Тапир мұрны

Мұрын

Мұрын — адамда тұлғаның бір бөлігі, ал жануарларда бет аймағына қатысты мүше. Ол тыныс алуға қатысады және иіс сезу қабілетін қамтамасыз етеді. Қазақ тілінде иіс сезу мүшесі осылай аталады.

«Сен бармысың дегім келіп тұрдым да, қоя қойдым, қарадым да мұрнына…» (Ғ. Қайырбеков)

Сөз төркіні

«Мұрын» сөзінің алғашқы мағынасы мен түпкі тұлғасын түркі тілдерінен-ақ байқауға болады. Мысалы, қырғыз тіліндегі «мурун» сөзінің екінші мағынасы «бұрын» (алдыңғы, ертерек) дегенді білдіреді.

Бұл ойды тува тіліндегі деректер нақтылай түседі: тува тілінде «мурнунда», «мурнунга» сөздері «алда», «алдыңғы жақта» деген мағыналарды береді, ал бір заттың алдыңғы бөлігін білдіру үшін «мурну» тұлғасы қолданылады.

Осы деректер мұрын атауы оның дененің алдыңғы бөлігінде орналасуына байланысты қалыптасқан болуы мүмкін деген жорамалға жетелейді.

Шынында да, адам мен жануарлар денесінің алдыңғы жағында айқын орналасатын мүшелердің ішінде мұрын ерекше көрінеді. Одан да алда орналасқан басқа мүшені атау қиын.

Мұрынның құрылысы

Мұрынның сыртқы бөлігі (сыртқы мұрын) маңдай мен бетке жалғасатын көрнекті құрылым ретінде байқалады. Ол әдетте мұрын түбірінен, арқалығынан, ұшынан және қанаттарынан тұрады.

Сыртқы мұрынның негізін мұрын сүйектері мен шеміршектер құрайды.
Кеңсірік пен танау аймағының пішіні сүйек және шеміршек құрылымдарына, сондай-ақ оны қоршаған жұмсақ тіндерге байланысты.
Танау саңылауларының кеңеюі мен тарылуына төменгі бөліктегі бұлшықеттер қатыса алады.
Сыртқы мұрын терімен қапталған: кей тұстары қалыңырақ, май бездері мен түкше көбірек болады, сондықтан қозғалғыштығы да әркелкі.