Денсаулыққа абайсызда зиян келтіру 111 бап

Денсаулық — адамның ең қымбат, асыл әрі ардақты қазынасы. Сондықтан денсаулықты адамның ең маңызды байлығы деп бағалауға болады. Бұл байлыққа ешкімнің қол сұғуына немесе зиян келтіруіне жол берілмейді.

Қазақстан Республикасының заңнамасында адам денсаулығын қорғау мәселелері тек 1995 жылғы 30 тамызда қабылданған Конституцияда ғана емес, қылмыстық құқықтың арнайы нормалары арқылы да көрініс табады. Денсаулыққа қарсы қылмыстар — қоғамдық қауіпі жоғары әрекеттердің бірі ретінде құқықтық жүйеде ерекше орын алады.

Ерте кезеңдегі мемлекеттерде денсаулыққа қарсы қылмыстар ең ауыр қылмыстар қатарына жатқызылған. Жаза қолдану тәжірибесінде «қанға қан, жанға жан» қағидасы (талион принципі) немесе ақшалай өтемақы төлеу тәсілі кең тараған.

Осы тұрғыдан құқықтық дамудың ең көне ескерткіштерінің бірі — Хаммурапи заңдар жинағын (б.з.д. 1792–1750 жж.) атап өтуге болады. Бұл кодекстің 196–214-баптарында денсаулыққа қарсы қылмыстар, сондай-ақ медицина қызметі саласында денсаулыққа зиян келтіру мәселелері қамтылған. Жазалау көбіне талион принципі негізінде жүзеге асырылған.

Ежелгі Үнді қоғамында да қоғамдық қатынастарды реттеу жүйесінде денсаулыққа қарсы қылмыстар негізгі құқық бұзушылықтар ретінде қарастырылған. Яғни жеке адамның денсаулығына келтірілген зиян қоғамдық тәртіпке қарсы әрекет деп танылып, оған қатаң жауаптылық белгіленген.

Орта ғасырларда да денсаулыққа зиян келтіру мәселесі көптеген құқықтық жүйелерде көрініс тапты. Мысалы, Русьте «Русская правда» ережелерінде, Батыс Еуропада «Саликалық құқықта» (франктер мемлекеті), Франциядағы «Кутюмдар Бовезиінде», Германияда «Саксон зерцалосында», «Шваб зерцалосында», «Пандекттік құқықта», «Каролинада», сондай-ақ Англиядағы «Жалпы құқық» пен «Әділеттік құқық» жүйесінде денсаулыққа келтірілген зиян үшін көбіне ақшалай өтем төлеу көзделген.

Уақыт өте келе денсаулыққа зиян келтіру әрекеті толыққанды қылмыстық құқық бұзушылық ретінде орнығып, мұндай әрекеттер үшін қамау және бас бостандығынан айыру түріндегі жазалар қолданылатын жүйе қалыптасты.