Қазақша рефераттар

Жеткіншектерде агрессивтіліктің өсуіне итермелейтін факторлар туралы қазақша реферат

Жеткіншектерде агрессивтіліктің өсуіне итермелейтін факторлар

Жеткіншектік кезең — биологиялық өзгерістер, әлеуметтік қысым және тұлғалық ізденістер қатар жүретін уақыт. Осы кезеңде агрессивті мінез-құлықтың күшеюіне ықпал ететін себептер көпқырлы болады және көбіне бір фактор емес, бірнеше ықпалдың қосындысынан туындайды.

1) Биологиялық және медициналық алғышарттар

  • Эндокриндік «жарылыс»: жыныстық гормондардың, әсіресе ұл балаларда тестостерон деңгейінің күрт өсуі агрессивті реакцияларға бейімділікті арттыруы мүмкін.
  • Ми қызметіндегі органикалық бұзылыстар: жарақаттар, менингит, арахноидит және басқа да неврологиялық жағдайлар мінез-құлықтың реттелуіне әсер етуі ықтимал.

2) Ақпараттық орта және бұқаралық мәдениет ықпалы

Агрессияны күшейтетін ықпалдардың бірі — бұқаралық ақпарат құралдары, кино, бейнежазбалар және компьютерлік технологиялар арқылы таралатын контент. Өтірік, зұлымдық, зорлық-зомбылыққа толы фильмдер мен бейнелер кейбір жеткіншектерде агрессивті модельдерді қалыптастырып, оларды «қалыпты» мінез ретінде қабылдауға итермелеуі мүмкін.

Көптеген жеткіншектер ақпарат құралдары ұсынатын стереотиптерге, кейіпкерлердің «мәнеріне», тіпті нақты адамдарға еліктеуге бейім болады. Әсіресе боевик, детектив сияқты жанрларда кейіпкердің күш көрсету арқылы «бедел» табуы жасөспірім үшін тартымды үлгіге айналып, агрессивті әрекет-қылықты күшейтуі ықтимал.

3) Әлеуметтік қысым және ересектермен қатынас

Ересектермен (ата-ана, мұғалім, мектеп әкімшілігі) қарым-қатынастың сапасы жеткіншектің мінез-құлқына тікелей әсер етеді. Жаңа талаптар мен күтулердің көбеюі, техника-технологиялық өзгерістердің жылдам қарқыны, сондай-ақ ақпараттың шамадан тыс көптігі әлі нақты өмірлік ұстанымы қалыптаспаған жеткіншекке ауыр салмақ түсіруі мүмкін.

  • Ақпараттық «шу»: тұрақсыз эмоциялық күйді, ашушаңдықты, алаңдаушылықты күшейтеді.
  • Экологиялық және экономикалық дағдарыстар: үмітсіздік сезімін тудырып, қоғамға, ересектерге деген ашу-ызаға әкелуі мүмкін.

Отбасында немесе мектепте жағымсыз микроклимат қалыптасса, жеткіншекте жатсыну, қаталдық, қарсылық көрсету сияқты қасиеттер пайда болуы ықтимал. Мұндай жағдайда олар ересектермен ерегісіп, әдейі «керісінше» әрекет ету арқылы агрессивтіліктің объективті алғышарттарын күшейтеді.

4) Мотивация және эмоциялық механизмдер

Жеткіншектердің агрессивті әрекет-қылығының себептерін терең түсінудің тиімді жолы — оның мотивациясын талдау. Бұл мотивацияда негативті сезімдер мен эмоциялар маңызды рөл атқарады:

қаһар ашу үрей-қорқыныш кек қасшылдық жаушылдық

Бұл эмоциялар төбелес, ұру, балағаттау, дене жарақатын келтіру, мүлікті бұзу және басқа да деструктивті әрекеттер түрінде көрінуі мүмкін.

Агрессия кей жағдайда «өзін көрсету» немесе «мойындалу» қажеттілігімен де байланысты: референтті топта белгілі бір орын алу, бедел жинау, әлсіз көрінбеу, өзін жеке тұлға ретінде сезіну сияқты ішкі ниеттер агрессивті мінез-құлыққа түрткі болуы ықтимал.

Агрессивті жеткіншектермен жұмыстың психологиялық-педагогикалық бағыттары

Агрессивті мінез-құлықпен жұмыс жүйелі түрде жүргізілгенде тиімді болады. Тәжірибеде негізгі үш бағыт жиі қолданылады:

  1. 1) Диагностика

    Жеткіншектегі мінез-құлық бұзылысының түрін диагностикалық әдістер арқылы анықтау, қауіп факторларын және триггерлерін нақтылау.

  2. 2) Кеңес беру және ұйымдастырылған іс-шаралар

    Жеткіншекпен жеке және топтық жұмыс, ата-анамен және мектеппен бірлескен кеңестер, әлеуметтік дағдыларды дамытуға бағытталған шаралар.

  3. 3) Тәрбиелік ықпал және ортаға әсер ету

    Тәрбиелік жұмыстың мазмұнын күшейту, сонымен қатар баланы қоршаған ортаға, әсіресе отбасы микроклиматына жүйелі ықпал жасау.

Агрессияны төмендетудің маңызды шарты — жеткіншектің эмоциясын тануына, қауіпсіз түрде білдіруіне және өз әрекетін реттеу дағдыларын дамытуына көмектесу. Бұл жұмыс мектеп–отбасы–маман ынтымақтастығына сүйенгенде нәтижелі болады.