Бір ғана тұлғаның бірнеше рет қылмысқа баруы - қоғам үшін аса қауіпті болып табылады
Қоғамдық қауіптілік неге артады?
Бір адамның бірнеше рет қылмысқа баруы қоғам үшін аса қауіпті құбылыс. Біріншіден, қылмыстық-құқықтық қорғаудағы қоғамдық қатынастарға келетін зиян объективті түрде едәуір өседі.
Екіншіден, егер бір тұлғаның қылмыстары әртүрлі объектілерге қол сұқса, зиян шегетін қоғамдық қатынастардың ауқымы да кеңейе түседі.
Үшіншіден, бірнеше қылмыс жасаудың өзі, әдетте, қылмыскердің бойында тұрақты қоғамға қарсы бағыттың қалыптасқанын аңғартады. Сондықтан істі әділ бағалау кезінде мұндай тұлғаға неғұрлым қатаң қылмыстық-құқықтық ықпал қолдану қажеттілігі туындайды.
Практикалық салдары
Бір тұлғаның бірнеше қылмыс жасауы олардың әрекеттерін дұрыс саралау (құқықтық квалификациялау) мәселесін де күрделендіреді.
Қылмыстардың көптігі: анықтамасы және белгісі
Қылмыстардың көптігі деп тұлғаның ескіру мерзімі өтпеген және соттылығы жойылмаған (не алынып тасталмаған), сондай-ақ заңға сәйкес қылмыстық жауаптылыққа тарту тоқтатылмаған екі не одан да көп қылмыс жасауы танылады.
Қылмыстардың көптігінің өзіне тән негізгі белгісі — бір тұлғаның кемінде екі рет қылмыс жасауы, яғни қылмыстың дербес құрамының белгілері бар әрекеттерді (немесе жиынтықталған бір әрекетті) жүзеге асыруы.
1) Бірнеше мәрте жасалу
Бір тұлға бір типтес немесе бір құқықтық сипаттағы қылмысты бірнеше рет жасаған жағдайлар.
2) Жиынтық
Бір тұлғаның әртүрлі қылмыс құрамдарына сай келетін екі немесе одан да көп қылмыс жасауы.
3) Қайталану
Бұрынғы қылмыстық жауаптылық жағдайларымен байланысы бар, заңда арнайы мән берілетін қайта қылмыс жасау нысаны.
Қылмыстардың көптігіне жатпайтын жағдайлар
Қылмыс болып танылмайтын құқық бұзушылықтар
- Әкімшілік құқық бұзушылықтар
- Тәртіпке қарсы теріс қылықтар
- Азаматтық-құқықтық тәртіп бұзушылықтар
- ҚК-тің 9-бабының 2-бөлігінде көзделген әрекет немесе әрекетсіздік
Ескіру мерзімі және соттылыққа қатысты шектеулер
Қылмыстық жауаптылыққа тартудың ескіру мерзімі өтіп кеткен немесе соттылығы жойылған (не алынып тасталған) заң бұзушылықтар қылмыстардың көптігіне жатпайды. Бұл қағида қылмыстың бірнеше мәрте жасалуына қатысты ҚК-тің 11-бабының 3-бөлігінде нақты көрсетілген.
Қылмыстық-құқықтық салдар жоққа шығарылған жағдайлар
Қылмыстық-құқықтық салдар жойылған немесе жоққа шығарылған әрекеттер де қылмыстардың көптігі ретінде қарастырылмайды. Атап айтқанда, тұлғаның қылмыстық жауаптылықтан босатылуы (немесе босатылуға тиіс болуы) мына негіздермен байланысты болуы мүмкін:
- шын өкінуіне байланысты (ҚК-тің 65-бабы)
- қажетті қорғану шегінен асуына байланысты (ҚК-тің 66-бабы)
- жәбірленушімен татуласуына байланысты (ҚК-тің 67-бабы)
- рақымшылық жасау актісі негізінде (ҚК-тің 76-бабының 2-бөлігі)
- ҚК-тің Ерекше бөлімінде көрсетілген өзге жағдайлар бойынша (125, 165, 231, 233, 312-баптар және басқа да ескертулер)