өнімділікті және сапаны арттыру, ең маңыздысы — мақтаны ел ішінде өңдеп, дайын өнім үлесін көбейту. Осы бағыттағы негізгі тетік ретінде кластерлік жүйе қарастырылады.
Кластерлік жүйе: мәні және қажеттілігі
“Кластер” термині (ағылшынша cluster — “шоғырлану”) бір-бірімен байланысты нысандардың бір аумақта топтасуын білдіреді. Экономикада кластер деп белгілі бір салаға қатысты, салыстырмалы түрде жақын орналасқан кәсіпорындар, ғылыми орталықтар, институттар, университеттер және өзге ұйымдардың өзара тығыз кооперацияланған жүйесін айтады.
Неге дәл кластер?
- Ғылым мен өндірісті жақындастырады.
- Интенсивті технологияларды енгізуді жеделдетеді.
- Өнім сапасын көтеріп, шығынды азайтады.
- Қосылған құнды ел ішінде қалдырады.
Қандай нәтиже күтіледі?
- Мақта өнімділігін арттыру.
- Талшық сапасын жақсарту.
- Шикізат өндірушілердің экономикалық жағдайын нығайту.
- Жіп, мата, киім өндірісін кеңейту.
Мақта-тоқыма кластері және мемлекеттік басымдық
Индустрияландыруға бағытталған көзқарас
Елдің индустриялық-инновациялық дамуы аясында ауыл шаруашылығы шикізатын өндіру мен өңдеуді кластерлік бастамалар арқылы күшейту қажеттігі атап өтілді. Мұндай тәсіл аграрлық өндірісті индустрияландыруға, инвестиция мен кредит ресурстарын нақты бағыттарға шоғырландыруға мүмкіндік береді.
Өңдеу өндірісі: Шымкенттегі тоқыма кәсіпорындары
Оңтүстік өңірде өсірілетін мақтаның пайдасын ұзақ уақыт бойы өзге елдер көріп келгені жасырын емес: мақта көбіне шикізат түрінде сатылды. Енді өндірілген өнімді ел ішінде өңдеп, жіп, мата, киім ретінде шығару үшін жаңа мүмкіндіктер қалыптасуда.
“Қазақ-орыс тоқыма альянсы” және “Ютекс”
Облыс орталығында іске қосылған “Қазақ-орыс тоқыма альянсы” ЖШС кластерлік жүйенің маңызды буындарының біріне айналды. Кәсіпорынның өнімдеріне Ресей, Прибалтика елдері тарапынан сұраныс білдіріліп, Германия мен Испания тарапынан да өндірістік әріптестікке қызығушылық көрсетілгені айтылады.
Өндіріс көлемі
Жылына 7 129 т жіп және 12 918 мың м сұр кенеп.
Жоба құны
25 млн еуро (жобалық құн ретінде келтіріледі).
Матаның ені
3,8 м дейін (аймақтық өндірістермен салыстырғанда кең).
Сонымен қатар мақта талшығын жіпке айналдыруға маманданған “Ютекс” кәсіпорнының технологиялық қондырғылары Германияның “Ritep” фирмасынан алынғаны, жылына 6 050 тонна өнім беруге қауқарлы екені көрсетіледі. Екі кәсіпорын да Шымкенттегі өңдеу тізбегін күшейтіп, кластердің өндірістік өзегін қалыптастыруға ықпал етеді.
Арнайы экономикалық аймақ және қаржыландыру
Кластерді жедел дамыту үшін арнайы экономикалық аймаққа отандық және шетелдік инвесторларды тартудың маңызы жоғары. Мұндай аймақтарда кәсіпорындарға салықтық жеңілдіктер ұсынылатыны, соның ішінде белгілі бір мерзімге дейін салықтық жүктеменің төмендетілетіні айтылады.
Мақта-тоқыма кластеріне қолдау бағыттары
- Егісті күтіп-баптау және минералдық тыңайтқыштар шығындарын субсидиялау.
- Көктемгі егіс пен егін жинауға қажетті материалдық-техникалық ресурстарды қолдау.
- Тұқым шаруашылығын және суармалы егіншілікті дамытуға қаржы бөлу.
Әлеуметтік-экономикалық маңызы
Шитті мақта өндіру Оңтүстік Қазақстан облысының әлеуметтік-экономикалық дамуында ерекше орын алады. Мақта өсірілетін аудандарда шамамен 1 миллионға жуық адам тұрады, бұл облыс халқының елеулі бөлігін құрайды. Сондықтан мақта өндірісі мен оны қайта өңдеу кәсіпорындарының дамуы — өңірдің аграрлық секторындағы стратегиялық міндеттердің бірі.
Қорытынды
Оңтүстік Қазақстанда мақта-тоқыма кластерін дамыту — мақтаны тек өсірумен шектелмей, оны терең өңдеу арқылы өнімнің құнын арттыруға бағытталған жүйелі қадам. Ғылым, өндіріс, инвестиция және мемлекеттік қолдау бір арнаға тоғысқанда өңірдің бәсекеге қабілеттілігі өсіп, жаңа жұмыс орындары мен тұрақты экономикалық тиімділік қалыптасады.