Аралас экономикада нарықтық қатынастар дамуының негізгі ерекшелігі
Кіріспе
Курстық жұмыстың тақырыбы: аралас экономика, оның мәні және ерекшеліктері.
Курстық жұмыстың мақсаты: аралас экономиканың мазмұнын, мәнін және белгілерін ашып көрсету; аралас экономиканың қалыптасуының материалдық-техникалық негізін талдау; Қазақстан Республикасында аралас экономиканы қалыптастырудағы қызмет ету заңдылықтарының ерекшеліктерін сипаттау; сондай-ақ аралас экономика жағдайында нарықтық қатынастардың дамуының негізгі ерекшеліктерін толық көрсету.
Жұмыс құрылымы кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан және қосымшадан тұрады. Жалпы көлемі — 32 бет.
Аралас экономиканың мәні
Аралас экономика — нарықтық, әкімшілік-бұйрықтық және дәстүрлі элементтер қатар өмір сүретін экономикалық жүйе. Мұндай жүйе экономикалық тепе-теңдікті сақтауға, қоғамдағы тұрақтылықты қамтамасыз етуге және өндірістің өзгермелі жағдайларына бейімделуге бағытталады.
Тәжірибе көрсеткендей, Батыстағы нарықтық экономика шағын бизнес сияқты өндірістен шет қалуы ықтимал еңбек ресурстарын сіңіретін тетіктерсіз және мемлекеттің реттеуші рөлінсіз толыққанды жұмыс істей алмайды. Сондықтан аралас экономиканың алғашқы әрі негізгі көріністерінің бірі — экономиканы реттеуге мемлекеттің қатысуы.
Мемлекеттік араласудың негізгі бағыттары
- Сұранысты ынталандыру арқылы экономикалық белсенділікті арттыру
- Салықтық реттеу негізінде инвестицияны ынталандыру
- Амортизациялық саясатты жеделдету және басқа да құрылымдық шаралар
Негізгі белгілері және институционалдық байланыстар
Аралас экономикаға тән маңызды белгілердің бірі — мемлекет пен бизнестің өзара байланысы. Бұл байланыс тікелей ғана емес, әртүрлі аралық институттар арқылы да іске асады: өнеркәсіптік, сауда және саяси топтар қоғамдық өндірісті реттеуге ықпал етеді. Мұнда мүдделер қақтығысы мен саяси лоббизм сияқты құбылыстардың да орны бар.
Тарихи алғышарт
Қоғамдық шаруашылықты жүргізудің екі түрлі тәсілінің қатар қолданылуы аралас экономиканың тарихи алғышартын қалыптастырды. Бұл құбылыс бұрынғы жүйенің ішінде жаңа қатынастардың пайда болып, бір өндіріс түрінің екіншісімен алмасуына негіз болды.
Әлеуметтік логика
Аралас экономикада экономикалық тетіктер қысымға емес, ынталандыруға және келісімге сүйенеді. Мұнда әртүрлі меншік нысандары мен шаруашылық жүргізу тәсілдері өзара толықтырып, қоғамның тұрақты дамуына қызмет етеді.
Мемлекеттік меншік және ірі салалардағы қажеттілік
Аралас экономиканың басты белгілерінің бірі — мемлекеттік меншіктің болуы. Себебі кейбір стратегиялық салаларда жеке сектордың қаржылық және ұйымдастырушылық мүмкіндігі жеткіліксіз болуы мүмкін.
Жеке сектор үшін күрделі бағыттардың мысалдары
- Теміржол көлігі
- Атом энергетикасы
- Ғарыштық техника және жоғары технологиялық өндірістер
Бұл салалар ауқымды қаржыны ғана емес, сонымен бірге қоғамның елеулі ресурстары мен үйлестірілген күш-жігерін талап етеді және шаруашылықтың өзге секторларына тікелей ықпал етеді.
Нарыққа өту және меншік нысандарының әртүрлілігі
Нарықтық қатынастарға көшу барлық елде біркелкі жүрмейді. Бұл айырмашылықтар өндіріс салаларының ерекшелігіне, капиталдың көлеміне және меншіктің әртүрлі нысандарын қабылдау қажеттілігіне байланысты.
Іске асу формалары
Нарықтық қатынастарға өту әртүрлі ұйымдастырушылық және меншік формалары арқылы жүзеге асады: ұжымдық меншікке көшу, кооперациялау, жекелей еңбек ету және басқа да нұсқалар. Нақты таңдау қоғамның және саланың жағдайына тәуелді.
Осыған байланысты өндіріс орындары мен мекемелердің ұйымдық-құқықтық формалары да әрқилы болады: әртүрлі меншік иелері қаржысын біріктіретін құрылымдар, кооперативтер, мемлекеттік-жекеменшік серіктестік тетіктері және т.б.
Экономикалық жүйелер арасындағы орны
Аралас экономика — экономикалық жүйелердің бір типі. Бұдан өзге кең таралған типтерге дәстүрлі экономика, әкімшілік-әміршіл экономика және нарықтық экономика жатады.
Индустриалдық қоғам жағдайындағы заңдылықтар
Қазіргі индустриалдық даму кезеңінде аралас экономика белгілі бір заңдылықтармен сипатталады. Бұл заңдылықтар тауарлы өндіріс пен ұжымдық өндірістің жалпы қағидаларына тәуелді. Аралас экономика шаруашылық жүргізу жүйесі ретінде тек ұжымдық өндірісті дамытып қана қоймай, ең алдымен тауарлы қатынастарды тереңдетеді.
Тауарлы қатынастар ауқымының кеңеюі көптеген елдердің экономикасын қамтуымен байқалады: тауар заңдарының әрекеті күрделенеді, жаңа элементтер пайда болады және бұл өзгерістер ұжымдық өндірістің дамуына ықпал етеді.
Өтпелі экономикадан айырмашылығы
Аралас экономиканың өтпелі экономикадан айырмашылығы мынада: өтпелі экономика қоғамның формациялық даму деңгейін және қайта құру үдерістерін ұйымдастыруды сипаттайды, ал аралас экономика — әртүрлі экономикалық тетіктердің ұзақ мерзімді қатар жұмыс істеу логикасын көрсететін тұрақты жүйелік сипат.