Қазақша рефераттар

Топырақтың физикалық қасиеттері

Семинар сабағы: топырақтың физикалық қасиеттері

Бұл семинардың негізгі бағыты — топырақтың физикалық қасиеттерін жүйелі түрде қарастыру, олардың топырақ құнарлылығына ықпалын және экологиялық маңызын талдау.

Сабақтың мақсаты

Топырақтың физикалық қасиеттерін, олардың құнарлылыққа әсерін және табиғи ортадағы рөлін түсіндіру және бағалау.

Негізгі нәтиже

Құрылым, нығыздық, кеуектілік, су режимі және физика-механикалық көрсеткіштердің өзара байланысын ажыратып, практикалық қорытынды жасау.

Семинар сұрақтары

  1. 1 Топырақтың құрылымы.
  2. 2 Топырақтың су қасиеттері.
  3. 3 Топырақтың физика-механикалық қасиеттері.
  4. 4 Топырақтың қарсылық білдіруі (қаттылығы және буферлігі).

Әдістемелік нұсқаулар

Топырақтың физикалық қасиеттерін оқу барысында төмендегі негізгі сипаттамаларға сүйеніп талдау жасау ұсынылады: суға төзімді құрылым, ауа өткізгіш кеуектілік, ылғалды жақсы сіңіру және ұстап тұру қабілеті, сондай-ақ өңдеуге қолайлы физика-механикалық көрсеткіштер.

1) Құрылым және оны анықтайтын факторлар

Топырақ құрылымын сипаттауға міндетті түрде тоқталыңыз. Себебі тау жыныстарының минералдық және гранулометриялық құрамы топырақтың физикалық қасиеттеріне белгілі бір деңгейде әсер етеді.

Құрылым бөліктерінің ірілі-уақтылығы көбіне механикалық құрамға, сондай-ақ топырақта өсетін өсімдіктердің тамыр жүйесінің дамуына байланысты.

Назарда ұстаңыз

Құрылым — су, ауа және жылудың топырақ ішінде қозғалуын реттейтін негізгі “қаңқа”. Сондықтан ол топырақ түзілу үдерісінде шешуші рөл атқарады.

2) Нығыздық және кеуектілік

Келесі маңызды мәселе — топырақ нығыздығы, яғни топырақ фазасындағы барлық қатты заттардың интеграцияланған (жиынтық) тығыздығы. Бұған қатар топырақтың борпылдақ және қуысты болу қасиеті қарастырылады.

Бұл көрсеткіштер топырақтың тығыздығы мен жұмсақтығын, сондай-ақ құрылым бөліктері арасындағы қуыстардың деңгейін сипаттайды.

Түйін

Қуыстардағы ауа, су және жылудың қозғалысы топырақтың түзілу үдерісін және өсімдік тіршілігін тікелей айқындайды.

3) Су қасиеттері: нені оқып-үйрену керек

Екінші сұраққа дайындықты топырақтың су қасиеттерін жүйелеуден бастаңыз. Төмендегі көрсеткіштерді жеке-жеке анықтап, олардың өзара байланысын талдаңыз.

Су сыйымдылығы

Топырақтың суды сіңіріп, белгілі мөлшерде ұстап тұру мүмкіндігі.

Су өткізгіштігі

Судың топырақ қуыстары арқылы қозғалу (сіңу) жылдамдығы.

Судың жоғары көтергіштігі

Капиллярлық күш әсерінен ылғалдың жоғары қарай көтерілу қабілеті.

Гигроскопиялылығы

Ауадан су буын сіңіру қасиеті.

Буланғыштығы

Ылғалдың топырақ бетінен булану қарқыны.

Тоңдануы мен жібуі

Маусымдық температура өзгерісіне байланысты су режимінің ауысуы.

4) Физика-механикалық қасиеттер

Үшінші сұрақты қарастырғанда келесі қасиеттерге міндетті түрде назар аударыңыз: топырақтың жабысқақтығы, ісінуі мен отыруы, сондай-ақ майысқақтығы (пластикалығы).

Жабысқақтық

Топырақ бөлшектерінің бір-біріне және құрал бетіне жабысып қалуға бейімділігі; өңдеу сапасына әсер етеді.

Ісіну және отыру

Ылғалдану кезінде көлемнің ұлғаюы және құрғағанда кемуі; құрылым тұрақтылығына ықпал етеді.

Майысқақтық (пластикалылық)

Топырақтың пішінін сақтап, деформацияға ұшырау қабілеті; механикалық құраммен тығыз байланысты.

5) Қарсылық білдіру: қаттылық және буферлік

Топырақтың қаттылығы — сыртқы өзгертуші күшке (механикалық әсерге) қарсыласу қабілеті. Ал топырақтың өз ортасының қышқылдануы немесе сілтіленуіне қарсы тұруы — буферлігі (төзімділігі).

Маңызды ескерту

Қаттылық пен буферлік — табиғаты бөлек қасиеттер. Оларды анықтау әдістерін және экологиялық салдарын бір-бірімен шатастырмай ажырата білу қажет.

Әдебиеттер

  1. Жамалбеков Е. Ү., Білдебаева Р. М. Жалпы топырақтану және топырақ географиясы. Алматы, 2000. ҚҰУ.
  2. Герасимов И. П., Глазовская М. А. Основы почвоведения и географии почв. М.: Изд. МГУ, 1980.
  3. Геннадиев А. Н. Почвы и время: Модели развития. М.: Изд. МГУ, 1990.
  4. Глазовская М. А. Почвы мира. В 2-х томах. М., 1973.
  5. Крупенников И. А. История почвоведения. М.: Наука, 1981. 328 с.

Реферат тақырыптары

  • Топырақ ылғалдылығының өсімдіктер тіршілігіндегі рөлі.
  • Топырақтың физикалық қасиеттерінің топырақты мекендейтін тірі ағзаларға әсері.
  • Топырақтың физикалық қасиеттері және оның экологиялық маңызы.