Астрофизикалық иституттың негізін қалаушы академик Фесенковтың ғылыми ізденістерін Күн жүйесіндегі денелердің физикалық табиғаты да қамтыды, оның ішінде Юпитер планетасы да бар
АФИ-дағы алып планеталарды зерттеу дәстүрі: Юпитерден басталған бағыт
Астрофизика институтының негізін қалаушы академик В. Г. Фесенковтың ғылыми ізденістері Күн жүйесіндегі денелердің физикалық табиғатын қамтыды. Сол бағыттағы маңызды нысандардың бірі — Юпитер болды.
Ерте кезең: алғашқы монография және тақырыпқа қайта оралу
1917 жылы Харьков қаласында жарық көрген Фесенковтың «Юпитердің табиғаты» атты алғашқы монографиясы дәл осы алып планетаға арналды. Кейінірек, 1950-жылдары, Василий Григорьевич Юпитерге қайтадан назар аударып, оның атмосферасында жүретін процестер туралы көлемді мақалалар жариялады.
Бақылаулардың жүйеленуі: 1959 жылдан басталған бағдарлама
Алып планеталардың спектралдық және фотометриялық бақылаулары 1959 жылдан басталып, кейіннен планеталық жұмыс тобының негізгі бағыттарының біріне айналды. Бұл зерттеулер тек Одақ көлемінде ғана емес, шетелдік ғылыми ортада да танымал болды.
Институционалдық серпін
1960-жылдардың соңында КСРО Ғылым академиясының шешімімен АФИ алып планеталарды зерттеудегі Одақ бойынша жетекші ғылыми-зерттеу орталықтарының біріне айналды.
Ғылыми қауымдастық
Алып планеталар бойынша жұмыстық топ пен Күн жүйесі секциясы құрылып, планеталар мәселесіне арналған Одақтық жиындар Алматыда тұрақты түрде өткізіле бастады.
Халықаралық деңгей: жарияланымдар мен комиссиялар
АФИ қызметкерлері халықаралық ғылыми байланыстардан тыс қалған жоқ: олар түрлі комиссиялардың жұмысына қатысып, шетелдік басылымдарда мақалалар жариялады. Осылайша, институттағы зерттеулер халықаралық ғылыми айналымға белсенді түрде енді.
Бүгінгі негізгі арқау: атмосфера мен бұлт қабаттарын түсіндіретін модельдер
Қазіргі таңда жұмыстардың негізгі бағыты фотометрия және спектрофотометрия нәтижелері негізінде алып планеталардың атмосферасы мен бұлт қабаттарын зерттеуге шоғырланған.
Зерттеулердің алғашқы кезеңінде Юпитер мен Сатурн спектрлеріндегі молекулалық жолақтардың пайда болуы планета дискісінің шекарасына жақын аймақтарда жұтылудың әлсіреуін түсіндіре алмайтыны көрсетілді.
Осыған байланысты метан мен аммиактың жұтылу жолақтарының бақыланатын интенсивтілігін кейінгі интерпретациялауда жаңа модель қабылданды. Ол жұтылу жолақтары тек бұлтты атмосферада ғана емес, көпшашырау процесі арқылы бұлт қабатының өзінде де қалыптасатынын ескереді.
Құрам
Жаңа модель негізінде алып планеталар атмосферасындағы көміртегінің мөлшері Күндегіден әлдеқайда көп екені көрсетілді.
Сатурндағы әсер
Инсоляцияның айнымалы режимі ішкі процестермен қатар аэрозоль тығыздығының вертикаль таралуын едәуір өзгертеді.
Нәтиже
Бұл солтүстік және оңтүстік жарты шарларда оптикалық және жұтылу қасиеттерінің айқын асимметриясына әкеледі.
Көпжылдық бақылаулар: маусымдық және зоналық вариациялар
Көпжылдық зерттеулер бұлт қабаты мен атмосферада пайда болатын маусымдық және зоналық вариацияларды анықтауға мүмкіндік берді. Бұл өзгерістердің сипаты көбіне олардың қалыптасатын эффективті тереңдігіне тәуелді.
Зерттеулердің жалғасы: серіктер құбылыстары, тұрақсыздық және халықаралық бағдарламалар
Юпитер мен Сатурн жүйелеріндегі серіктерде байқалатын ерекше құбылыстарды талдау, планета атмосферасының тұрақсыздығын зерттеу және түрлі халықаралық бағдарламаларға қатысу арқылы алып планеталарды зерттеу жұмыстары бүгін де жалғасып келеді.
Мәтін редакцияланып, грамматикасы мен стилистикасы өңделді.