Қазақша рефераттар

Нашақорлыққа бейім жағдайлар

Жоспар

  1. I Кіріспе
  2. II Негізгі бөлім
    1. 1 Есірткінің тарихы
    2. 2 Жастар арасындағы нашақорлық
    3. 3 Нашақорлыққа бейім жағдайлар
    4. 4 Есірткінің адам ағзасына зияны
    5. 5 Есірткінің табиғаты
  3. III Қорытынды
  4. IV Қолданылған әдебиеттер

Кіріспе

Есірткі — адамзат тарихында бағзы замандардан бері кездесетін қауіпті дерт. Тарихи деректерге сүйенсек, біздің заманымызға дейінгі 2700 жылдары Қытайда анаша пайдаланылған. Көкнәрді Египетте емдік мақсатта және діни ғұрыптарда қолданғаны туралы мәліметтер грек тарихшысы Геродот еңбектерінде де ұшырасады. Есірткінің зияны туралы алғаш жазба қалдырғандардың бірі — шығыс ғұламасы Ибн Сина.

Тарихи белес

XIX ғасырда көкнәрдің таралуы кең етек жайды. Бұл кезеңде Англия мен Қытай арасында опиум үшін соғыс та орын алды.

XX ғасыр

XX ғасырдың ортасында дамыған батыс елдерінде нашақорлық пен есірткі айналымы қауіпті деңгейге жетті. Бұл тұрғыда АҚШ алдыңғы қатарда болды.

Халықаралық бақылау

Есірткіге қарсы күрес XX ғасырдың басында халықаралық сипат алып, арнайы құжаттармен бекітілді. 1946 жылдан бақылау БҰҰ құзырына өтті.

Негізгі бөлім

1) Есірткінің тарихы

Есірткі заттарының таралуы тарихи, әлеуметтік және экономикалық себептермен күшейіп отырған. XIX ғасырда көкнәр кеңінен таралып, халықаралық қақтығыстарға дейін ұласса, XX ғасырда есірткі саудасы трансұлттық сипат алып, қоғам қауіпсіздігіне тікелей қатер төндірді.

2) Жастар арасындағы нашақорлық

Нашақорлыққа көбіне жасөспірімдер шалдығады. Дегенмен соңғы жылдары ересектер арасында да есірткіге әуестенушілердің көбейгені байқалады. Берілген мәлімет бойынша, 2000 жылы нашақорлар саны 1999 жылмен салыстырғанда 98% өскен.

Негізгі сұрақ: жасөспірімдер неге есірткіге әуестенеді?

Бастапқы себептер

  • Білместік және ақпараттың үстірт болуы
  • Иланғыштық, еліктеушілік, топтық қысым
  • Өз әрекетінің салдарын дұрыс бағаламау
  • Өтпелі кезеңге тән мінез-құлық тұрақсыздығы

Жасөспірімдер көбіне ержүректік пен дербестікті көрсету үшін топтарға бірігеді. Мұндай орта үй маңында, би алаңдарында, мектепте де қалыптасуы мүмкін. Топ ішінде алғашқы «сынақтар» жасалып, біреу алкоголь немесе есірткіге жақындаса, уақыт өте бұл әдет басқа мүшелерге де таралады.

Бұзақы ортаға түсуге отбасындағы кикілжің, ата-ананың бақылауының әлсіздігі, мұғалімдердің жеткілікті көңіл бөлмеуі, баланың қолында артық қаражаттың болуы сияқты факторлар ықпал етеді. Кешкі уақытты мәнсіз өткізу, ақылы үйірмелердің қымбаттығы да тәуекелді арттырады.

«Білгіштің» ықпалы

Топқа есірткі көрген «тәжірибелі» адам қосылғанда қауіп күрт өседі. Көп жағдайда нашақорлар басқаларды әдейі тартуға тырысады: есірткіге ақша табу үшін ауқатты жасөспірімдерді «клиентке» айналдыруды көздейді.

Арбау сөздер

«Бір рет қана көрсең нашақор болмайсың», «қиындықты ұмытасың», «тыныштық табасың» деген уәделер тәуекелді мінез-құлықты қалыптастырады.

