Қазақша рефераттар

Аккредитивтегі ақша қаражаттары шоты

Банктегі арнайы шоттардағы операциялар есебі

Кәсіпорындардың банктердегі арнайы шоттарында жүргізілетін операцияларының есебі 42 «Банктегі арнайы шоттардағы ақша қаражаттары» бөлімшесінің шоттарында көрсетіледі. Бұл бөлімше, әдетте, мына шоттарды қамтиды: 421 «Аккредитивтегі ақша қаражаттары», 422 «Чек кітапшаларындағы ақша қаражаттары», 423 «Банктердегі арнайы шоттардағы нақты ақша қаражаттары».

421 — «Аккредитивтегі ақша қаражаттары»

Бұл шотта аккредитивтегі ақша қаражаттарының қозғалысы есепке алынады. Аккредитив — клиенттің тапсырмасы бойынша банк-эмитенттің контрагент (жабдықтаушы) пайдасына беретін, сөзсіз орындалуға тиіс төлем міндеттемесі.

Аккредитив түрлері

  • Жабылатын (депоненттелген) немесе жабылмаған (кепілдік берілген).
  • Кері қайтарылатын немесе кері қайтарылмайтын.

Әрбір аккредитивте оның кері қайтарылатын не кері қайтарылмайтын екені міндетті түрде нақты көрсетілуі тиіс.

Кері қайтарылатын аккредитив

Кері қайтарылатын аккредитив банк-эмитент тарапынан жабдықтаушымен алдын ала келісусіз өзгертілуі немесе күшін жоюы мүмкін (мысалы, шарт талаптары орындалмаған жағдайда).

Мұндай өзгерістер жөніндегі барлық өкімдер төлеушіден жабдықтаушыны хабардар ететін банкке тек банк-эмитент арқылы жеткізіледі.

Кері қайтарылмайтын аккредитив

Кері қайтарылмайтын аккредитив — банк-эмитенттің аккредитив шарттары толық орындалған кезде төлемді жүзеге асыру жөніндегі қатаң міндеттемесі.

Жабдықтаушы пайдасына ашылған кері қайтарылмайтын аккредитив жабдықтаушының келісімінсіз өзгертілмейді және күшін жоймайды. Егер аккредитив шарттарында көзделсе, жабдықтаушы аккредитивті пайдаланудан мерзімінен бұрын бас тарта алады.

Маңызды қағидалар және бухгалтерлік жазбалар

  • Аккредитив, әдетте, бір ғана жабдықтаушымен есеп айырысуға арналған.
  • Банк кінәсінен болған кемшіліктерден басқа, жабдықтаушыға қатысты даулар банктің қатысуынсыз тараптардың арасында шешіледі.

Аккредитив ашылған кезде:
Егер қысқа немесе ұзақ мерзімді банк несиелері есебінен ұсынылса — 601 «Банк несиелері» кредиттеледі; ал есеп айырысу шотынан ұсынылса — 441 «Есеп айырысу шотындағы ақша қаражаттары» кредиттеледі. Екі жағдайда да 421 шоты дебеттеледі.

Жабдықтаушы шотын төлеу: 421 шотының кредиті және 671 «Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айырысу» шотының дебеті бойынша көрсетіледі.

Пайдаланылмаған аккредитивті кері қайтару (толық/ішінара): тиісті шоттардың (мысалы, 441, 601 және т.б.) дебеті және 421 шотының кредиті бойынша көрсетіледі.

422 — «Чек кітапшаларындағы ақша қаражаттары»

Бұл шот бойынша есеп чек кітапшаларындағы чектер арқылы жүргізіледі. Чек — чек берушінің (клиенттің) өз банкіне берген жазбаша тапсырмасы: өз шоты есебінен чек ұстаушының шотына белгілі бір соманы аудару туралы құжат.

Қолданылуы және түрлері

Чектер тауарлы-материалдық құндылықтар үшін төлем жасауға, көрсетілген қызметтер үшін есеп айырысуға және Қазақстан Республикасының чектермен есеп айырысу жөніндегі ережелерінде көзделген өзге жағдайларда қолданылады.

  • Есеп айырысу чек кітапшаларындағы чектер.
  • Салым иесінің чек кітапшасындағы чектер (әдетте жеке тұлғаларға қатысты, мұнда кәсіпорындық есеп айырысу қарастырылмайды).

Чектер тек теңгемен беріледі.

Чек кітапшасының құрылымы

Чек кітапшасы, әдетте, 25 беттен тұрады. Әр бет екі бөлімнен құралады: чектің өзі және түбіртек.

Кітапшада көрсетілген мерзім өткеннен кейін жазылған чектер жарамсыз болып саналады және төлеуге қабылданбайды.

Чек кітапшасын алу тәртібі

Кәсіпорын чек кітапшасын алу үшін банкке белгіленген нысанда өтініш ұсынады. Өтінішке шот бойынша операцияларға қол қою құқығы бар тұлғалардың қолдары қойылып, мөр басылады.

Чек кітапшасының ең төменгі және ең жоғарғы сомасын клиенттің қаржылық сұранысын білетін банк-эмитент белгілейді.

