Сабақты ғылыми негізде оқыту

Бастауыш сынып оқушыларының логикалық ойлауын анықтау жұмыстарын ұйымдастыру

Бастауыш сынып оқушылары оқитын пәндер арқылы дидактикалық дүниетанымын, көзқарасын қалыптастырып, ойлау қабілетін дамытады. Бұл олардың қызығушылығы мен білімге құштарлығын арттырады. Сондықтан кез келген сабақ нақты мақсатқа құрылып, білімді саналы түрде меңгертуді көздеуі тиіс.

Сабақ құрылымы

Сабақ өзінің құрылысына қарай үш бөліктен тұрады: кіріспе, негізгі бөлім және қорытынды. Оқытылатын материалдың көлемі көбіне сабақтың негізгі бөлімінде кеңейіп, сабақ соңына қарай жинақталып беріледі. Сабақ барысында қысқа кідірістер жасау пайдалы: осы сәтте оқушы жаңа ақпаратты «қорытып», жеңілдету жұмыстары іске асады.

1

Кіріспе бөлім

Уақытты көп алмайтын, жеңіл әрі қысқа ұйымдастырылғаны дұрыс. Сұрақтарды да мақсатқа сай құрастыру қажет: өткен материалды түгел қайталап сұрағаннан гөрі, негізгі ойды еске түсіріп, сұрақ-жауап арқылы өзекті мәселеге айналдыру тиімді.
2

Негізгі бөлім

Жаңа материал жүйелі баяндалып, оқушыны ойландыруға, пікір айтуға, қорытынды шығаруға бағытталуы керек.
3

Қорытынды бөлім

Өтілген материал жинақталып, негізгі тұжырымдар бекітіледі. Бұл кезең білімнің беріктігін арттыруға қызмет етеді.

Дидактикалық принциптер және оларды іске асыру

Сабақты жүргізудің өзіндік амал-тәсілдері, жүйелілігі мен заңдылықтары болады. Бұл заңдылықтар дидактикалық принциптер негізінде жүзеге асады. Төмендегі қағидалар сабақ сапасын арттырып, оқушының логикалық ойлауын дамытуға ықпал етеді.

1) Сабақтың мақсатқа бағытталуы

Сабақ — білім мен тәрбие берудің негізгі құралы. Әр сабақта берілетін білім, білік және дағды тәрбиемен ұштасуы тиіс. Бұл талап педагогикада «тәрбиелей оқыту» принципі ретінде танылады. Тақырып қандай болса да, дидактикалық материал арқылы оқушының ой-өрісі кеңейіп, тілі дамып, адамгершілік мінез-құлқы қалыптасады.

2) Нақты материалдан бастап оқыту (көрнекілік)

Бала нақты білімді есту және көру арқылы жақсы меңгереді. Көрнекілік оқушының қабылдауын айқындап, материалды түсінуді және есте сақтауды жеңілдетеді. Оның басты артықшылығы — білімді бақылауға, терең әрі сапалы меңгертуге мүмкіндік беруі.

3) Сапалы оқытуды практикалық жұмыстармен байланыстыру

Жаңа материалды тек сөз жүзінде түсіндіру жеткіліксіз. Оқушыны ойландыру, пікір айтқызу, қорытынды жасату үшін фактілерге сүйенген практикалық тапсырмалар қажет. Мұндай жұмыс түрлері баланы мәтінді жаттанды баяндауға емес, өз сөздік қорымен еркін сөйлеуге дағдыландырады.

4) Сабақты ғылыми негізде оқыту

Пән мазмұнының ғылыми негізін сақтау білімнің логикалық құрылымын қалыптастырады. Оқу процесін ғылыми тұрғыда жүйелеу — сабақтың жетекші бағытын анықтайтын маңызды шарт.

5) Түсінікті әрі жеңіл меңгерту

Жүйелі оқыту барысында оқушы ойлауы бірізділікпен дамуы керек. Жаңа ұғымдарды меңгертуде таныс әрі нақты нәрсеге сүйеніп, сол арқылы дерексіз, белгісіз ұғымдарға көшу тиімді.

6) Білімнің беріктігін қалыптастыру

Әр пәннің міндеті — бағдарламаға сай тиянақты, берік білім беру. Оқушы мұғалімнен алғанын өз бетінше қарап, толықтырып отыруға дағдылануы қажет, ал мұғалім бұл үрдісті тұрақты бақылап отырады. Білімді бекітудің негізгі тетігі — қайталау мен жаттығу. Олардың мазмұны мен түрі әркелкі болғанымен, нәтижесі оқушының білім сапасынан көрінеді.

7) Оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескеру

Оқушылардың қабылдауы, ойлауы және білімді меңгеруі бір деңгейде емес. Әр баланың ойлау қабілеті мен дүниетанымы отбасы, орта, жолдас-жора және әлеуметтік жағдайларға байланысты қалыптасады. Сондықтан сабақ сапасын үнемі жаңартып, оқыту тәсілдерін жетілдіру — бүгінгі күннің талабы. Осы бағытта мұғалім оқушының ынталылығы мен ізденгіштігін ашатын тапсырмалар мен әдістерді көбірек қолдануы тиіс.

Қорытынды ой

Бастауыш сыныпта логикалық ойлауды дамыту — сабақ құрылымын дұрыс ұйымдастырумен, дидактикалық принциптерді орынды қолданумен және оқушының жеке ерекшелігін ескерумен тығыз байланысты. Нақты, көрнекі әрі практикалық әрекетке негізделген оқыту оқушының білімін тереңдетіп қана қоймай, оны саналы түрде қолдануға үйретеді.