Қазақша рефераттар

Тауарлы - материалдық қорлардын түсуін құжатпен рәсімдеу

Алғашқы құжаттар және материалдық есептің негізі

Өндіріс қорларының кірісі мен шығысы бойынша рәсімделетін алғашқы құжаттар материалдық есепті ұйымдастырудың негізін құрайды. Дәл осы құжаттар арқылы тауарлы-материалдық қорлардың тиімді пайдаланылуы мен сақталуы, олардың қозғалысы алдын ала, ағымдағы және келешектегі бақылауға алынады.

Есепті тиімді ұйымдастыру үшін қорлардың сақталуына және есепке алынуына қатысы бар барлық тұлғаларға баға-номенклатурасын әзірлеп, тарату маңызды. Бұл құжатта кәсіпорын иелігіндегі барлық материалдық қорлар белгілі бір белгілері бойынша жүйеленеді.

Номенклатуралық нөмір (код)

  • Әр атауға және сортқа шартты сандық белгі — номенклатуралық нөмір (код) беріледі.
  • Барлық құжаттарда қорлардың бары мен қозғалысы осы нөмір арқылы белгіленеді.
  • Нөмір баланс шоттарының нөмірімен немесе материалдардың қатар нөмірімен берілуі мүмкін.

Баға-номенклатурасы

  • Материалдардың номенклатурасында есептік бірлік бағасы көрсетіледі.
  • Жүйеленген материалдар тізімі бойынша жасалады.
  • Кәсіпорын бөлімшелері үшін анықтамалық ретінде қолданылады: жабдықтау, бухгалтерия, қаржы және т.б.

Тауарлы-материалдық қорлардың түсуін құжатпен рәсімдеу

Кәсіпорын тауарлы-материалдық қорларды әртүрлі жолмен ала алады: жабдықтаушының қоймасынан, теміржол станциясынан, айлақтардан, әуежайдан, сондай-ақ материалдық жауапты тұлғалар арқылы өз қоймаларынан.

Жабдықтаушылардың (жіберушілердің) қоймаларынан қорларды алу, әдетте, кәсіпорынның материалдық жауапты тұлғалары арқылы жүзеге асырылады. Материалдар қозғалысын есепке алуда типтік құжаттар қолданылады.

Сенімхат арқылы алу тәртібі

Жабдықтаушы қоймасынан тауарларды алу үшін материалдық жауапты тұлғаға сенімхат беріледі. Сенімхатты бухгалтерия рәсімдеп, алушының қолын қойдырып, қолхат алу арқылы тапсырады.

№ М-2а нысанындағы сенімхат алдын ала нөмірленген және түптелген Журналда (ү. № М-3) тіркеледі. Сенімхаттарды есепке алу журналы тіркеуге және беруге жауапты тұлғада сақталады.

  • Сенімхатта оның қолданылу мерзімі міндетті түрде көрсетіледі.
  • Кәсіпорын басшысы мен бас бухгалтер қол қояды, мөр басылады.
  • Алынатын тауарлардың тізімі сенімхаттың кері бетіне жазылады.
  • Мерзімі өткен сенімхат бойынша есеп бермеген тұлғаға жаңа сенімхат берілмейді.

Бір қоймадан бірнеше накладной қажет болса

Бір қоймаға қатысты тауарлар алынғанда бірнеше накладной керек болуы мүмкін. Бұл жағдайда бір сенімхатпен алуға болады, бірақ сенімхатта барлық накладнойлардың нөмірі мен күні көрсетілуі тиіс.

Бір тұлға бірнеше қоймадан алса

Егер бір сенімді тұлға бірнеше қоймадан тауар алатын болса, әр қоймаға ұсыну үшін жеке сенімхат рәсімделеді.

Тауарлы-материалдық қорлар алынғаннан кейін материалдық жауапты тұлға тапсырманың орындалғанын растайтын құжаттарды бухгалтерияға өткізеді, ал қорлар қоймаға қабылданады (сенімхат толық рәсімделмеген жағдайдың өзінде құндылықтарды растайтын құжаттар кейін толықтырылады).

