Кәсіпорын шығындарын басқару және талдау
Мазмұны
- Кіріспе —
-
1. Кәсіпорындағы шығындар құрылымын ұйымдастыру мен басқарудың теориялық негіздері —
- 1.1 Шығындардың экономикалық мәні және олардың жіктелімі —
- 1.2 Кәсіпорын шығындарын басқару және талдау —
-
2. Шығындарды калькуляция баптары бойынша талдау —
- 2.1 Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы мен өтімділігін талдау —
- 2.2 Шығындарды басқару тиімділігін арттыру бойынша шаралар —
- Қорытынды —
- Пайдаланылған әдебиеттер тізімі —
- Қосымшалар —
Кіріспе
Бұл курстық жұмыстың тақырыбы — негізгі өндіріс шығындарын талдау. Жұмыста шығын ұғымы, басқару есебіндегі орны, өнімнің өзіндік құнын анықтау үшін шығындардың жіктелуі, сондай-ақ өндіріс шығындарын есепке алу мәселелері қарастырылады.
Жұмыстың құрылымы
1-бөлімде шығын ұғымына анықтама беріліп, оның жіктелуі түсіндіріледі. Сонымен бірге «шығын» және «шығыс» түсініктерінің айырмашылығы сипатталады.
2-бөлімде өндіріс шығындарын есепке алу, калькуляция баптары бойынша есептеу және шығын құрылымы, сондай-ақ аяқталмаған өндіріс пен көмекші өндірістер есебі қарастырылады.
Өндірістік есептің негізгі міндеттерінің бірі — қаржылық есептілікті жасау үшін тікелей өндірістік шығындарды, яғни өнімнің өзіндік құнын анықтау. Бухгалтерлік есеп деректері көптеген басқарушылық сұрақтарды шешу үшін қажет, сондықтан ақпаратты тіркеу мен жүйелеудің тиімді жүйесін құру маңызды.
Бухгалтерлік ақпаратты жіктеудің көптеген тәсілдері бар және олардың бірін «эталон» деп бөлу мүмкін емес, өйткені жіктеу ақпараттың мақсатына байланысты қалыптасады. Оңтайлы басқару шешімдерін қабылдау үшін ұйымның өндірістік қызметінің барлық кезеңдеріндегі шығындарды білу қажет.
Басқару есебіндегі шығындар: ақпарат қалай қалыптасады?
Басқару есебінде бухгалтерлік ақпаратты қалыптастыру қағидаттары үш бағытта қолданылады. Олардың ішіндегі өзекті бағыты — өндірістік есеп. Оның негізгі мақсаты — өнімнің (жұмыстың, қызметтің) өзіндік құнын анықтау үшін өндіріс шығындары және өнімді сатудан күтілетін табыс туралы есептік мәліметтерді алу.
Қарастырылатын сұрақтар
- Шығындарды тікелей және жанама бөліп көрсету.
- Материалдардың қозғалысын және өндірісте қолданылуын есепке алуды ұйымдастыру.
- Өндірістік жұмысшылардың еңбекақысы, сондай-ақ өндірістік үстеме шығындар есебі.
- Үстеме шығындарды өнім түрлерінің өзіндік құнына жатқызу тәртібі.
Калькуляциялау тәсілдері
Шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауда әртүрлі әдістер қолданылады:
Сонымен қатар кешенді өндірісте өнім түрлерінің өзіндік құнын анықтау үшін қысқартылған калькуляция (тұрақты шығындарды қоспай) және толық тарату әдісі қарастырылады.
Шығындарды талдау не үшін қажет?
Шығыстарды талдау олардың тиімділігін анықтауға, артық жұмсаудың бар-жоғын бағалауға, жұмыстың сапалық көрсеткіштерін тексеруге, бағаны дұрыс есептеуге, сондай-ақ шығындарды реттеу мен бақылауға көмектеседі. Бұдан бөлек, талдау өндірістің пайдасы мен тиімділігін жоспарлаудың негізін қалыптастырады. Сондықтан шығындар басқару есебінің негізгі объектілерінің бірі болып саналады.
Бақылау және бюджеттеу
Егер белгілі бір пайда болу орнында барлық шығындар жинақталатын тәсіл қолданылса, шығындарды бақылау жүйесінде бюджеттік-сметалық әдісті пайдалану анағұрлым тиімді болады.
Топтастырудың екі тәсілі
- Кәсіпорын қызметімен байланысты тікелей және жанама шығындар.
- Барлық өнім түрлеріне ортақ сипаттағы және жекелеген өнімге тікелей жатқызылмайтын жанама шығындар.
Тікелей шығындар әдетте өнімнің жекелеген түрлері бойынша нақты есептеледі.
Өндірістік шығын есебінің объектілері
Өндірістік есепті ұйымдастыру шығын есебінің объектісі не болып саналатынына байланысты кәсіпорында белгілі бір топтастыруды талап етеді. Мұндай жағдайда шығындарды: түрлері, пайда болған жерлері, жауапкершілік орталықтары және шығынды көтерушілер бойынша есептеу жүргізілуі мүмкін.
Түрлер бойынша есеп: не береді?
Түрлер бойынша шығын есебі қорытынды бақылау үшін қажет. Ол кәсіпорынға өндірістік өнімнің өзіндік құн құрылымын анықтауға, яғни өзіндік құн элементтерінің жалпы шығындар көлеміндегі пайыздық үлесін есептеуге және өзіндік құнды төмендету бойынша қолда бар резервтерді айқындауға мүмкіндік береді.
Шығындарды есептеу бағыттары
Өндіріске арналған шығындар есебін мақсатты түрде дербес жүргізуді талап ететін қызмет аумағы — шығындарды есептеу бағыты болып табылады. Тауардың өзіндік құнын калькуляциялау, яғни белгілі бір қызмет бойынша пайдаланылған ресурстарды бағалау қажеттілігі — осы бағыттардың айқын мысалы.
Басшылық үшін нәтижелер
- Кәсіпорынның және құрылымдық бөлімшелерінің жұмыс тиімділігін жан-жақты бақылау.
- Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауға қажетті ақпаратты қалыптастыру.
- Өнім түрлері арасында қосымша шығындарды әділ бөлу.
Қысқаша түйін
Шығындарды сауатты есепке алу мен талдау кәсіпорынға өзіндік құнды дәл анықтауға, баға белгілеуді негіздеуге, бақылауды күшейтуге және басқарушылық шешімдердің сапасын арттыруға мүмкіндік береді.