Инновациялық қызмет
Инновациялық қызмет: ұғымы, құқықтық анықтамалары және экономикалық мәні
Инновациялық қызмет ұғымы әр елдің экономикалық дамуы, құқықтық реттеуі және нарықтық тәжірибесіне қарай әртүрлі қырынан түсіндіріледі. Дегенмен барлық анықтамаларды біріктіретін ортақ идея бар: жаңа білім мен технологияны құндылыққа айналдыру және оны өндіріс пен нарыққа енгізу арқылы экономикалық нәтижеге қол жеткізу.
Халықаралық және ұлттық деңгейдегі анықтамалар
Гарвард зерттеу орталығының түсіндіруі
АҚШ-тағы Гарвард зерттеу орталығы инновациялық қызметті экономикалық игіліктерді таратуға немесе өз өнімінен табыс табуға бағытталған қызмет ретінде сипаттайды. Бұл қызмет белгілі бір «бөлікті» (жоба, бағыт, ұйымішілік құрылым) құруды және қолдауды қамтиды; ал табыс өлшемі ақша түрінде де, өзге пайда түрінде де көрінуі мүмкін. Мұндай әрекет жеке адамның немесе адамдар тобының қарым-қатынас қызметі ретінде қарастырылып, оның ішкі жағдайымен қатар экономикалық, саяси және әлеуметтік ахуалмен өзара байланыста түсіндіріледі.
Ресей Федерациясы (1999): құқықтық анықтама
1999 жылғы «Ресей Федерациясының мемлекеттік инновациялық саясаты және инновациялық қызметі туралы» федералды заңы бойынша инновациялық қызмет — өндірісте ассортиментті кеңейту, өнімді жаңарту және шығарылатын өнімнің сапасын жақсарту, сондай-ақ оны өндіру технологиясын жетілдіру үшін ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін пайдалану процесі.
Қазақстан Республикасы (2002): экономикалық өсім мен бәсекеге қабілеттілікке бағыт
2002 жылғы Қазақстан Республикасының инновациялық қызмет туралы заңында инновациялық қызмет өндірістің әртүрлі салаларына жаңа идеяларды, ғылыми білімді, технологияларды және өнім түрлерін енгізуге бағытталған қызмет ретінде анықталады. Оның нәтижесі экономикалық өсім мен бәсекеге қабілеттілікті арттыруда пайдаланылады.
Инновациялық кәсіпкерлік: экономикалық дамудың факторы
Инновациялық кәсіпкерлік қызмет — бұрын пайдаланылмаған коммерциялық тұрғыдан нәтижелі ресурстарды өндіріске тарту арқылы ұлттық байлықты арттыратын, нарықтық экономика жағдайындағы мемлекеттердің экономикалық дамуы үшін маңызды фактор.
Нәтижелілік
Инновациялық қызмет кәсіпкерлік құрылымдарда өндірістің тиімділігін көтерудің негізгі факторларының бірі ретінде көрінеді.
Нарықтағы позиция
Инновация бәсекелік артықшылық табуға, тұрақты сұраныста болуға және нарықтағы ықпалды деңгейін сақтауға мүмкіндік береді.
Шаруашылық субъектілерінің инновациялық қызметі көбіне кәсіпорын құнын (гудвилді) арттырады, сондай-ақ нарықта «ойын ережелерін» өз шарттарына жақындатуға мүмкіндік береді.
Инновациялық қызмет квазирента алуға, яғни белгілі бір кезеңде монополиялық табыс элементтерін қалыптастыруға және байлықты көбейтуге алып келуі мүмкін.
Ұйымдағы инновациялық қызметтің мамандану түрлері
Ұйымның инновациялық қызметінің сипатына қарай маманданудың келесі бағыттары айқындалады:
Ғылыми-зерттеу және жобалау
Жаңалықтарды зерттеу, тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар және жобалау; соның ішінде венчурлық қаржыландыру арқылы тәуекелі жоғары бағыттарды дамыту.
Ғылыми-техникалық қызметтер
Ғылыми қызмет ету саласында қызмет көрсету: инжиниринг, консалтинг, кадрларды оқыту, сондай-ақ жаңа техниканы күтіп-ұстау.
Менеджмент объекті ретіндегі инновациялық қызмет: екі негізгі аспект
1) Ғылым мен техниканың үдемелі дамуына сүйенген үздіксіз жетілдіру
Инновациялық қызмет қоғам қажеттіліктерінің деңгейі артқан сайын өндірісті үздіксіз жетілдіру қажеттігін туындататын объективті экономикалық заңдылықтармен байланысты. Бұл бағыт жинақтық қоғамның әлеуметтік-экономикалық даму мәселелерін шешуге бағдарланып, шаруашылық тәжірибеде жаңа ғылыми білімді құру, тарату және практикада қолдану арқылы өндірістік базаны жаңартуды көздейді.
2) Инновациялық әлеует элементтерін тиімді пайдалану
Екінші аспект өндірістің инновациялық әлеуетін құрайтын элементтер жиынтығын пайдалануға қатысты. Бұл жерде қолда бар өндірістік әлеуетті және басқару персоналын кеңінен қолдану негізінде тәжірибелік сипаттағы жұмыстарды орындайтын жоғары білікті ғылыми және өндірістік кадрларды тиімді тарту, сондай-ақ инновациялық қызмет көлемі мен нәтижесіне әртүрлі санаттағы қызметкерлердің нақты мүдделілігін қамтамасыз ететін әлеуметтік, экономикалық және құқықтық шараларды ұйымдастыру қарастырылады.
Инновациялық қызметтің кеңейтілген мазмұны
Инновациялық қызмет — ғылыми-техникалық үдеудің (ҒТҮ) қарқынды дамуын жеделдетуге және оның әлеуметтік-экономикалық тиімділігін арттыруға бағытталған күрделі жүйе. Ол ғылыми зерттеулерді жүргізуді, өнімнің жаңа түрлерін шығаруды, жабдықтар мен еңбек құралдарын, технологиялық процестерді және өндірісті ұйымдастыру формаларын ғылым мен техниканың жаңа жетістіктері негізінде жетілдіруді қамтиды.
Сонымен қатар бұл жүйеге ҒТҮ-ді жоспарлау, қаржыландыру, экономикалық тетіктер мен ынталандыруларды жетілдіру, сондай-ақ шаралар кешенін бақылау жүйесін әзірлеу кіреді. Яғни, инновациялық қызмет — әртүрлі әдістердің, факторлардың және басқару буындарының өзара әрекеттесуінен тұратын көпқырлы басқарушылық-экономикалық процесс.
Жаңалықты өнімге дейін жеткізу
Ғылыми-техникалық жаңалықтарды зерттеу, меңгеру және жүзеге асыру барысында инновациялық қызмет жаңа ғылыми және ғылыми-техникалық білімді алумен, оларды ұдайы өндіріспен және экономиканың материалдық саласында іске асырумен тығыз байланысты қызмет түрі болып саналады.
Көп жағдайда инновациялық қызмет ғылыми-техникалық идеялар мен әзірлемелерді нарықта сұранысқа ие нақты өнімге немесе технологияға дейін жеткізумен тікелей ұштасады.
Қорытынды: инновациялық менеджменттің рөлі
Нарық экономикасы енді қалыптасып жатқан жағдайда инновациялық қызметтің экономикалық механизмін жетілдіру үшін ең алдымен инновациялық менеджментті дамыту қажет. Бұл — инновацияларды жоспарлау, қаржыландыру, енгізу және нәтижесін басқарудың негізгі шарты.