Егер тауар алуға құқық жойылса, сенімхат қайтарып алынады. Пайдаланылмаған сенімхаттар мерзімі өткеннен кейін келесі күні сенім берушіге қайтарылады, журналға тіркеледі және түбіршегіне «пайдаланылмаған» деген белгі қойылады. Мұндай сенімхаттар есеп беру кезеңінің соңына дейін сақталып, кейін жойылады.

Жабдықтаушы накладнойы: 3 дана тәртібі

  • Әр жіберілген партияға 3 данада накладной жазылады және сенімхаттың нөмірі мен күні көрсетіледі.
  • 1-дана — алушыда қалады.
  • 2-дана — жіберушіде қалады (келесі жеткізілімдерді бақылау үшін).
  • 3-дана — бухгалтерияға беріледі.
  • Соңғы партияның құжаттарымен бірге сенімхат та бухгалтерияға тапсырылады.

Сенімхат бойынша босатуға болмайтын жағдайлар

  • Сенімхаттың барлық реквизиттері толық толтырылмаса, түзетілген немесе өшірілген болса.
  • Сенімхатта көрсетілген құжаттар ұсынылмаса.
  • Сенімхаттың мерзімі өтіп кетсе.
  • Сенімхаттың жойылғаны туралы хабар алынса.
  • Сенімхат берген субъект қызметін тоқтатса (жойылса немесе қайта ұйымдастырылса).

Жеткізу тәсілдеріне қарай қабылдау ерекшеліктері

Автокөлікпен жеткізу (ТТН)

Жабдықтаушы тауарды автокөлікпен сатып алушы қоймасына жеткізсе, қойма меңгерушісі (материалдық жауапты тұлға) экспедитордан алынған қорлардың санын және брутто салмағын тауарлы-көліктік накладной (ТТН) мәліметтерімен салыстырады. ТТН әдетте екі данада жасалады.

Айырмашылық болмаса, бір данасына қол қойылып, мөр (штамп) басылады және «Қабылданды» белгісі қойылады. Бір дана материалдық жауапты тұлғада қалады.

Айырмашылық анықталса, саны мен сомасына Акт жасалады (2 дана). Екі жақтың жауапты тұлғалары қол қояды: біреуі жабдықтаушыға жіберіледі, екіншісі қабылдаушыда қалады және кейін бухгалтерияға өткізіледі. Бұл акт талап қоюға негіз болады.

Теміржолмен жеткізу

Теміржол арқылы жеткізілген қорлар вагондардан, контейнерлерден, цистерналардан түсірілген жерде немесе теміржол қоймаларынан қабылданады.

Алушы өкілі ілеспе құжаттар (тасымалдау накладнойы) негізінде қабылдайды. Қабылдау процесіне тасымалдаушының өкілі және, қажет болғанда, Сауда-өнеркәсіп палатасынан тәуелсіз бақылаушы қатысады.

Егер жүк ілеспе құжаттарсыз келсе, қабылдау актімен рәсімделіп, нақты саны мен бағасы көрсетіледі. Жабдықтаушы өкілінің қатысқаны дұрыс, ал ол болмаған жағдайда тәуелсіз бақылаушылар тартылады. Рәсімдеу талаптары сақталса, акт заңды құжат болып табылады және талап қоюға негіз бола алады.

Жалпы қабылдау операциялары су, әуе көлігімен жеткізілетін жүктерге де ұқсас қағидаттармен орындалады.

Халықтан сатып алу

Тауарлы-материалдық қорлар халықтан да сатып алынуы мүмкін. Бұл жағдайда материалдық жауапты тұлға сатып алынған қорларға акт жасайды. Актіде сатушының аты-жөні, СТН, қордың атауы, сатып алу бағасы және жалпы құны көрсетіледі.