Тез тәуелділік

Есірткінің ең қауіпті қасиеті — қысқа уақыт ішінде әуестік пен тәуелділіктің қалыптасуы. Бастапқыда «қызық» көрінген әрекет біртіндеп құлдыққа айналады.

3) Нашақорлыққа бейім жағдайлар

Жасөспірімдердің нашақорлыққа бейім болуына әсер ететін негізгі жағдайлар:

  • Ата-ананың уақыт тапшылығы: баланың бос уақытын бақыламау, үйден тыс өміріне назар аудармау.

  • Отбасындағы зиянды үлгі: отбасы мүшелерінің алкоголь ішуі немесе есірткі қолдануы.

  • Үй ішіндегі жанжал: ата-ананың жиі ұрысуы, түсініспеушілік, сүйіспеншіліктің аздығы.

  • Мектептегі алдын алу әлсіздігі: түсіндіру жұмыстарының жеткіліксіз жүргізілуі.

  • Қауіпті орта: достар арасында нашақорлардың болуы, жасы үлкендердің жетегінде жүру.

  • Қол жеткізудің оңайлығы: алкоголь мен есірткінің қолжетімді болуы.

  • Әлеуметтік-экономикалық қиындық: тұрмыстың төмендігі, бос уақытты пайдалы ұйымдастыру мүмкіндігінің шектеулі болуы.

  • Тұқым қуалау тәуекелі: ата-ананың бірінің бұрын маскүнемдікке немесе нашақорлыққа бейім болуы.

4) Есірткінің адам ағзасына зияны

Марихуана және тыныс алу жүйесі

Марихуана қолдану өкпенің қабынуына, бронхитке, кейін өкпе обырына дейін апаруы мүмкін. Ғалымдар оның бауыр мен жүрекке де кері әсерін көрсеткен. Ми қызметіне ықпалы нәтижесінде есте сақтау қабілеті әлсіреп, ұмытшақтық күшейеді, әлеуметтік белсенділік төмендейді.

Опиаттар және инфекциялық қауіп

Опиат тобына жататын есірткілерді (морфин, героин, кодеин, метадон және т.б.) көбіне ине арқылы қолданады. Бұл жағдай ең қауіпті жұқпалардың таралу қаупін күрт арттырады: АИТВ/СПИД, сифилис, гепатит.

Гепатит, сондай-ақ есірткі құрамындағы уытты қоспалар бауырдың ауыр зақымдануына (дистрофия) әкеліп, мүгедектікке соқтыруы мүмкін. Көкнәр шикізаты жиі ацетон, бензол, толуол, сірке ангидриді секілді органикалық еріткіштермен өңделеді; олардың бір бөлігі дайын өнімде қалып, қан арқылы бауырға, жүрекке, миға, өкпеге зиян келтіреді.

Тәуелділік: психикалық және физикалық

Есірткі — табиғи гормондарға еліктейтін химиялық заттар. Ағза есірткі әсеріне жауап ретінде қарсы гормондар бөледі. Есірткі әсері тоқтағаннан кейін де бұл гормондар біраз уақыт бөлінуін жалғастырып, адамның көңіл күйін төмендетіп, әлсіздік пен жабырқауды күшейтуі мүмкін.

Тәуелділік психикалық және физикалық болып бөлінеді. Есірткі тоқтағанда абстиненция (қатты ауырсыну, ұйқысыздық, жүрек айну, мазасыздық, бұлшықет-буын ауруы және т.б.) пайда болуы ықтимал. Ауыр жағдайларда психоз, галлюцинация, сандырақтау сияқты қауіпті психикалық бұзылыстар туындауы мүмкін.

Героиннің ерекше қаупі

Героин — ең қауіпті есірткілердің бірі. Тұрақты қолданғанда тәуелділік өте тез қалыптасады: күнделікті қабылдаған жағдайда шамамен 10 күн ішінде орнығуы мүмкін. Күре тамырға енгізілгеннен кейін қысқа уақыттық күшті ләззат пен эйфория байқалып, артынан 6–8 сағаттан соң абстиненция басталады. Оның шегі 2–3 күнде күшейеді.

