Қазақ көркем әдебиеті туралы қазақша реферат
Қазақ көркем әдебиетінің мағыналы жолы
Қазақ көркем әдебиеті жүріп өткен жол — мағыналы әрі жемісті жол. Тәуелсіздігімен, егемендігімен қайта қауышқан қазақ елі туған әдебиетінің кешегі тарихына да, бүгінгі тағдырына да жаңа көзқараспен қарап, оның астарындағы тарихи жауапкершілік пен елдік мұраттың салмағын таразылай білді.
Осы арқылы ұлттық құндылықтардың бағасын айқындайтын, мәңгілікке қызмет ететін ұлттық идеяның өміршеңдігін танытқан туындыларды қазақ прозасының аса құнды мұрасы ретінде қабылдауымыз қажет.
Көркем ойдың көпқырлылығы және бағалаудың жауапкершілігі
Идеяның бірізді емес табиғаты
Белгілі бір дәуірде өмір сүрген суреткерлер шығармаларында жетекші идея үнемі біркелкі күйде көріне бермейді. Ол сан алуан көркемдік шешімдер арқылы, түрлі қырынан бой көрсетеді.
Жадағайлықтан сақтану
Әдеби шығармадағы қоғамдық өмір шындығы мен әрқилы адам тағдырын дайын қалыпқа салып бағалау жадағайлыққа ұрындырады. Көркем туынды күрделілігімен құнды.
Әдіс пен бағыттың шегі
Әрбір әдеби бағыттың, көркемдік әдістің өз шеңбері және шектеулі мүмкіндіктері бар. Әрбір ірі суреткер өз ұстанған бағыты аясында еңбек етіп, сол жолда даралық танытады.
ХХ ғасыр басындағы әдебиет және тарихи-әлеуметтік кеңістік
ХХ ғасырдың бас кезіндегі әдебиет өмір шындығын, ұлт мүддесін және заманның өркениетті көріністерін алға тарта отырып, өз тұсындағы озық ой-санадан өріс тапты. Бұл ой жетекші идеяға айналып, әдебиеттің бағыт-бағдарын айқындады.
Идеялар сабақтастығы
Мәселен, ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы ағартушылық идея ХХ ғасыр басында азатшылдық идеяға ұласты. Бұл өзгеріс әдеби ойдың тарихи үдерістермен тығыз байланысын айқын көрсетеді.
Әдебиет әрдайым өз дәуіріндегі қоғамдық өмірмен және жаңаруға бейім өзгерістермен сабақтас болады. Сондықтан белгілі кезең әдебиетін сөз ету үшін, сол уақыттың тарихи-әлеуметтік жағдайын және басты сипаттарын айқындап алмай, әдебиет жайлы толыққанды пікір айту мүмкін емес.
Отаршылдыққа қарсылық және ұлттық сананың оянуы
Күрес сарынының нақты көрінісі
Бұл кезең әдебиетінде күні озған әдет-ғұрыптар мен отаршылдық озбырлық әкелген кесапаттарға қарсы күрес нақты көрініс тапты. Әдеби сөз қоғамдағы жараны танытатын әрі ем іздейтін құралға айналды.
Үндеу және көркемдік тәсіл
Әдебиет ұлттық сананы ояту арқылы ұлт бірлігіне, жер иелігіне, ел тәуелсіздігіне үндеудің жаршысына айналды. Оны көркемдік әдіс-тәсілдермен оқырман санасына кейде астарлап, кейде ашық түрде сіңіруге ұмтылды.
Түрлі бағыт өкілдері бұл мұратты шығармашылықтарының өзегіне айналдырып, әрқилы көркемдік шешімдер жасай білді.
Зиялылар қозғалысы және азаттық идеясының көркем бейнеленуі
Өткен ғасырдың басында отаршылдық езгінің қыспағында қалған қазақ халқы ауыр қоғамдық дағдарысқа ұшырады. Осы тұста қазақ зиялыларының бір тобы отаршылдық құрсауынан шығудың жолын іздеп, жүйелі бағдарламалық іс-әрекетке көшті. Бұл — ғасырдан астам азапты тарихта нұрлы сәулеге бет бұрған, азаттық кезеңді жақындата түскен саяси күрес жылдары еді.
Көшбасшылар және әдебиеттегі рух
Бұл қозғалыстың басында Ахмет, Әлихан, Міржақыптар тұрды. Олардың шығармашылығында күрес идеясы мен азаттық сарынының көрінбеуі мүмкін емес еді.
Поэзияда Ахаңның «Аш көзіңді, оянып» деген үндеуі мен Міржақыптың «Оян, қазақ!» ұраны — осы рухани серпілістің айқын жемісі.
Мағжанның сыршыл өлеңдерінен де ұлы күреске деген іңкәрлік сезіледі. Ол сомдаған «Батыр Баян» бейнесі — ел қорғаны, ұлт азаттығы жолындағы күрескердің көркем сөзбен соғылған құрыш тұлғасы.
Прозадағы тұлғалық бейне: «Жамал»
Прозада Міржақыптың «Жамалы» — өз еркіндігі үшін күресе білген, сол жолда мерт болған, теңдікке ұмтылған қазақ қыздарының типтік бейнесі. Ол — үлкен жанрда тұңғыш сомдалған тұғырлы тұлғалардың бірі.