Сондай-ақ патент (куәлік) нөмірі мен мерзімі, қызмет түрі немесе басқа құжаттар (квитанция, біржолғы талон) көрсетіледі. Егер мұндай құжаттар болмаса, кәсіпорын бюджетке төленетін жеке табыс салығын өзі төлейді.

Кірістеуге негіз болатын құжаттар

Шот-фактура

  • Құжаттың нөмірі мен күні.
  • Жабдықтаушы мен сатып алушының атауы, СТН.
  • ҚҚС бойынша есепке қою куәлігінің нөмірі.
  • Қорлардың атауы, саны, құны.
  • Акцизделетін қорлар сомасы және өзге деректер.

Тауарлы-көліктік накладной (ТТН)

Жеткізу фактісін, маршрутты, тасымалдау деректерін және қабылдау-тапсыру мәліметтерін растайды.

Қойма құжаттары

Қорды қабылдаған материалдық жауапты тұлғаның рәсімдеген құжаттары, соның ішінде кіріс ордері.

Негізгі актілер мен ордерлер

Кіріс ордері

Жабдықтаушылардан немесе өңдеуден түскен қорларды есепке алу үшін қолданылады. Бір данада жазылып, материалдар қоймаға түскен кезде материалдық жауапты тұлға толтырады.

Материалдарды қабылдау туралы акт

Ілеспе құжаттағы деректермен салыстырғанда сандық немесе сапалық айырмашылық болғанда, сондай-ақ құжатсыз түскен материалдарды қабылдауда қолданылады. Комиссия актіні 2 данада жасайды (материалдық жауапты тұлға, жабдықтаушы өкілі немесе мүдделі емес ұйым өкілі қатысады).

  • 1-дана — бухгалтерияға (қозғалысты есепке алу үшін).
  • 2-дана — жабдықтау бөліміне немесе жабдықтаушыға талап қою үшін.

Жетіспеушілік пен жоғалу туралы акт

Табиғи шығын нормалары белгіленбеген қорларды дайындау, сақтау немесе өндіру кезінде болған жоғалтуларды анықтау үшін жасалады. Бөлім балансынан шығару және кінәлі адамдардан өндіріп алу үшін негіз болуы мүмкін. 2 данада рәсімделеді.

  • 1-дана — бухгалтерияға.
  • 2-дана — бөлімшеде сақталады.

Табиғи шығын нормаларына сәйкес жоғалу актісі

Қорлар қоймаға келгенде табиғи шығын нормалары шегінде кемігені анықталса немесе өңдеуден кейін нормалар қолданылса, осы акт жасалады. Қабылдау актісіне кіріс ордері қосымша құжат ретінде қоса тіркеледі.

  • 1-дана — бухгалтерияға.
  • 2-дана — қоймада қалады.

Бүліну, сыну, қирау туралы акт

Бүліну, сыну, қирау салдарынан арзандату немесе қорларды (тауарларды) есептен шығару үшін қолданылады. 2 данада жасалады: 1-дана бухгалтерияға жіберіледі және кінәлі тұлғаларға есептен шығаруға негіз болады, 2-дана бөлімшеде қалады.

Қорларды босатқанда рәсімделетін құжаттар

Қоймадан материалдар өнім әзірлеуге және өзге шаруашылық қажеттіліктерге цехтарға босатылғанда, сондай-ақ сыртқы өңдеуге берілгенде немесе артығы сатылғанда тиісті құжаттар рәсімделеді.

Егер қорлар цехтан цехқа берілсе — бұл өндіріс ішіндегі қозғалыс болып саналады. Ал орталық қоймадан цех қоймасына берілсе, ол өндірістік шығыс ретінде танылады.

Лимиттік-жинақтама картасы

Үздіксіз пайдаланылатын материалдарды босату тәртібін бекітеді: белгіленген лимиттерді сақтау, қоймадағы қорларды бақылау және есептен шығару үшін негіз болады.