5) Есірткімен байланысты мінез-құлық белгілері және әрекет жоспары

Жасөспірімдегі ықтимал белгілер

  • Ашушаңдық, шектен тыс тітіркенгіштік, күмәншілдік
  • Сабақтан қалу, үлгерімнің төмендеуі, қызығушылықтың жоғалуы
  • Үйге кеш келу, күндізгі ұйқының көбеюі
  • Тәбеттің күрт өзгеруі (қомағайлық немесе тамақтан бас тарту)
  • Көздің қанталауы, бұлыңғырлануы, ерекше түтін иісінің сезілуі

Ине арқылы қолдануға тән белгілер

  • Ауа райына қарамастан ұзын жең кию (ізді жасыру)
  • Киім мен сырт келбетке немқұрайдылық, әлсіреген түр
  • Көз қарашығының шамадан тыс кеңеюі немесе тарылуы
  • Теңселу, тежелу, бір нүктеге ұзақ қадалу
  • Есірткі болмай қалса: қалшылдау, суық тер, іш өту, құсу, күшті мазасыздық

Егер күдік болса не істеу керек?

  1. 1 Саспай, салмақты қалыпты сақтаңыз; айқай мен қорқыту жағдайды ушықтыруы мүмкін.
  2. 2 Алдымен дәрігер-наркологпен жеке кеңесіңіз: нақты белгілерді, күдіктің себептерін түсіндіріңіз.
  3. 3 Мәселенің мәні айқындалғаннан кейін ғана жасөспірімді маманға апарыңыз.

Жас ерекшелігіне қарай алдын алу

9–12 жас

Бұл жаста темекіні «мәртебе» санау, арзан улы химикаттарды иіскеу сияқты қауіптер кездесуі мүмкін. Ата-ана зияны туралы жиі, бірақ жалықтырмай, нақты мысалмен түсіндіруі керек.

13–15 жас

«Анаша нашақорлық емес» деген қате түсінік жиі болады. «Жеңіл есірткіден» басталып, тәуелділікке ұласатынын, психика мен денсаулықты бұзатынын түсіндіру маңызды.

16–18 жас

Ашық, ересек адаммен сөйлескендей диалог қажет: қорқыту емес, нақты дәлел мен мысал әсер етеді. Қылмыстық және әлеуметтік салдарды да анық айту керек.

Ең маңызды қағида: ата-ана өз іс-әрекетімен «үлгі» көрсетеді. Балалар, әсіресе 14 жасқа дейін, ата-анасына қатты еліктейді. Сондықтан алкоголь, темекі, есірткі қолдануды «ересектік белгісі» ретінде көрсетуге жол бермеу қажет. Сонымен қатар есірткіні қолдану, сақтау немесе сату заңмен қудаланатынын үнемі еске салып отырған дұрыс.

Қорытынды

Ең үрей тудыратын құбылыстардың бірі — жастардың нашақорлыққа қатысты көзқарасының өзгеруі және төзімділіктің артуы. Алдын алудың басты мақсаты — «кайф алуға» бағытталған алғашқы қызығушылыққа қарсы берік ұстаным қалыптастыру.

Бұл үшін мұғалімдер, ата-аналар, құқық қорғау органдары мен заңгерлер бірлесіп, жүйелі түрде жұмыс істеуі қажет. Әуесқойлық пен еліктеу көптеген жасты тұңғиыққа итермелейді; оған қарсы ең тиімді құрал — уақытылы әңгіме, сенімді байланыс, пайдалы орта және нақты әрекет жоспары.

Қолданылған әдебиеттер

  • Қазақстан Республикасында нашақорлыққа және есірткі бизнесіне қарсы күрестің 2009–2011 жылдарға арналған бағдарламасы. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 27 мамырдағы №784 қаулысы.

  • Баландин А., Баландина Л., Джанибеков В. Самые опасные наркотики. Гроссмедиа, 2008.

  • Сердюкова Н. Б. Наркотики и наркомания. Ростов-на-Дону, 2000.

  • «Егемен Қазақстан» газеті. 2006, №25.