Қазақша рефераттар

Жұмыспен қамту және жұмысқа орналастыруды құқықтық реттеу туралы қазақша реферат

Әлеуметтік әріптестік, ұжымдық шарт және жұмыспен қамтуды құқықтық реттеу

Халықты жұмыспен қамту саласындағы құқықтық, экономикалық және ұйымдық қатынастар Қазақстан Республикасының «Халықты жұмыспен қамту туралы» 2001 жылғы 23 қаңтардағы Заңымен реттеледі. Бұл заң азаматтардың еңбек ету еркіндігін сақтай отырып, жұмыспен қамтуды ұйымдастырудың негізгі қағидаларын белгілейді.

Жұмыспен қамтылу ұғымы

Жұмыспен қамтылу — азаматтардың жеке қажеттіліктерін қанағаттандыруға байланысты, табыс немесе кіріс әкелетін және Конституцияға, заңдарға, өзге де нормативтік құқықтық актілерге қайшы келмейтін қызметі.

Азаматтардың мамандықты, қызмет түрін және жұмыспен қамтылу сипатын таңдауы — олардың ерікті шешіміне негізделеді. Жұмыспен қамтылу тек ақылы еңбекпен шектелмейді: бала тәрбиелеу, үй шаруашылығын жүргізу, қоғамдық қызмет сияқты ақы төленбейтін қызмет түрлері де қамтылады.

Еңбек ету бостандығы

Заңда көзделген жағдайлардан басқа кезде азаматтарды еңбек етуге әкімшілік жолмен немесе өзге де мәжбүрлеу нысандарымен тартуға жол берілмейді. Қазақстан Республикасы Конституциясының 24-бабының 1-тармағына сәйкес, әркімнің еңбек ету бостандығына, қызмет пен кәсіп түрін еркін таңдауға құқығы бар. Еріксіз еңбекке тек сот үкімі бойынша немесе төтенше жағдай, соғыс жағдайы кезінде ғана жол беріледі.

Жұмыспен қамтылған азаматтардың санаттары

Заңда жұмыспен қамтылған азаматтардың негізгі санаттары айқындалған. Оларға, атап айтқанда, төмендегілер жатады:

  • Жеке еңбек шарты бойынша (толық немесе толық емес жұмыс уақыты жағдайында) жұмыс істейтіндер

  • Сыйақы үшін жұмыс орындайтын немесе өзге де ақы төленетін қызмет атқаратындар

  • Кәсіпкерлік қызметпен айналысатындар

  • Өз бетімен жұмыспен айналысатындар

  • Қосалқы кәсіпшілікпен айналысып, өнімді шарттар бойынша өткізетіндер

  • Азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттар бойынша жұмыс орындайтындар

  • Өндірістік кооперативтердің мүшелері

  • Ақылы қызметке сайланған, тағайындалған немесе бекітілген тұлғалар

  • Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерінде және өзге де әскери құрылымдарда қызмет атқаратын азаматтар

Мемлекеттік жұмыспен қамту саясатының бағыттары

Қазақстан азаматтардың нәтижелі жұмыспен қамтылуына және жұмысты еркін таңдауына жәрдемдесетін саясат жүргізілуін қамтамасыз етеді. Мемлекеттік саясаттың негізгі қағидалары мына бағыттарға бағдарланған:

  1. Республика азаматтарына, Қазақстанда тұрақты тұратын шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдарға қызмет пен кәсіп түрін еркін таңдауға тең мүмкіндіктер беру, әділ және қолайлы еңбек жағдайларын қамтамасыз ету, жұмыссыздықтан әлеуметтік қорғау.

  2. Нәтижелі жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету, жұмыссыздықты азайту және жаңа жұмыс орындарын ашу.

  3. Білім беру жүйесін еңбек нарығының қажеттіліктеріне сәйкес кадрлар даярлауға бағдарлау (инвестициялық саясат пен даму перспективаларын ескере отырып).

  4. Азаматтардың заңға сай еңбек және кәсіпкерлік бастамаларын қолдау, өнімді және шығармашылық еңбек қабілетін дамытуға жәрдемдесу.

  5. Бар жұмыс орындарын сақтайтын және жаңа жұмыс орындарын, оның ішінде нысаналы топтарға арналған жұмыс орындарын ашатын жұмыс берушілерді ынталандыру.

  6. Уәкілетті орган және жеке жұмыспен қамту агенттіктері арқылы еңбек делдалдығын ұйымдастыру.

  7. Шетелдік жұмыс күшін тартуға, сондай-ақ Қазақстаннан шетелге жұмыс күшін шығаруға байланысты қызметті лицензиялау.

  8. Шетелдік жұмыс күшін тартуға квота белгілеу арқылы ішкі еңбек нарығын қорғау.

  9. Жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету жөніндегі республикалық іс-шараларды жергілікті атқарушы органдар қолданатын шаралармен ұштастыру.

  10. Халықты жұмыспен қамту саласындағы қызметті экономикалық және әлеуметтік саясаттың өзге бағыттарымен үйлестіру.

  11. Еңбек нарығының бірыңғай ақпараттық базасын қалыптастыру.

  12. Мемлекеттік органдардың жұмыспен қамту шараларын әзірлеу мен іске асыру жөніндегі қызметін үйлестіру, реттеу және орындалуын бақылау.

  13. Азаматтардың шетелдегі және шетелдіктердің Қазақстан аумағындағы еңбек қызметіне қатысты мәселелерді қоса алғанда, жұмыспен қамту проблемаларын шешуде халықаралық ынтымақтастықты ұйымдастыру.

  14. Жұмыс берушілер мен қызметкерлердің мемлекеттік жұмыспен қамту саясатын әзірлеуге және іске асыруға қатысуын қамтамасыз ету.

  15. Жұмыспен қамту саясатымен үйлестірілген, қосымша жұмыс орындарын ашуды ынталандыратын қаржы, салық және инвестициялық саясат жүргізу.

Қорытынды мәні

Жұмыспен қамтуды құқықтық реттеу еңбек ету бостандығын қамтамасыз етуге, жұмыспен қамтылғандардың құқықтық мәртебесін нақтылауға және мемлекет, жұмыс беруші мен қызметкер мүдделерін теңгерімді үйлестіруге бағытталған. Бұл жүйе еңбек нарығын тұрақтандыруға, жұмыссыздықты қысқартуға және азаматтардың әлеуметтік қорғалуын күшейтуге қызмет етеді.