Содан оны қазақ халқы аса құрметтеп қазақ вальсінің королі

Ғ. Құрманғалиев «Құйрықты жұлдыз секілді
Туды да көп тұрмады.
Көрген-білген өкінді,
Мін тағар жан болмады.»

Осы төрт жол өлең қазақ даласын әнмен тербеткен Шәмші Қалдаяқовтың тағдыры мен ғұмырына арналып жазылғандай әсер қалдырады. Оның әндерінсіз мереке де, той-думан да өтпейді: еңбектеген баладан еңкейген қарияға дейін шырқайды. «Шәмші аға» деген сөздің «Ән аға» деген ұғыммен тұтасып, синонимге айналғанына да талай жыл.

Өмірі мен өнерге келуі

Шәмші Қалдаяқов 1930 жылы 15 тамызда Шымкент облысы, Отырар ауданында дүниеге келген. Оның әндері Қазақстанның қай өңірінде болмасын жиі айтылып, әнсүйер қауым арасына кең тарады. Ән өнерімізде жарық жұлдыздай сәуле шашып, айрықша із қалдырған Ш. Қалдаяқов — күллі қазақ халқының ұлттық мақтанышы.

Махаббат пен сағынышқа толы, қайталанбас Шәмші әуендері XXI ғасырда да жаңғыра беретіні анық. Табиғат ерекше дарын қондырған дара тұлға ретінде ол қазақ баласының жадында мәңгі сақталады.

Мінезі, қарапайым болмысы

Шәмші аға «Қорлан» әнін шырқатқанда, ішкі сырын ашып айтпай, сөзді шешендікпен бұра тартып кететін сәттері де болған. Дарын мен дархандықты табиғаттан алған ол жүрек тербейтін, қиял қозғайтын, терең ойға жетелейтін әндерімен халқын рухани байытты, өмірге құштарлықты арттыра білді.

Күй аспаптары

Пианиноны да, домбыраны да еркін тартатын. Домбыраны екпіндете төпелеп емес, әуезді әуенмен қоңырлата шертіп, былқылдата жөнелетін. Қысқасы, тұла бойы тұнған өнер еді.

Қарапайымдық

300-ге жуық әннің авторы бола тұра, «мен атақты композитормын» деп кеуде қаққан жан емес. Қарапайымдылығы мен ізгілігі арқылы халық жүрегінен мәңгі орын алды.

Әндеріндегі мән мен тарих

Шәмші Қалдаяқов қалың жұртқа махаббатты жырлаған композитор ретінде кең танылды. Дегенмен оның кейбір әндері махаббат туралы болғанымен, тереңірек мазмұн — еркіндік аңсары мен тағдырлы оқиғалардың ізі жатыр.

«Тамды аруы»

Махаббат тақырыбын арқау ете отырып, махаббат бостандығын аңсау идеясына құрылған. Әннің тууына жас жігіттің басынан өткен қайғылы оқиға себеп болғаны айтылады.

«Сағынышым менің»

Ерекше аңсау мен терең толғанысқа толы туынды. Тыңдарман жүрегіне дәл жол табатын нәзік әуезімен ерекшеленеді.

Ән тарихы

Әр әннің өз сыры бар. Ең көшпелі тарих — ән тарихы: ол ұрпақтан ұрпаққа ауысып, заманмен бірге жаңарып отырады.

Жамбыл өңірі және шығармашылық тыныс

Шәмші Қалдаяқовтың соңғы 18 жылы осы топырақта өтіп, ғажайып шығармашылық ғұмыр кешкені айтылады. «Мойынқұмда ауылым», «Дүнген қызы», «Фосфорлы Жамбыл» секілді танымал әндер де осы өңірде дүниеге келіп, төрт күл дүниеге тарады.

Әу баста Шымкент өңірінде басталған Шәмші Қалдаяқов атындағы халықаралық ән фестивалі кейін Жамбылда жалғасын тауып, талай таланттың тұсауын кесті. Шын дарынның шапағаты деген — осы.

Білім жолы, марапаттары және мұрасы

Ш. Қалдаяқов шығармашылықпен 1950-жылдардан бастап айналысты. 1956–1962 жылдары Алматы консерваториясында оқыды. Алғашқы әндерінің өзінен-ақ сыршыл шынайылығы, сезімге терең бойлауы байқалып, композитордың аты елге жайылды.

Қырық жылдан астам шығармашылық ғұмырында 300-ге жуық музыкалық туынды жазды, олардың дені — ән жанрында. Қайталанбас қолтаңбасы мен ұлттық бояуы қанық таланты қазақтың қазіргі ән өнерін биік белеске көтерді.

Марапаттар

1965 — Қазақстан Комсомол сыйлығы
1991 — Қазақстан Республикасының Халық әртісі

Қазақ вальсінің королі

Шәмші Батыс музыка мәдениетіндегі вальс жанрын қазақ топырағына жақындатып, ұлттық болмысқа үйлестіре білді. Сол үшін халық оны орынды түрде «қазақ вальсінің королі» деп құрметтейді.

Оның екі ұлы да кәсіби музыкант, демек, әке жолын жалғаған азаматтар.

Қайтыс болуы

Қазақ өнері орны толмас қазаға ұшырады: 1992 жылы 29 ақпанда, 62 жасқа қараған шағында, ұзаққа созылған ауыр науқастан кейін көрнекті халық әртісі Шәмші Қалдаяқов дүниеден өтті.

Алайда сазгердің өзі өмірден өтсе де, оның әні қазақ халқының жадында мәңгі сақталып, әр буынмен бірге жаңғыра береді. Халық сүйіктісінің жарқын бейнесі тыңдарман жүрегінде әрдайым өмір сүреді.

Zharar.kz