Талап-акті (қосымша босату / айырбастау)

Белгіленген лимиттен тыс қосымша босатуға немесе материалдарды айырбастауға қажеттілікті рәсімдейді.

Талап-накладной (ішкі орын ауыстыру)

Материалдарды босатуды және бөлімшелер арасында ішкі орын ауыстыруды құжаттайды.

Лимиттік-жинақтама картасын қолдану тәртібі

Лимиттік-жинақтама карталарын жабдықтау немесе жоспарлау бөлімі материалдың бір түріне (номенклатуралық нөміріне) 2 данада дайындайды: ай басталғанға дейін бір данасы цехқа (учаскеге), екіншісі қоймаға беріледі.

Өндіріске материалдар тек цех өкілі лимиттік-жинақтама картасын ұсынған кезде босатылады.

Қоймашы екі данасына да босатылған материалдың күні мен мөлшерін жазады, содан кейін лимит бойынша қалған қалдық көрсетіледі. Бұл тәсіл материал шығысын тәртіпке келтіріп, ағымдағы бақылауды күшейтеді.

Дайын өнім және аудит: бақылау логикасы

Шаруашылық жүргізуші субъектінің тауарлы-материалдық қорларының маңызды құрамдас бөлігі — дайын өнім. Оны шығару, сақтау және өткізу кәсіпорын қызметіндегі жалпы процестердің жекелеген, бірақ шешуші бөлігін құрайды.

Дайын өнімнің жағдайын бағалау тауарлы-материалдық қорларды басқарудың функционалдық аудиті аясында немесе қызметтің белгілі бір циклі бойынша іріктемелі тексеру ретінде жүргізіледі. Іріктемелі тексеру көбіне ішкі бақылау жүйесіне бағытталып, ревизиялық сипатта болады.

Дайын өнім қозғалысы жөніндегі есептік ақпарат қаржылық есептілікті жасау үшін негізгі дереккөздердің бірі болып саналады: кірістер мен шығыстарды, айналым активтерін және басқа да маңызды баптарды дұрыс көрсету осы деректерге сүйенеді.

Ескерілмеген өнімді анықтау қағидаты

Өнімді шығару мен өткізуді тексергенде бір ғана құжатпен шектелуге болмайды. Аудит қорытындысы аудиторлық тұжырымдарды толық негіздейтін құжаттық деректердің жиынтығына сүйенуі тиіс.

Мысалы, кәсіпорын қоймасында өзіндік өндірістің дайын өнімінің артық болуы — маңызды белгі, бірақ ол өздігінен жеткілікті дәлел емес. Дегенмен, бұл ескерілмеген өнім болуы ықтималдығын көрсетеді.

Дәлелдеуге көмектесетін көрсеткіштер

  • Материалдық құндылықтардың ескерілмеген артықтары.
  • Көмекші материалдардың нормадан тыс жұмсалуы.
  • Шығарылған өнімнің есептелген санынан артық еңбекақы төлеу фактілері.
  • Автоматтық есептегіштердің көрсеткіштері.
  • Дайын өнімді тасып шығаруға берілген рұқсаттар және өзге құжаттар.

Шығындар аудиті және талдау тереңдігі

Функционалдық аудит үшін, мысалы, бүкіл кәсіпорын бойынша қанша материал жұмсалғанын білу жеткіліксіз. Мәнді талдау үшін материалдардың шығысы туралы ақпарат пайда болу орындары бойынша қажет: әр цех, учаске, бригада деңгейінде, номенклатура (атаулар тізімі) бойынша бөліністе.

Бұл мақсатқа шығындарды калькуляциялық баптар бойынша жіктеу және шығындардың функционалдық аудиті қызмет етеді. Функционалдық аудит пен елеулі талдау тәсілдері өндірістің мақсаттарын нақтылауға, шығыстарды қатаң бақылауды ұйымдастыруға, оларды азайту резервтерін табуға және тауарлы-материалдық қорларды пайдаланудың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.