Ғылыми - техникалық прогресс экономикалық өсудің негізгі буыны туралы қазақша реферат
Ғылыми-техникалық прогресс және энергияның рөлі
Қазіргі таңда ғылым мен техниканың дамуымен қатар өнеркәсіп пен өндіріс те қарқынды өсіп келеді. Ал кез келген өндірістік қызмет энергиясыз іске аспайды: қозғалыс та, технологиялық үдерістер де энергияны пайдалану арқылы жүзеге асады.
Көп жағдайда қоршаған ортаның ластануы энергияны, әсіресе қайтымсыз көздерді (көмір, мұнай) тиімсіз пайдаланудан және өндіріс қалдықтарын жеткілікті деңгейде қайта өңдемеуден туындайды. Мұндай ластану тек табиғи ортаға ғана емес, адамның денсаулығына, өсімдіктер мен жануарларға және тұтас экожүйелерге кері әсер етеді.
Неге бұл маңызды?
Энергия өндіру мен тұтыну барысында келетін зиян жылдар бойы жойылмауы мүмкін. Оны азайтуға болады, бірақ бұл белгілі бір қаржылық шығындарды талап етеді. Дегенмен адамның ертеңгі болашағы әлдеқайда қымбат.
Жаңартылмайтын ресурстардың шектеулілігі
Елімізде жаңартылмайтын табиғи ресурстардың қорлары шектеулі уақыт аралығында таусылуы мүмкін. Сарапшылардың бағалауынша, Қазақстандағы мұнай қоры қазіргі қарқынмен игерілсе шамамен 70 жылға, ал табиғи газ 85 жылға жетуі ықтимал.
Тау-кен және металлургия саласындағы тәуекелдер
-
Темір кені
80 жылдан астам уақытқа жетуі мүмкін.
-
Алюминий
Шамамен 90 жылға жетеді.
-
Мыс
20 жылдан кейін таусылуы ықтимал.
-
Қорғасын-мырыш
25 жылға қамтамасыз етілуі мүмкін.
-
Хром кені
50 жылға жетеді.
-
Никель
Кен орындары толық игерілген.
Жаңартылатын және балама энергия көздері
Жаңартылатын ресурстар мен балама энергия көздері — еліміздің экономикасын тұрақты дамытудағы маңызды құрамдас бөлік. Бүгінде әлемде экологиялық қауіпсіз су, жел, биоэнергетика, гелиоэнергетика және геотермалдық энергетиканы дамыту аса өзекті.
Бұл бағытты ілгерілету үшін мемлекет заңнамалық, ғылыми, білім беру және қаржылық алғышарттарды қалыптастыруы қажет. Сонымен бірге ұлттық мүддені сақтау, экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыру және ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін жаңартылатын энергияны қолданудың басымдығы, оны қолдаудың экономикалық тиімділігі мен нәтижелілігі назарда болуы тиіс.
Мемлекеттік реттеудің мақсаты
Электр энергиясын өндіруде жаңартылатын энергия үлесін арттыру арқылы экономиканың энергия сыйымдылығын төмендету және электр энергетикасының қоршаған ортаға әсерін азайту, соның ішінде парниктік газдар шығарындыларын қысқарту.
Жаңартылатын энергияға не жатады?
Жаңартылатын энергия көздері — табиғи үдерістердің есебінен тұрақты түрде жаңарып отыратын ресурстар. Оларға күн сәулесі, су және өзен ағысы, жел, топырақ жылуы, геотермалдық сулар, сондай-ақ биологиялық отын энергиясы жатады. Қазіргі технологиялардың жылдам таралуы бұл көздердің қолжетімділігін арттырып, ұзақ мерзімде энергия жүйесін әртараптандыруға мүмкіндік береді.
Биоэнергетика: ұғымы және ғылыми негіздері
Биоэнергетика — тірі организмдердегі энергияның бір түрден екінші түрге айналу заңдылықтарының молекулалық негіздерін зерттейтін ғылым. Ол биологиялық құбылыстарды энергетикалық тұрғыдан талдайды және бұл үшін физика мен химияның әдістерін қолданады.
Биоэнергетика молекулалық биология, биофизика және биохимиямен тығыз байланысты және солардың құрамдас бөлігі болып саналады. Зерттеулер термодинамика заңдылықтарына сүйенеді, алайда биоэнергетика мен бейорганикалық әлем энергетикасының арасында маңызды айырмашылық бар.
Тірі жасушада энергия қалай іске асады?
Жасушадағы үдерістер көбіне бірқалыпты температура, көлем және қысым жағдайында өтеді. Сондықтан организмде жылу тікелей жұмысқа толыққанды айнала бермейді.
Эволюция нәтижесінде организмдерде бос энергияны жылуға айналдырмай, оны бір түрден екінші түрге тікелей ауыстыру қасиеті қалыптасқан. Энергияның аз бөлігі жылуға айналғанымен, басым бөлігі құрамында фосфор қышқылының қалдықтары бар макроэргиялық (жоғары энергиялы) қосылыстардың химиялық энергиясы ретінде жинақталады.
Бұл химиялық энергия тұрақты температура жағдайында әрі қарай жұмыс атқаруға немесе биологиялық синтез үдерістеріне жұмсалады.