Шектеулер және реквизиттер

Чек кітапшаларындағы чектерді мына жағдайларда пайдалануға рұқсат етілмейді: тауарлар мен қызметтерге алдын ала төлем жасау, сондай-ақ жеке тұлғалармен есеп айырысу.

Чектерді жазып бергенде нөмірлердің бірізділігі сақталуы тиіс.

Чекте толтырылатын реквизиттер

  • Сома (санмен және жазбаша).
  • Жазылған күні (күні мен жылы — санмен, айы — жазбаша).
  • Қолы және мөрі (тіркеу карточкасындағы үлгіге сәйкес).

Түбіртекте көрсетілетін мәліметтер

  • Операцияға дейінгі қалдық.
  • Чек сомасы.
  • Жаңа қалдық (санмен және жазбаша), чек жазылған күн және қол.

Бухгалтерлік жазбалар және бақылау

Чек кітапшасын ашуға (толықтыруға) қаражат аударылғанда: 422 шоты дебеттеледі, ал мына шоттар кредиттеледі: 441 — есеп айырысу шотынан төленген сомаға; 601 — несие қаражаты есебінен төленген сомаға.

Кітапша чектері бойынша төлем жасау үшін чек ұстаушылар чектерді банкке чек реестрімен (нысаны №0401007) ұсынады.

Чек кітапшаларын есеп беруге жабдықтаушыларға және басқа тұлғаларға беру келесі тәртіппен көрсетіледі: 334 «Басқа да дебиторлық қарыздар» шотындағы «Өздеріне берілген чек кітапшалары бойынша есеп беретін тұлғалар» талдамалық шоты дебеттеледі және 687 «Басқа да кредиторлық қарыздар» шотындағы «Чек кітапшалары бойынша есеп беруші тұлғалармен есеп айырысу» талдамалық шоты кредиттеледі.

Төленген чектердің сомасы

Төленген чектердің сомасына: 687 шоты дебеттеледі және 422 шоты кредиттеледі.

Төлеуге ұсынылған чектер бойынша жазбалар

Жабдықтаушының немесе өзге тұлғаның есебіне сәйкес төлеуге ұсынылған чек сомасына 687 шотының кредиті және төмендегі шоттардың дебеті бойынша жазба жасалады:

  • 201, 203, 204, 205, 206 — чектермен төленген көлік-дайындау шығындары.
  • 811 — чектермен төленген сатып-өткізуге байланысты шығындар.
  • 671 — жабдықтаушылар мен мердігерлер шоттарының төлемі.
  • 301 — сатып алушылар есебіне жатқызылған су жолы фрахтасы мен теміржол тарифтері.

Қалдықтарды салыстыру

334 және 687 шоттары бойынша қалдықтар бірдей болуы керек. Ал 334/687 шоттарының қалдықтары мен 422 шотының қалдықтары арасындағы айырмашылық пайдаланылған, бірақ банк әлі төлеп бермеген чектер сомасын көрсетеді.

423 — «Банктердегі арнайы шоттардағы нақты ақша қаражаттары»

Бұл шотта айрықша сақтауды талап ететін қаражаттар есепке алынады. Арнайы шоттарға қаражат түскен кезде 423 шоты дебеттеледі, ал төмендегі шоттар кредиттеледі:

Қаражаттың келіп түсуі

  • 441 — есеп айырысу шотынан арнайы шотқа қаражат аударылғанда.
  • 726 — жергілікті/республикалық бюджеттен, кәсіподақтан және өзге ұйымдардан қаражат түскенде.

Қаражатты жұмсау

Арнайы шоттардағы қаражатты жұмсау 423 шотының кредиті және тиісті шоттардың дебеті бойынша көрсетіледі:

  • 451 — кассаға түскен еңбекақы және өзге төлемдерге жұмсалған сомаға.
  • 441 — негізгі қызмет шығындарын өтеу үшін есеп айырысу шотына аударылған сомаға.
  • 671, 631, 651, 652, 653, 681 және т.б. — арнайы шоттан төленетін төлемдерге сәйкес сомаларға.

Төлем карталары арқылы есеп айырысу

Сонымен қатар 423 шотында «VISA», «MasterCard», «American Express» сияқты төлем карталары (бұдан әрі — карта) арқылы жүзеге асырылатын есеп айырысулар да есепке алынады.

Қауіпсіздік ережелері

  • Жеке нөмір (PIN) қатаң құпия болуы тиіс: оны жаттап, ешкімге айтпау керек (тіпті картаны берген банктің қызметкерлеріне де).
  • Карта мерзімі аяқталса, банк сол қағидалармен жұмыс істейтін жаңа картаны береді.
  • Сауда/қызмет көрсету орны (коммерсант) сіздің көзіңізше авторландыру орталығымен байланысуға немесе жеке куәлікті сұрауға құқылы — бұл клиенттің де, коммерсанттың да қауіпсіздігі үшін қажет.
  • Карта жоғалған жағдайда оны берген банкке дереу хабарлау қажет: жоғалған картаға бүкіл жүйе бойынша бұғаттау қойылады.

Қолдану мүмкіндіктері

  • Ел ішінде картамен пойызға немесе ұшаққа билет сатып алуға болады.
  • Шетелде іссапар шығындарын, қонақүй және мейрамхана шоттарын, автокөлікті жалға алу төлемдерін төлеуге болады.