Кәсіпорынның инвестициялық тартымдылығын бағалау
Кіріспе
Курстық жұмыс тақырыбының өзектілігі Қазақстанның бәсекеге қабілетті экономика қалыптастыру бағытымен тығыз байланысты. Ел дамуының негізгі бағдарларының бірі ретінде 2006 жылғы 1 наурыздағы Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың халыққа Жолдауында экономиканы күшейту және Қазақстанның әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына ену стратегиясы атап өтілген.
Экономикалық өсуді айқындайтын факторлар
Экономикалық даму көптеген өзара байланысты факторларға тәуелді. Олардың қатарында:
- Табиғи ресурстардың саны, сапасы және оларды тиімді қолдану мүмкіндігі
- Негізгі капиталдың көлемі мен сапасы
- Технология деңгейі және жаңа техниканы енгізу жүйесі
- Еңбек ресурстарының біліктілігі, ғылыми әлеуеті және мамандануы
- Өндірілген өнімге сұранысты арттыру және нарықта тиімді өткізу
- Ұлттық басқаруда ресурстарды тиімді пайдаланып, сапалы өнім өндіру
Әлемдік тәжірибе инвестициялардың кез келген елдің өркендеуіндегі шешуші фактор екенін дәлелдейді. «Қазақстан-2030» стратегиясында да инвестиция тарту республика экономикасы үшін маңызды стратегиялық міндет ретінде қарастырылған.
Инвестиция тартудың экономикалық әсері
Қаржы тапшылығын төмендету
Ішкі жинақтардың жеткіліксіздігін өтеп, өндірісті қаржыландыру мүмкіндігін кеңейтеді.
Өндіріс пен экспортты өсіру
Өндіріс көлемін арттыруға, экспортты ұлғайтуға және импортқа тәуелділікті төмендетуге ықпал етеді.
Нарықтағы тапшылықты қысқарту
Тауар тапшылығының азаюына және өндірісті ұйымдастыру тиімділігінің артуына жағдай жасайды.
Әлеуметтік нәтиже
Нақты тиімділік жаңа жұмыс орындарының ашылуы, жаңа өндірістердің іске қосылуы және еңбек өнімділігінің өсуі арқылы көрінеді.
Осыған байланысты Қазақстанда инвестициялық саланы одан әрі жетілдірудің маңызы артып отыр. Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасы өңірлік деңгейде саяси-экономикалық маңызды мәселелерді шешуде жетекші орынға ие. Саяси тұрақтылық, әлеуметтік-экономикалық реформалардағы нәтижелер, сондай-ақ табиғи және қоғамдық әлеует — ел дамуының берік негізі.
Егемендік алғаннан кейін шетелдік инвесторларды ұлттық экономикаға тарту стратегиялық мақсаттардың бірі болды. Нарықтық экономиканы табысты енгізген елдердің тәжірибесі шетелдік инвестициялардың экономиканы дамытуға және халықтың әл-ауқатын арттыруға елеулі үлес қосатынын көрсетеді. Қазақстан ТМД елдері ішінде шетелдік инвестиция тарту бойынша алдыңғы қатарда, жинақталған тәжірибеге сүйене отырып, өз бағытын нақтылап келеді.
Көлемнен сапаға көшу
Қазіргі кезеңде басты міндет — инвестиция тартуда жаңа тәсілдерді қолдану, яғни «көлемнен сапаға көшу» қағидатын ұстану. Бұл тәсіл инвестициялардың тиімділігіне, технологиялық жаңаруға және ұзақ мерзімді экономикалық әсерге басымдық береді.
Қазақстан экономикасы үшін инвестициялар өнеркәсіптік-экономикалық дағдарыстан шығудың маңызды тетігі болып саналады. Инвестициялық қызмет өнімділікті арттыруға қажетті жаңа элементтерді енгізуге, кәсіпорын деңгейінде өндірістің тиімділігін күшейтуге, ресурстарды ұтымды пайдалануға және жалпы экономикалық өсімге ықпал етеді.
Қайшылықтар және өзекті мәселелер
Нарық талаптары
Еркін кәсіпкерлік ортаны дамыту және тұтынушы сұранысын қанағаттандыру технологиялық жаңалықтарды енгізуді, өндірісті жаңғыртуды талап етеді.
Дағдарыс қысымы
Терең экономикалық дағдарыс, инвестициялық белсенділіктің төмендеуі және ҒЗТКЖ-ға жұмсалатын қаржының қысқаруы дамуды тежейтін фактор ретінде көрінеді.
Сондықтан ғылыми-техникалық жетістіктерді қабылдау және оларды өндірісте тиімді іске асыру — міндетті шарт. Бұл жаңа өнімді нарыққа шығаруға, технологияны жаңартуға және инвестицияның экономикалық қайтарымын арттыруға мүмкіндік береді.
Мемлекеттік саясат және индустриялық-инновациялық бағдар
ҚР Президентінің 2006 жылғы 1 наурыздағы Жолдауында индустриялық-инновациялық стратегияны іске асыру экономиканы әртараптандыруға бағытталған ұзақ мерзімді бағдарлама ретінде көрсетілді. Басым салаларды таңдау және бәсекеге қабілеттілікті күшейту қазақстандық кластерлік даму жүйесін қалыптастыруға негіз болады.
Әртараптандыру
Экономиканың шикізатқа тәуелділігін төмендету.
Кластерлік даму
Салалық байланыстарды күшейтіп, өнімділік пен сапаны арттыру.
Серіктестік
Мемлекет пен жеке сектордың өзара сенімге негізделген ынтымақтастығы.
Кәсіпорындардың экономикалық дамуы жағдайында инвестиция тарту саласындағы мемлекеттік саясатты жетілдіру және оны дәйекті іске асыру ерекше маңызға ие. Зерттеу тақырыбының өзектілігі де осы қажеттіліктермен айқындалады.
Қазіргі үрдістер: инфрақұрылым және жобалар
Соңғы жылдары индустриялық-инновациялық инфрақұрылымды дамыту үдерісі күшейе түсті. Мемлекеттік институттардың даму капитализациясы жыл басында 730 млн АҚШ доллары көлемінде бағаланып, инвестициялық болжам 1,2 млрд АҚШ доллары шамасында айқындалды.
2004 жылы 204 инвестициялық жоба іске асырылып, олардың едәуір бөлігі даму институттарының қолдауымен жүзеге асырылды.
Стратегиялық мақсат — бәсекеге қабілетті елдердің қатарына қосылу. Осы мақсатқа жету үшін мемлекет пен жеке сектор өзара сенім мен ортақ нәтижеге негізделген серіктестік орнатуы тиіс.