Азаматты өлді деп жариялау және оның құқықтық салдары туралы қазақша реферат
Азаматты өлді деп жариялау: негіздері және мерзімдері
Азаматтық кодекстің 31-бабына сәйкес, егер азаматтың тұрғылықты жерінде ол туралы үш жыл бойы мәлімет болмаса, мүдделі адамдардың арызы бойынша сот оны өлді деп жариялауы мүмкін. Ал егер азамат өлім қатері төнген немесе жазатайым оқиғадан қаза тапты деп жорамалдауға негіз болатын жағдайларда хабар-ошарсыз жоғалып кетсе, бұл мерзім алты ай болып белгіленеді.
Сот нені ескереді?
- Азаматтың хабар-ошарсыз кетуі және ұзақ уақыт бойы өзінің тірі не өлі екендігін хабарламауы.
- Тірі болса, белгілі бір уақыт аралығында бір жерден көрінуі немесе байланысқа шығуы күтілетін мән-жайлар.
- Істің нақты жағдайлары: жоғалу себептері, қауіп-қатердің деңгейі, куәгерлердің айғақтары және өзге дәлелдер.
Азаматты өлді деп жариялау үшін, әдетте, хабар-ошарсыз кетті деп тану туралы бөлек сот шешімі алдын ала міндетті түрде талап етілмейді. Демек, адам үш жыл бойы ұшты-күйлі жоғалып кетсе, сот тәртібімен оны өлді деп жариялауға болады.
Өлім қаупі бар жағдайлар және төтенше оқиғалар
Егер жоғалу өлім қатері айқын жағдайларда орын алса (мысалы, су тасқыны, жер сілкінісі, дауыл, боран және басқа да апаттар), адам туралы мәліметті үш жыл күтудің қажеті жоқ. Мұндайда заң алты ай мерзімін жеткілікті деп қарастырады: осы уақыт ішінде хабар болмаса, сот азаматты өлді деп жариялай алады.
Мысал
Егер азамат су тасқыны кезінде жоғалып, кейін сот оны өлді деп жарияласа, сот оның шамамен қаза тапқан күнін (мысалы, сел жүрген күнді) өлген күні ретінде тануы мүмкін.
Соғыс қимылдарына байланысты жоғалған тұлғалар
Заңда әскери қызметшілерге және соғыс қимылдарына байланысты хабар-ошарсыз жоғалып кеткен өзге адамдарға қатысты арнайы ережелер көзделген. Бұл жерде адамның өзге мемлекеттің аумағында тұтқында болуы сияқты мән-жайлар да ескерілуі мүмкін.
Азаматтық кодекстің 31-бабының 2-тармағына сәйкес, соғыс қимылдарына байланысты хабар-ошарсыз жоғалып кеткен әскери қызметшіні немесе өзге адамды соғыс қимылдары аяқталған күннен бастап кемінде екі жыл өткеннен кейін өлді деп жариялауға болады.
Өлген күн қалай анықталады және қандай жазбалар жасалады?
Өлді деп жариялау туралы сот шешімі заңды күшіне енген күн өлген күн болып есептеледі. Алайда өлім қатері төнген немесе жазатайым оқиғаға байланысты істерде сот адамның шамамен қаза тапқан күнін өлген күні деп тануы мүмкін.
Сот шешімі заңды күшіне енгеннен кейін, оның негізінде азаматтық хал актілерін тіркеу кітаптарына адамның өлгені туралы жазба енгізіледі. Азаматтық кодекстің 31-бабына сәйкес, бұл жазбаның құқықтық нәтижелері нақты өлім туралы жазбаның салдарларымен бірдей болады.
Құқықтық салдар: мұрагерлік, неке және әлеуметтік төлемдер
Мұрагерлік
Өлді деп жарияланған адамның мүлкіне мұрагерлік ашылады.
Неке
Заңды күшіне енген шешім мен тіркеу жазбасынан кейін некесі бұзылады.
Әлеуметтік төлемдер
Асыраушысынан айырылған тұлғаларға зейнетақы және өзге төлемдер тағайындалуы мүмкін.
Маңызды ескерту
Азаматты өлді деп жариялау нақты өлім фактісіне емес, құқықтық жорамалға негізделеді. Сондықтан заң өлді деп жарияланған адамның тірі оралуы мүмкін екенін де алдын ала есепке алады.
Тірі оралған жағдайда: сот шешімін жою және мүлікті қайтару
Азаматтық кодекстің 32-бабына сәйкес, өлді деп жарияланған адам тірі оралса немесе оның тұрған жері белгілі болса, сот тиісті шешімнің күшін жояды.
Мүлікті қайтарудың жалпы қағидасы
Азамат өзi қай уақытта оралғанына қарамастан, кез келген адамнан өлді деп жарияланғаннан кейін оған тегін көшіп және сақталып қалған мүлкін қайтаруды талап ете алады.
Кімдер қайтаруға міндетті?
- Мүлікті алған мұрагер ғана емес, мұрагер мүлікті сыйға берген адам да мүлікті қайтаруға міндетті болуы мүмкін.
- Егер заңды мұрагер мүлікті үшінші тұлғаларға беріп, олар сатып алу бағасын толық төлемеген болса, төленбеген соманы талап ету құқығы тірі оралған адамға өтеді.
Ақысы төленетін мәміле бойынша алынған мүлік
Егер мүлік ақысы төленетін мәміле арқылы басқа адамға өтсе, ол адам мүлікті қайтаруға міндетті. Ал мүлік сақталмаған жағдайда, мүлікті алған кезде ол азаматтың тірі екенін білгені дәлелденсе, мүліктің құнын өтеуге міндетті.
Егер мүлікті иеліктен шығарушы тұлға да мүлікті беру кезінде азаматтың тірі екенін білген болса, мүлікті қайтару немесе құнын өтеу міндеті мүлікті алушымен бірге оған да жүктеледі.
Мемлекетке өткен мүлік сатылып кетсе
Егер өлді деп жарияланған адамның мүлкі мұрагерлік құқық бойынша мемлекетке өтіп, кейін сатылса, адамды өлді деп жариялау туралы шешімнің күші жойылғаннан кейін оған сатудан түскен сома қайтарылады. Қайтарылатын сома төлем жасалған күнгі нарықтық баға ескеріле отырып айқындалады.